Cần làm rõ trách nhiệm kiểm tra hồ sơ của tổ chức hành nghề đấu giá đối với tài sản là di vật, cổ vật

Người có tài sản chịu trách nhiệm chính về nguồn gốc và quyền được bán

Ngày 3/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP. Hải Phòng) cho rằng, Khoản 2 Điều 49 quy định người có tài sản phải chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng và chịu trách nhiệm về việc bán tài sản. Khoản 3 quy định tổ chức hành nghề đấu giá có quyền yêu cầu giấy tờ hoặc cam kết đối với tài sản không thuộc diện được cấp giấy chứng nhận.

Dự thảo cũng đã có cơ chế liên quan tại Điều 27, được Điều 50 dẫn chiếu: người có tài sản phải cung cấp thông tin, tài liệu; tổ chức đấu giá tiếp nhận hồ sơ và có quyền hủy bỏ hợp đồng khi tài sản được đưa ra đấu giá trái pháp luật, chưa được phép giao dịch hoặc thông tin, tài liệu sai sự thật.

Bày tỏ quan điểm nhất trí với những quy định này. Tuy nhiên, theo bà Nga, quyền xử lý khi phát hiện sai phạm cần đi cùng nghĩa vụ kiểm tra để nhận diện dấu hiệu sai phạm. Đây là nội dung nên được làm rõ hơn.

Dẫn chứng báo cáo giải trình khẳng định tài sản đặc thù phải đáp ứng pháp luật chuyên ngành và điều ước quốc tế có liên quan, bà Nga đề nghị thêm việc xác định cụ thể trách nhiệm của tổ chức đấu giá trong việc kiểm tra hồ sơ thể hiện các điều kiện đó.

“Đề nghị bổ sung tại khoản 3 Điều 49 và khoản 2 Điều 53 nghĩa vụ kiểm tra tính đầy đủ, phù hợp của hồ sơ về nguồn gốc hợp pháp và quyền được bán, tương ứng với tính chất tài sản. Khi có dấu hiệu bất thường về tính hợp pháp của hồ sơ hoặc quyền bán, phải yêu cầu bổ sung, làm rõ hoặc đề nghị xác minh theo thẩm quyền; nếu chưa đủ căn cứ pháp lý cần thiết thì chưa tổ chức đấu giá”, bà Nga nói và đề nghị, người có tài sản vẫn chịu trách nhiệm chính về nguồn gốc và quyền được bán. Tổ chức đấu giá thực hiện nghĩa vụ kiểm tra trong phạm vi trách nhiệm nghề nghiệp, không phải bảo đảm tuyệt đối toàn bộ lịch sử sở hữu của tài sản.

Cơ chế kiểm tra giám sát để đảm bảo khách quan, minh bạch

Theo đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) dự thảo quy định người có tài sản đấu giá căn cứ hồ sơ tham gia để quyết định và chịu trách nhiệm về việc lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá. Đồng tình với việc đề cao trách nhiệm của người có tài sản. Tuy nhiên, bà Nhi cho hay, vấn đề quan trọng hơn là phải có cơ chế kiểm tra, giám sát để việc lựa chọn này thực sự khách quan, minh bạch.

Thực tiễn cho thấy, nếu tiêu chí lựa chọn không rõ ràng, đánh giá hồ sơ dễ mang tính chủ quan, thậm chí có thể đặt ra thêm các tiêu chí phụ không cần thiết làm hạn chế sự tham gia của các tổ chức có năng lực. Đối với tài sản công, tài sản thi hành án và quyền sử dụng đất, đây không chỉ là việc lựa chọn một đơn vị cung cấp dịch vụ, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả khai thác, bảo toàn tài sản của Nhà nước.

Bên cạnh đó, nếu chỉ quy định trách nhiệm mà thiếu cơ chế kiểm soát thì chưa đủ để ngăn ngừa các thỏa thuận thiếu khách quan. Do đó, đề nghị bổ sung tiêu chí lựa chọn phải được công khai trước, bảo đảm khách quan, rõ ràng và có thể kiểm chứng. Kết quả lựa chọn phải nêu rõ căn cứ, lý do lựa chọn và không được chọn đối với từng tổ chức tham gia. Phải có cơ chế kiểm tra, hậu kiểm đối với những trường hợp có dấu hiệu bất thường, như nhiều lần lựa chọn tập trung vào một tổ chức nhưng không có căn cứ thuyết phục. Trách nhiệm của người có tài sản không thể chỉ dừng lại ở việc ký quyết định lựa chọn, mà phải được kiểm chứng bằng tính khách quan, minh bạch của chính quyết định đó.

Bà Nhi cho hay, thực tiễn đã xuất hiện tình trạng người tham gia trả giá rất cao, tạo mặt bằng giá bất thường, nhưng sau đó không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, chấp nhận mất tiền đặt cọc. Hành vi này không chỉ làm thất bại cuộc đấu giá mà còn gây xáo trộn thị trường, ảnh hưởng đến tiến độ khai thác tài sản và quyền lợi của Nhà nước cũng như là người dân.

Dự thảo quy định mức tiền đặt trước đối với đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân từ 20 đến 50% giá khởi điểm, trong khi quy định hiện hành thì quy định mức chung là từ 5 đến 20%. Đồng thời bổ sung chế tài cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm đối với một số trường hợp vi phạm nghĩa vụ thanh toán dẫn đến hủy kết quả đấu giá.

Tuy nhiên, cần cân nhắc tính hợp lý của mức đặt trước mới. Bởi lẽ: Tăng tiền đặt trước chưa chắc đã ngăn chặn được đúng đối tượng có ý định thao túng giá. Người có tiềm lực tài chính và chủ đích đầu cơ có thể vẫn chấp nhận mức đặt trước cao; trong khi người dân có nhu cầu mua đất để ở, nhất là người có thu nhập trung bình, lại có thể gặp khó khăn khi phải chuẩn bị trước một khoản tiền lớn. Như vậy, nếu quy định mức đặt trước quá cao và áp dụng thiếu phân loại, chúng ta có thể vô tình hạn chế người có nhu cầu thực sự, làm giảm số lượng người tham gia và thu hẹp tính cạnh tranh của cuộc đấu giá.