Chấm điểm công chức

Sẽ khen thưởng hay kỷ luật kịp thời những người khiến dân không hài lòng về mức độ phục vụ (Ảnh : Hoàng Long)

Vậy là, cùng với PAPI - chỉ số đo hiệu quả quản trị hành chính công, giờ người dân lại thêm một lần được hỏi ý kiến, được nêu ý kiến về thái độ phục vụ của khu vực công. Đương nhiên, PAPI đánh giá dựa trên việc xây dựng chính sách, thực thi chính sách và giám sát việc cung ứng các dịch vụ công. Còn với Chương trình mới được ký kết giữa ba cơ quan trong năm 2015 tập trung trên 6 lĩnh vực, trong đó 3 lĩnh vực, thực hiện ở cấp huyện là: Cấp giấy chứng minh nhân dân; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và cấp giấy phép xây dựng nhà ở; 3 lĩnh vực thực hiện ở cấp xã là cấp giấy đăng ký kết hôn, cấp giấy khai sinh và chứng thực- để từ đó đưa ra chỉ số hài lòng của người dân khi tiếp cận các dịch vụ công vào loại cơ bản, liên quan đến nhiều người, nhiều tầng lớp xã hội. Và nó sẽ là một kênh thông tin nữa để đo lường thái độ phục vụ của các công chức, viên chức trong hệ thống mà lâu nay ta cứ hay gọi bằng cái tên “công bộc”.

Một địa phương khác, với sự giúp đỡ của một số tổ chức phi chính phủ nước ngoài cũng đang tiến hành chấm điểm cán bộ ở tầm mức địa phương và phải cuối năm nay mới cho kết quả - đó là Quảng Trị. Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Trị Lê Bá Nguyên cho biết, mục đích việc chấm điểm dịch vụ hành chính công của tỉnh là để “Dựa trên cơ sở kết quả khảo sát được công bố và kết quả giám sát trực tiếp, HĐND tỉnh sẽ yêu cầu Chủ tịch UBND cấp huyện chỉ đạo các văn phòng một cửa khắc phục những thiếu sót, nâng cao chất lượng phục vụ người dân”- tức là sẽ khen thưởng hay kỷ luật kịp thời những người khiến dân không hài lòng về mức độ phục vụ.

Lấy kinh nghiệm từ PAPI, rõ ràng sau hai năm thí điểm 2009-2010, kể từ 2011 đến nay được thực hiện mỗi năm một lần và được coi là “bộ chỉ báo hữu dụng phản ánh năng lực và hiệu quả quản trị ở cấp trung ương và cấp tỉnh” bên cạnh đó còn là “công cụ đánh giá mức độ chuyển biến qua thời gian”; nhưng thử điểm lại một số kết quả để thấy, 24% người dân cho hay phải chi thêm tiền để được cấp giấy phép xây dựng, 27% phải chi thêm tiền để học sinh tiểu học được quan tâm hơn và 20% cho rằng cán bộ chính quyền dùng tiền công quỹ vào mục đích riêng. Các nhóm chỉ số có xu hướng gia tăng là thủ tục xin cấp phép xây dựng, xin cấp sổ đỏ… (năm 2013). Đến năm 2014, “chủ nghĩa vị thân” vẫn còn chỗ đứng rất có giá trị với việc 33% người dân lót tay để xin sổ đỏ, 43% lót tay khám chữa bệnh ở bệnh viên công cấp huyện. Tức là độ “lắng nghe” của cơ quan nhà nước, cơ quan hành chính công vẫn còn khiêm tốn đối với PAPI. Dù rằng, khi tổ chức những cuộc chấm điểm, không phải với mục đích chỉ để phê bình hay kỷ luật ai- đó là việc của cơ quan chức năng quản lý cán bộ; mà chỉ muốn cơ quan nhà nước thấy được mặt hạn chế, để khắc phục sớm, không để dân kêu. Nhưng, rõ ràng, nếu mọi thứ dịch vụ của cơ quan công quyền cung cấp đều tốt, đều hay thì chắc chả ai mất thời gian tiền bạc đi điều tra hay chấm điểm làm gì!?

Vấn đề đặt ra bây giờ, khi mà cuộc điều tra xã hội học đo lường mức độ hài lòng của người dân với 6 loại dịch vụ công cơ bản nêu trên do MTTQ Việt Nam, Bộ Nội vụ và Hội Cựu chiến binh tiến hành dù đang ở giai đoạn khởi động, rõ ràng, người dân vẫn sẽ có một câu hỏi đặt ra (hay nói đúng hơn là một thắc mắc)- đó là, chấm điểm và công bố mức độ hài lòng của dân rồi; tức là dân đã giám sát rồi thì xử lý sau hậu giám sát sẽ nên như thế nào!? Nghe ra thì có vẻ vấn đề được đặt ra hơi sớm nhưng từ tháng 7 đến tháng 10 (thời điểm công bố kết quả điều tra) cũng không còn nhiều. Nếu, số đông cảm thấy hài lòng là điều quá tốt. Nhưng kết quả được công bố sau 3 tháng nữa sẽ được đón nhận và được cơ quan nhà nước “vá lỗi” cách nào nếu đa phần trong số 15 ngàn người dân được hỏi ý kiến tỏ ra không hài lòng với dịch vụ hành chính công.

Chấm điểm cán bộ là cần thiết trong điều kiện công chức cắp ô còn chỗ đứng khá vững trong nền công vụ và sẽ góp phần tạo kênh thông tin đến người dân và các cơ quan hành chính nhà nước, tạo sự lan tỏa nhằm xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, dân chủ, phục vụ tốt hơn cho nhân dân. Nhưng một cơ chế để giám sát việc thực thi hay việc “vá lỗi” ấy cũng rất cần được vận hành; mà chúng ta cứ hay quen gọi là việc hậu giám sát. Nếu chỉ được mỗi quyền kiến nghị, e là giám sát chưa thực sự có được sức nặng cần thiết để khắc chế tệ “sáng cắp ô đi, tối cắp về’.