Cảnh báo lối sản xuất cũ

Người nông dân ít cơ hội được tiếp xúc với khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng sản phẩm.

Sản xuất vẫn chủ yếu phụ thuộc thời tiết

Mặc dù xuất khẩu nông sản 9 tháng đầu năm tăng vài điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2015, thế nhưng những sản phẩm nông sản mũi nhọn của Việt Nam lại có chiều hướng sụt giảm khá sâu.

Cụ thể, một số ngành hàng chủ lực như gạo, gỗ và các sản phẩm gỗ, sắn và các sản phẩm sắn lại có sự sụt giảm đáng kể cả sản lượng và giá trị. Theo đó, ngành lúa gạo tiếp tục giảm đến 16,4% về khối lượng và giảm 12,5% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Cụ thể, khối lượng gạo xuất khẩu tháng 9 ước đạt 396.000 tấn với giá trị đạt 176 triệu USD, đưa khối lượng xuất khẩu gạo 9 tháng qua ước đạt 3,76 triệu tấn và 1,69 tỷ USD.

Những con số nói trên cho thấy, kinh tế nông nghiệp vẫn đang đối diện với những khó khăn, đặc biệt lúa gạo là ngành chủ lực của nông nghiệp, song ngày càng có chiều hướng sụt giảm.

Giới chuyên gia bày tỏ quan ngại, nền kinh tế nông nghiệp dù có thoát khỏi thời kỳ tăng trưởng âm song cũng sẽ khó phát triển mạnh mẽ nếu tư duy của chúng ta chưa thay đổi.

Theo các chuyên gia nông nghiệp, mấu chốt để phát triển kinh tế nói chung, ngành nông nghiệp nói riêng tập trung ở khoa học công nghệ. Một nền nông nghiệp có phát triển hay không phụ thuộc vào khoa học công nghệ có hiện đại hay không.

Thế nhưng thực tế, người nông dân hiện nay vẫn chủ yếu sản xuất kiểu thủ công, trông mong vào thời tiết. May mắn nếu thời tiết “mưa thuận gió hòa” thì được mùa, còn nếu thiên tai, lũ lụt, hạn hán thì mất mùa, trắng tay.

Phải thay đổi tư duy

Theo ông Hồ Xuân Hùng - Chủ tịch Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, cơ hội để người nông dân tiếp xúc với khoa học công nghệ, nhất là công nghệ cao còn rất hạn chế.

Trong khi, người nông dân là đối tượng chính sản xuất ra các sản phẩm nông nghiệp, mà vẫn phải làm kiểu manh mún, thủ công thì đến bao giờ nền nông nghiệp của ta mới có thể cất cánh?

Đặc biệt, theo ông Hùng, sản xuất nông nghiệp của nước ta hiện nay vẫn chưa thoát khỏi tư duy nền nông nghiệp lúa nước, vẫn “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”.

Trong khi nhiều nền nông nghiệp phát triển đã coi yếu tố quan trọng nhất là giống, thì Việt Nam vẫn đang đầu tư tới 70 – 75% cho thủy lợi, tức vẫn coi trọng yếu tố nước là trên hết.

Do đó, để có một nền nông nghiệp phát triển đúng hướng, hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống cho lực lượng nông dân, ông Hùng cho rằng, thời gian tới chúng ta cần tập trung vào một số giải pháp cấp bách.

Thứ nhất, tập trung triển khai chương trình tái cơ cấu nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới. “Đây là chương trình lớn, rất có ý nghĩa và đúng đắn, nhưng không dễ thực hiện.

Trong đó, triển khai thành công chương trình nông thôn mới sẽ đạt được nhiều mục tiêu, mà mục tiêu lớn nhất chính là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nông dân.

Vì vậy, việc thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp cần triển khai đúng hướng, cần xác định rõ lợi thế sản phẩm của từng vùng, gắn với thị trường trong và ngoài nước” - ông Hùng đánh giá.

Cũng theo Chủ tịch Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong quá trình tái cơ cấu, cần xác định rõ nông nghiệp muốn phát triển thành công thì phải “đi bằng 2 chân”: Một là đưa khoa học công nghệ vào sản xuất, trong đó chú trọng công nghệ hiệu quả cao; hai là tổ chức lại sản xuất.

Thực tế cho thấy, khâu tổ chức lại sản xuất hiện nay đang nặng về tổ chức lại HTX, trong khi đúng ra phải là tổ chức lại nguồn lực lao động, tổ chức lại việc tích tụ đất đai, tổ chức lại các loại hình dịch vụ trong các HTX; tổ chức lại các hình thức sản xuất phù hợp với điều kiện từng vùng và trình độ nông dân từng khu vực (Ví dụ doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hình thành các liên kết hộ, liên kết chủ trang trại – nông dân – doanh nghiệp…).

Các loại hình đó phải phù hợp với xu thế hội nhập cạnh tranh toàn cầu hiện nay, nghĩa là phải coi lực lượng doanh nghiệp giữ vai trò nòng cốt chứ không phải là người nông dân như 30-40 năm trước.

Bên cạnh đó, ông Hùng khuyến cáo, cần chú trọng tổ chức sản xuất theo chuỗi để nâng cao giá trị sản xuất, tạo điều kiện cho người nông dân có thể nâng cao trình độ sản xuất, khả năng cạnh tranh.

“Đồng thời, chính sách thu hút doanh nghiệp phải cụ thể hơn nữa để thu hút không chỉ doanh nghiệp ở lĩnh vực nông nghiệp mà cả doanh nghiệp ở các ngành khác.

Làm được điều này, nông dân sẽ có cơ hội có thêm việc làm, giúp họ ly nông mà không phải ly hương, tiến tới đạt mục tiêu tới năm 2030 sẽ chỉ còn 20% lao động làm trong ngành nông nghiệp” – ông Hùng nhận định.