Chạy đua với sạt lở ở Đồng bằng sông Cửu Long - Bài 2: Nỗ lực giữ bình yên cho các vùng ven sông

Giữ an toàn vùng sạt lở

Ngay sau khi vụ sạt lở trên tuyến đường bờ Nam sông Cái Lân, xã Thanh Hưng (tỉnh Đồng Tháp), lực lượng chức năng đã có mặt tại hiện trường. Những cuộn dây cảnh báo nhanh chóng được kéo căng dọc mép sông, rào chắn, biển báo nguy hiểm dựng lên ở hai đầu tuyến đường. Cán bộ địa phương liên tục nhắc người dân không lại gần khu vực đất đang nứt, đồng thời hỗ trợ các hộ dân di chuyển vật dụng đến nơi an toàn. Không khí khẩn trương kéo dài suốt nhiều giờ, chỉ cần một cơn mưa lớn hoặc triều dâng, phần đất còn lại có thể tiếp tục đổ sụp.

Đó cũng là hình ảnh dễ bắt gặp tại nhiều điểm sạt lở trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp trong những ngày gần đây. Sau mỗi sự cố, bên cạnh việc phong tỏa hiện trường và phân luồng giao thông, chính quyền địa phương còn bố trí lực lượng túc trực ngày đêm để theo dõi diễn biến, kịp thời hỗ trợ người dân nếu xuất hiện dấu hiệu sạt lở mới.

Theo ông Nguyễn Đức Thịnh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) tỉnh Đồng Tháp, bước vào mùa mưa, kết hợp với sự chênh lệch lớn của biên độ triều đã khiến nhiều tuyến sông, kênh, rạch xuất hiện sạt lở bất ngờ. Nhiều điểm xảy ra ngay trên các tuyến giao thông nông thôn, ảnh hưởng trực tiếp đến việc đi lại và đời sống của người dân.

Ông Thịnh cho biết thêm, ngay sau khi xảy ra các vụ sạt lở, ngành nông nghiệp đã phối hợp với các địa phương triển khai nhiều giải pháp khẩn cấp. Trước mắt là gia cố tạm thời những điểm sạt lở để hạn chế tiếp tục ăn sâu vào nhà dân; hỗ trợ người dân di dời tài sản, công trình hạ tầng kỹ thuật; đồng thời bố trí lực lượng trực 24/24 giờ nhằm theo dõi sát diễn biến hiện trường.

Song song đó, ngành chức năng cũng tiến hành rà soát toàn bộ các điểm có nguy cơ cao để chủ động xử lý từ sớm. Theo ông Thịnh, việc phát hiện sớm các dấu hiệu nứt đất, sụt lún sẽ giúp địa phương triển khai phương án ứng phó trước khi xảy ra sự cố lớn, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản.

Không chỉ dừng ở các giải pháp tình thế, Đồng Tháp đang từng bước xây dựng kế hoạch ứng phó lâu dài. Tỉnh đã triển khai thực hiện Kế hoạch 81-KH/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy nhằm cụ thể hóa Kết luận số 26 -KL/TW (ngày 24/4/2026) của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn vùng ĐBSCL giai đoạn 2026-2035. Trong đó, nhiều nhóm giải pháp được xác định là nhiệm vụ trọng tâm như hoàn thiện quy hoạch, tăng cường quản lý hành lang sông, kiểm soát hoạt động khai thác tài nguyên và bố trí ổn định dân cư tại các khu vực có nguy cơ cao.

Theo thống kê của Sở NNMT tỉnh Đồng Tháp, địa phương đang triển khai 148 công trình xử lý sạt lở bờ sông, kênh rạch, với tổng chiều dài hơn 15,4km, tổng kinh phí hơn 2.318 tỷ đồng. Các chủ đầu tư được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thi công để sớm đưa công trình vào sử dụng, góp phần bảo vệ các khu dân cư và hệ thống giao thông nông thôn.

Bên cạnh đó, UBND tỉnh Đồng Tháp cũng vừa phê duyệt thêm 5 dự án xử lý sạt lở tại các xã Long Hưng, Phú Phong, Kim Sơn, Bình Hàng Trung và Bình Trưng với tổng mức đầu tư hơn 19 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách. Các công trình tập trung xử lý những điểm sạt lở ảnh hưởng trực tiếp đến đường giao thông và khu dân cư, góp phần khôi phục việc đi lại, giao thương của người dân.

