Chấm dứt nuôi nhốt gấu lấy mật: Cần cơ chế thống nhất

Khó về đích giảm triệt để nuôi nhốt gấu

Theo số liệu cập nhật đến tháng 9/2026, cả nước còn 126 cá thể gấu bị nuôi nhốt, giảm 97% so với năm 2005. Đã có 23/34 tỉnh, thành phố chấm dứt hoàn toàn tình trạng nuôi nhốt gấu lấy mật; một số địa phương khác chỉ còn một vài cá thể.Trong bức tranh chung đó, Hà Nội hiện là địa phương còn số lượng gấu nuôi nhốt lớn.

Theo ông Bùi Huy Khôi, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội, trước năm 2005, nuôi gấu để làm cảnh, khai thác mật từng xuất hiện tại nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội. Riêng tại xã Phúc Thọ, từng có 67 hộ gia đình nuôi 308 cá thể gấu, chủ yếu là gấu ngựa. Đến nay, số lượng đã giảm mạnh. Trên địa bàn Hà Nội còn 19 cơ sở nuôi nhốt 88 cá thể gấu, gồm 17 hộ dân với 61 cá thể; Vườn thú Hà Nội với 6 cá thể và Trung tâm Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội với 21 cá thể.Trong số các địa bàn còn gấu nuôi nhốt, xã Phúc Thọ tập trung nhiều nhất, với 16 hộ đang nuôi 59 cá thể.

Theo Chi cục Kiểm lâm Hà Nội, toàn bộ số gấu do các hộ dân nuôi nhốt đã được lập hồ sơ quản lý và gắn chip điện tử thế hệ mới. Thiết bị này cho phép đọc trực tiếp số chip mà không cần gây mê gấu, qua đó hỗ trợ công tác quản lý, giám sát.Song song với quản lý, bảo vệ, lực lượng kiểm lâm Hà Nội nhiều năm qua đã tuyên truyền, vận động, thuyết phục các chủ nuôi tự nguyện giao nộp gấu cho các trung tâm cứu hộ.

Kết quả, đã vận động chuyển giao 60 cá thể gấu tới các trung tâm cứu hộ gấu tại Tam Đảo và Vườn quốc gia Bạch Mã. Trong đó, người dân tự nguyện giao nộp 37 cá thể; Tổ chức Cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội chuyển giao 16 cá thể; 2 cá thể bị tịch thu theo Quyết định số 4417/QĐ-XPVPHC ngày 20/8/2019 của UBND thành phố Hà Nội. Ngoài ra, các tổ chức như trường xiếc, rạp xiếc đã chuyển giao 5 cá thể. Những con số này cho thấy quá trình giảm nuôi nhốt gấu đã đạt kết quả đáng kể. Tuy nhiên, để đi đến đích cuối cùng, những khó khăn đang trở nên rõ nét hơn.

Đề cập về vấn đề này, bà Bùi Thị Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên (ENV) cho biết, mặc dù số lượng gấu nuôi nhốt đã giảm mạnh, bà Hà cho rằng giai đoạn cuối lại vô cùng khó khăn bởi những trường hợp còn giữ gấu thường là những chủ nuôi đã được tiếp cận, tuyên truyền, vận động bằng nhiều biện pháp nhưng chưa thay đổi.Một trong những nguyên nhân quan trọng là chưa có văn bản chỉ đạo thống nhất về việc giải quyết tình trạng nuôi nhốt gấu.

Trong bối cảnh chưa có cơ chế, chính sách đủ rõ ràng, việc triển khai vẫn chủ yếu dựa vào tuyên truyền, vận động, thuyết phục các chủ nuôi tự nguyện chuyển giao gấu. Trong khi đó, một số chủ nuôi cho biết họ đã bỏ ra khoản tiền lớn để mua gấu nên không dễ từ bỏ thứ tài sản mà họ cho là có giá trị. Tại một số địa phương, chẳng hạn khu vực Nghệ An, còn tồn tại tâm lý không ai muốn là người đầu tiên chuyển giao gấu, bởi không muốn mình đi trước trong khi những người khác vẫn tiếp tục nuôi nhốt.

Không nên tạo cơ chế hỗ trợ tài chính

Từ thực tế tại Việt Nam, bà Hà cho rằng, chặng cuối của quá trình chấm dứt hoạt động nuôi nhốt gấu lấy mật cần có cách tiếp cận phù hợp với từng địa phương, từng cơ sở và từng chủ nuôi.

“Tôi cho rằng điều quan trọng nhất vẫn là cần có một văn bản chỉ đạo thống nhất. Nếu chưa thể có chỉ đạo từ Trung ương thì ít nhất cần có chỉ đạo ở cấp tỉnh, thành phố để góp phần tháo gỡ những khó khăn hiện nay”, bà Hà nêu quan điểm.

Với Hà Nội, bà Hà cũng nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn. Sự phối hợp chỉ có thể đem lại kết quả khi có phân công nhiệm vụ cụ thể, cơ chế trao đổi thông tin và sự thống nhất trong quá trình thực hiện.

Để hướng tới giảm tình trạng nuôi nhốt gấu ông Khôi cho rằng không nên hình thành cơ chế hỗ trợ tài chính.Theo ông Khôi, việc hỗ trợ có thể tạo tiền lệ, khiến một số người tiếp tục nuôi nhốt gấu với kỳ vọng được hỗ trợ kinh phí hoặc coi việc giao nộp gấu như một hoạt động có tính chất mua bán, bồi hoàn đối với cá thể gấu nuôi không hợp pháp.

Là địa phương có nhiều cá thể gấu được nuôi nhốt, ông Nguyễn Văn Công - Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Thọ nêu đề xuất với Chi cục Kiểm lâm Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các đơn vị liên quan tham mưu UBND thành phố Hà Nội ban hành văn bản về chấm dứt nuôi nhốt gấu, trong đó quy định việc chuyển giao và thời gian giao nộp cụ thể.

“UBND xã Phúc Thọ mong muốn Chi cục Kiểm Lâm Hà Nội, Sở Nông nghiệp và Môi trường và các đơn vị liên quan tham mưu UBND thành phố Hà Nội văn bản về chấm dứt nuôi nhốt gấu và bắt buộc chuyển giao gấu, với thời gian giao nộp cụ thể”, ông Nguyễn Văn Công nói.Theo đại diện UBND xã Phúc Thọ, khi có văn bản pháp lý đầy đủ, địa phương sẽ triển khai yêu cầu các chủ nuôi chuyển giao gấu.