Chạy đua với sạt lở ở Đồng bằng sông Cửu Long - Bài 1: Miền Tây, nỗi lo dâng theo từng “con nước”

Những dòng sông không còn bình yên

Khoảng 3 giờ sáng 1/7, khi phần lớn người dân còn chìm trong giấc ngủ, một tiếng động lớn bất ngờ vang lên dọc tuyến đường bờ Nam sông Cái Lân, đoạn qua ấp 12, xã Thanh Hưng (tỉnh Đồng Tháp). Chỉ trong chốc lát, cả đoạn đường bê tông dài khoảng 60m đổ ập xuống sông, kéo theo nhiều cây ăn trái và làm đứt gãy đường ống cấp nước sinh hoạt. Con đường vốn là lối đi quen thuộc của người dân bỗng biến thành hàm ếch sâu hoắm, đất đá tiếp tục rơi lả tả xuống dòng nước đục ngầu.

Đứng trước khoảng trống vừa bị dòng sông khoét sâu, bà Huỳnh Thị Chí, ngụ ấp 12 (xã Thanh Hưng), vẫn chưa hết bàng hoàng. Nhà bà chỉ còn cách mép sạt lở vài bước chân. Suốt ba đêm liên tiếp, cả gia đình bà gần như không dám chợp mắt vì mỗi lần nghe tiếng đất nứt là lại thấp thỏm chạy ra quan sát.

“Ba ngày liền đường cứ sạt từng đoạn. Mỗi lần nghe tiếng động là cả nhà giật mình. Bây giờ sạt lở đã áp sát nhà, ai cũng lo chẳng biết lúc nào tới lượt mình”, bà Chí nói.

Cách đó không xa, hàng rào nhà chị Đặng Thị Kiều Du đã nằm sát mép hàm ếch mới hình thành. Nhìn những vết nứt tiếp tục kéo dài trên mặt đường, chị không giấu được sự lo lắng, nhất là khi trong xóm có nhiều trẻ nhỏ đang nghỉ hè. “Con nít thường chạy chơi trước nhà. Chỉ cần sơ ý là rất nguy hiểm. Gia đình chỉ mong ngành chức năng sớm khắc phục để người dân yên tâm sinh sống”, chị Du chia sẻ.

Không chỉ riêng tuyến đường bờ Nam sông Cái Lân, chỉ trong ba ngày cuối tháng 6 và đầu tháng 7, Đồng Tháp liên tiếp ghi nhận nhiều vụ sạt lở nghiêm trọng tại các xã Thanh Hưng, Hội Cư, Lai Vung, Mỹ Thọ cùng nhiều địa phương khác. Có nơi mặt đường nhựa đổ sụp hoàn toàn xuống sông, giao thông bị chia cắt; có nơi sạt lở ăn sâu vào đất ở, đe dọa trực tiếp nhà cửa và tài sản của người dân.

Không riêng gì Đồng Tháp, những dòng sông, con kênh ở nhiều địa phương khác trong vùng cũng đang liên tục phát đi tín hiệu báo động. Tại Cà Mau, trong đêm 16 và rạng sáng 17/6, xã Tam Giang xảy ra liên tiếp ba vụ sạt lở. Riêng khu vực chợ nhà lồng ấp Kinh 17, đoạn bờ kè dài khoảng 40m bất ngờ đổ sập, làm ảnh hưởng 25 căn sạp của 14 hộ dân, thiệt hại ước khoảng 850 triệu đồng. Chưa đầy một giờ sau, tại ấp Bến Dựa, một vụ sạt lở khác tiếp tục xảy ra, làm căn nhà của ông Phạm Thành Công đổ sụp xuống sông.

Nhớ lại khoảnh khắc ấy, ông Công vẫn chưa hết ám ảnh. Khoảng nửa đêm, ông nghe nhiều tiếng nổ lạ phát ra dưới nền nhà. Khi cả gia đình vừa kịp chạy ra ngoài thì nền đất bất ngờ sụp xuống, kéo theo căn nhà và nhiều tài sản trôi theo dòng nước.

“Tôi chỉ kịp gọi mọi người chạy. Nhiều đồ đạc chưa kịp mang ra đã chìm hết. Mấy chục năm dành dụm gần như mất trắng chỉ sau vài phút”, ông Công nghẹn ngào.

Trong khi đó, tại Vĩnh Long, tuyến đê bao sông Măng Thít qua xã Tân Long Hội cũng xuất hiện 5 điểm sạt lở với tổng chiều dài khoảng 140m, ảnh hưởng đến tuyến đường ven đê và đe dọa an toàn đi lại của người dân. Dù các lực lượng chức năng đã khẩn trương gia cố tạm thời, nhưng khi những cơn mưa đầu mùa liên tiếp xuất hiện, nỗi lo đất tiếp tục sụp xuống vẫn thường trực trong mỗi hộ dân sống ven sông.