Theo ông Nguyễn Phước Thiện - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, trước diễn biến khó lường của thời tiết, các địa phương phải thường xuyên rà soát những khu vực có nguy cơ cao xảy ra sạt lở, ngập lụt; chủ động xây dựng phương án di dời người và tài sản khỏi vùng nguy hiểm. Đối với những nơi chưa thể di dời ngay, chính quyền cơ sở phải bố trí lực lượng cảnh báo, sẵn sàng sơ tán người dân khi có tình huống phát sinh, tuyệt đối không để xảy ra thiệt hại về người.

Tìm giải pháp căn cơ, bền vững

Theo các chuyên gia, những biện pháp như cắm biển cảnh báo, gia cố tạm thời hay di dời người dân được xem là “chữa cháy” trước mắt, về lâu dài, bài toán sạt lở ở ĐBSCL chỉ có thể giải quyết bằng những giải pháp đồng bộ, từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng đến quản lý tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đây cũng là hướng đi mà các địa phương đang tập trung triển khai nhằm từng bước giảm thiểu thiệt hại, bảo vệ an toàn cho người dân.

Theo ông Nguyễn Đức Thịnh - Phó Giám đốc Sở NNMT tỉnh Đồng Tháp, ngành chuyên môn sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương rà soát toàn bộ những khu vực có nguy cơ cao để xây dựng phương án xử lý phù hợp, ưu tiên những điểm ảnh hưởng trực tiếp đến khu dân cư và hạ tầng giao thông. Cùng với đó là đẩy mạnh công tác quan trắc, theo dõi diễn biến lòng sông, dòng chảy nhằm kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường, giúp địa phương chủ động ứng phó thay vì xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Một nhiệm vụ quan trọng khác được Đồng Tháp xác định là từng bước bố trí, ổn định dân cư tại những khu vực không còn bảo đảm an toàn. Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, tỉnh tiếp tục đầu tư các cụm, tuyến dân cư để di dời các hộ sống trong vùng thường xuyên xảy ra thiên tai, giảm nguy cơ thiệt hại về người và tài sản khi sạt lở diễn biến phức tạp hơn trong những năm tới.

Trong khi đó, tại Cà Mau, nơi vừa chịu áp lực sạt lở bờ sông, vừa đối mặt với tình trạng xói lở bờ biển kéo dài, các giải pháp lâu dài cũng đang được địa phương khẩn trương xây dựng. Theo ông Tô Hoài Phương - Giám đốc Sở NNMT tỉnh Cà Mau, bên cạnh việc duy trì lực lượng theo dõi các điểm xung yếu, tỉnh đã đề xuất chương trình phòng, chống sạt lở đến năm 2030 với tổng nhu cầu vốn hơn 26.800 tỷ đồng. Chương trình dự kiến đầu tư khoảng 300km đê, kè, kết hợp các giải pháp công trình với phục hồi hệ sinh thái nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước tác động của thiên tai.

Ông Phương cho rằng, với diễn biến sạt lở ngày càng khó lường, nguồn lực của địa phương khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu đầu tư. Vì vậy, tỉnh đã kiến nghị Chính phủ cùng các bộ, ngành Trung ương quan tâm hỗ trợ kinh phí để triển khai các công trình trọng điểm, nhất là những khu vực đang đe dọa trực tiếp đến khu dân cư, tuyến giao thông và các công trình hạ tầng thiết yếu.

Tại Đồng Tháp, để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Phước Thiện cũng yêu cầu các địa phương tăng cường theo dõi diễn biến mưa, lũ, bão và triều cường; thường xuyên rà soát các khu vực có nguy cơ cao để chủ động sơ tán người dân khi cần thiết. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân không xây dựng nhà ở trong vùng có nguy cơ sạt lở, chủ động theo dõi các dấu hiệu bất thường của bờ sông và kịp thời thông báo cho chính quyền địa phương để xử lý.

Thực tế cho thấy, sạt lở ở ĐBSCL không còn là câu chuyện của riêng một địa phương. Những vụ sạt lở xảy ra liên tiếp tại Đồng Tháp, Cà Mau, Vĩnh Long và nhiều tỉnh trong khu vực đang đặt ra yêu cầu phải có cách tiếp cận mang tính liên kết vùng, kết hợp giữa đầu tư công trình, quản lý tài nguyên, bảo vệ hành lang sông, thích ứng với biến đổi khí hậu và quy hoạch dân cư một cách bền vững. Chỉ khi những giải pháp ấy được triển khai đồng bộ, nguy cơ sạt lở mới từng bước được kiểm soát.

(Còn nữa)