Câu chuyện nhập thiết bị...

Việc nhập khẩu máy móc, thiết bị dây chuyền sản xuất cũ thiếu sự can thiệp chặt chẽ của nhà quản lý bên cạnh việc dẫn tới nguy cơ trở thành “bãi rác công nghệ”, thì mặt khác cũng cho thấy kẽ hở trong việc nhập khẩu mặt hàng này. Tuy vậy, với việc mang thu được lợi nhuận cao, nhiều doanh nghiệp vẫn bằng mọi cách đưa những máy móc cũ về Việt Nam để bán với giá hời.

Những quy định, chế tài đối với những mặt hàng này “khá dễ thở” cho doanh nghiệp nhập khẩu, sự dễ dàng này khiến Việt Nam đã trở thành thị trường của những máy móc, dây chuyền sản xuất lạc hậu. Như bài học từ việc nhập khẩu dây chuyền sản xuất xi măng lò đứng, rồi hàng loạt các máy móc thiết bị của ngành dệt may, da giày vừa cũ, chất lượng lại không đảm bảo đã gây thiệt hại nặng nề cho doanh nghiệp Việt Nam.

Vì vậy, nội dung Thông tư 20 được xem là một hàng rào kỹ thuật bảo vệ cho các doanh nghiệp trong nước phát triển, nhưng vấn đề là làm sao để giải quyết được những mâu thuẫn tồn tại để những chi phí chính thức và không chính thức không tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp; không biến Việt Nam thành một bãi rác thải công nghệ lạc hậu, thúc đẩy, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.

Trước mối lo này, GS.TSKH Phạm Ngọc Đăng cho rằng các nhà quản lý phải dựa trên bình diện chung để đưa ra những quyết định sáng suốt. Theo GS Đăng, chúng ta đang cận kề với hội nhập thế giới. Ngay trong năm 2015 này, Việt Nam có thể ký kết hàng loạt hiệp định thương mại tự do (FTA) quan trọng như FTA Việt Nam - Liên minh châu Âu, FTA Việt Nam - Hàn Quốc, FTA với Liên minh thuế quan Nga, Belarus, Kazachstan, Hiệp định Thương mại tự do với EFTA bao gồm các nước nhỏ nhưng giàu có như Thụy Sỹ, Na Uy, Lichtenstein và Iceland và quan trọng hơn cả là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và cuối năm 2015 là Cộng đồng Kinh tế ASEAN có hiệu lực.

“Trong bối cảnh hội nhập này mà chúng ta lại tính chuyện chờ họ thải công nghệ ra rồi nhập về nước mình thì đúng là không thể nào chấp nhận được”- GS Đăng nhấn mạnh.

Vì vậy, việc cứ tiếp tục nhập khẩu thiết bị máy móc thải loại từ bên ngoài vào chỉ có lợi trước mắt cho doanh nghiệp. Nhưng, về lâu về dài chính doanh nghiệp đó cũng sẽ nhận hậu quả. Bởi lẽ, bản thân doanh nghiệp đó đành “ngậm bồ hòn làm ngọt” với đống máy móc cũ, công nghệ lạc hậu; không thể mới nhập về chưa bao lâu đã vứt bỏ, mua cái khác.

Với việc nhập khẩu công nghệ cũ của nước ngoài khiến người ta chạnh lòng khi nhìn lại mình. Nhiều ngành cơ khí chế tạo hay công nghiệp hỗ trợ vẫn đang bối rối tìm đường đi. Riêng về ngành cơ khí, Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam (VAMI) tự nhận thấy tới nay ngành cơ khí trong nước rất yếu. 10 năm qua, mặc dù đã có một số DN có điều kiện đầu tư quy mô lớn máy móc, thiết bị hiện đại, có khả năng chế tạo được các sản phẩm chất lượng cao thay thế hàng nhập khẩu, nhưng số doanh nghiệp này quá ít ỏi và cũng đang gặp nhiều khó khăn để tồn tại và phát triển.

Cụ thể, trong số 24 dự án thuộc danh mục cơ khí trọng điểm được Chính phủ phê duyệt thì chỉ có 5 dự án được thực hiện. Mục tiêu sản phẩm cơ khí trong nước đáp ứng 45 đến 50% nhu cầu trong nước và xuất khẩu 30% không đạt được như Chiến lược phát triển cơ khí của Chính phủ đề ra theo Quyết định 186/2002/QÐ-TTg. Do vậy, mỗi năm, nước ta phải tốn hàng tỷ USD nhập máy móc, thiết bị về để xây dựng các công trình, phát triển các ngành công nghiệp trong nước, trong khi ngành cơ khí Việt Nam chỉ đáp ứng được một phần nhỏ bé, thậm chí nhiều người còn cho rằng, chúng ta đang mất thị phần và thua ngay trên sân nhà.

Với ngành công nghiệp hỗ trợ, theo tính toán của Bộ Công thương, ngành này hiện lệ thuộc đến gần 80% vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Rất nhiều lĩnh vực công nghiệp đặt ra mục tiêu, kế hoạch nâng cao tỷ lệ nội địa hóa cùng với đó là các chính sách ưu đãi được triển khai mạnh mẽ nhưng hầu như chưa có lĩnh vực nào đạt kết quả như mong muốn...

Không biến Việt Nam trở thành bãi rác công nghệ bằng việc hạn chế nhập khẩu công nghệ thiết bị máy móc cũ là chủ trương đúng đắn. Bên cạnh đó, cũng rất cần đầu tư vào các ngành khoa học - công nghệ, cơ khí chế tạo,... để dần nâng cao công nghệ sản xuất nội địa, tránh phụ thuộc.