Từ Đồng Tháp, Cà Mau đến Vĩnh Long, những vụ sạt lở nối tiếp nhau không còn là sự cố riêng lẻ. Chúng đang phác họa một bức tranh đáng lo ngại khi nhiều tuyến sông, kênh, rạch ở ĐBSCL bước vào mùa mưa với nguy cơ sạt lở ngày càng khó lường, đe dọa trực tiếp đến cuộc sống và sinh kế của hàng nghìn hộ dân ven sông.

Nỗi lo kéo dài theo mùa mưa

Sau những vụ sạt lở liên tiếp, điều khiến người dân lo lắng không chỉ là đoạn đường bị cuốn trôi hay căn nhà bị nứt tường. Nỗi bất an lớn nhất là không ai có thể đoán trước khi nào đất sẽ tiếp tục sụp xuống. Chỉ một trận mưa lớn, một đợt triều dâng hay một tiếng động lạ trong đêm cũng đủ khiến nhiều gia đình vội vàng thức giấc, kiểm tra từng vết nứt quanh nhà.

Tại Đồng Tháp, bước vào mùa mưa năm nay, số vụ sạt lở tăng nhanh ở nhiều địa phương ven sông, kênh, rạch. Chỉ riêng trong tháng 6, hàng chục vụ sạt lở đã xảy ra tại các xã Lai Vung, Mỹ Thọ, Mỹ Lợi, Cái Bè, Thanh Hưng, Hội Cư và phường Sa Đéc, làm hư hỏng hàng trăm mét đường giao thông, ảnh hưởng nhiều căn nhà và buộc một số hộ dân phải di dời khẩn cấp. Không ít điểm vừa được khắc phục tạm thời thì chỉ sau vài ngày lại tiếp tục xuất hiện các vết nứt mới.

Theo ông Nguyễn Đức Thịnh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, những ngày qua, do đang bước vào mùa mưa kết hợp với chênh lệch biên độ triều lớn, tình hình sạt lở trên địa bàn diễn biến rất phức tạp. Đáng lo ngại nhất là nhiều vụ xảy ra ngay trên các tuyến giao thông nông thôn, ảnh hưởng trực tiếp đến việc đi lại, sản xuất và đời sống của người dân.

Ông Thịnh cho biết, ngay sau khi xảy ra các vụ sạt lở, lực lượng chức năng đã khẩn trương phong tỏa hiện trường, cắm biển cảnh báo, gia cố tạm thời những vị trí có nguy cơ tiếp tục sụp lún, đồng thời hỗ trợ người dân di dời tài sản và túc trực theo dõi diễn biến 24/24 giờ. Song, đây chỉ là giải pháp trước mắt nhằm giảm thiểu thiệt hại, bởi nhiều khu vực vẫn đang tiềm ẩn nguy cơ sạt lở lan rộng khi mưa lớn kéo dài.

Trong khi đó, tại Vĩnh Long, dù các điểm sạt lở trên tuyến đê bao sông Măng Thít đã được khẩn trương gia cố tạm thời, nhưng chính quyền địa phương vẫn duy trì theo dõi sát diễn biến lòng sông, khảo sát dòng chảy để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường. Việc ứng phó được đặt trong trạng thái sẵn sàng bởi mùa mưa mới chỉ bắt đầu, nguy cơ phát sinh thêm các điểm sạt lở vẫn còn hiện hữu.

Nhìn rộng ra toàn vùng ĐBSCL, những vụ sạt lở xuất hiện dồn dập trong thời gian ngắn không còn là hiện tượng cục bộ. Từ những con sông lớn đến hệ thống kênh, rạch chằng chịt, nhiều tuyến giao thông nông thôn, vườn cây ăn trái và khu dân cư ven sông đều đang chịu sức ép ngày càng lớn từ diễn biến bất thường của thiên nhiên. Mỗi điểm sạt lở không chỉ làm mất đi một đoạn đường hay một khoảng đất, mà còn kéo theo nỗi bất an của những người dân đã gắn bó cả đời với dòng sông.

Giữa cao điểm mùa mưa bão, khi những cơn mưa vẫn còn nối tiếp và mực nước trên các tuyến sông tiếp tục biến động, nỗi thấp thỏm của người dân vùng sạt lở vẫn chưa thể nguôi ngoai. Điều họ mong mỏi không chỉ là những giải pháp khắc phục trước mắt, mà còn là những công trình đủ bền vững để giữ lại con đường, mái nhà và sinh kế đã gầy dựng suốt nhiều năm bên những dòng sông từng hiền hòa, nhưng nay đang âm thầm bào mòn từng tấc đất.

(Còn nữa)