Chế tài để bảo vệ dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng

Khắc phục hậu quả vi phạm dữ liệu

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia vừa xử phạt Tập đoàn VNG - đơn vị chủ quản của Zalo - 810 triệu đồng và TikTok 880 triệu đồng do vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trong việc thu thập và sử dụng thông tin, dữ liệu cá nhân.

Theo quyết định xử phạt, VNG có 6 vi phạm, gồm không cho người dùng lựa chọn phạm vi cung cấp thông tin, không cho từ chối sử dụng dữ liệu cho quảng cáo, và đưa điều khoản không hợp lệ vào điều kiện giao dịch chung. TikTok cũng bị xác định không có cơ chế để người dùng đồng ý hoặc từ chối việc sử dụng dữ liệu cá nhân cho mục đích quảng cáo, cung cấp thông tin chưa đầy đủ và có điều khoản vi phạm.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia yêu cầu hai doanh nghiệp chấm dứt vi phạm, rà soát và hoàn thiện lại các chính sách liên quan. Trước đó, việc Zalo cập nhật điều khoản sử dụng dịch vụ mới đã vấp phải phản ứng từ nhiều người dùng, gây tranh cãi quanh cơ chế buộc người dùng phải "bấm chấp nhận" toàn bộ điều khoản hoặc rời khỏi nền tảng.

Bên cạnh trách nhiệm hành chính đã bị xử phạt, Zalo còn có thể phải đối mặt với trách nhiệm dân sự đối với người dùng. Theo yêu cầu của cơ quan quản lý, doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ hệ thống điều khoản sử dụng, đồng thời có trách nhiệm thông báo, giải thích rõ nội dung điều khoản và yêu cầu người dùng xác nhận lại sự "đồng ý" trên cơ sở các lựa chọn cụ thể, thay vì cơ chế áp đặt như trước.

Người dùng chủ động kiểm soát lại dữ liệu cá nhân

Còn theo luật sư Diệp Năng Bình - Trưởng văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật, Đoàn Luật sư TPHCM - cho biết: Theo Điều 4 và Điều 9 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, mọi cá nhân đều có quyền được thông báo, được biết rõ ai đang thu thập dữ liệu của mình, thu thập để làm gì, và có quyền nói “không” nếu không đồng ý. Người dùng cũng có quyền rút lại sự đồng ý bất cứ lúc nào, hoặc yêu cầu xóa, chỉnh sửa, hạn chế xử lý dữ liệu nếu thấy bị xâm phạm. Nếu doanh nghiệp sử dụng dữ liệu trái mục đích căn cứ vào Điều 23 của Luật này cho phép người dùng khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện ra tòa để đòi bồi thường. Song song đó thì theo Điều 27 Luật Cạnh tranh 2018 còn coi việc lợi dụng vị thế thị trường để ép người tiêu dùng chia sẻ dữ liệu cá nhân là hành vi bị cấm.

Cũng theo luật sư Bình, vụ của Zalo là một cảnh tỉnh. Với doanh nghiệp công nghệ, thông điệp rất rõ rằng dữ liệu người dùng không phải “mỏ vàng vô chủ”, mà là tài sản pháp lý được pháp luật bảo vệ. Bất kỳ hành vi thu thập, phân tích hay chia sẻ nào cũng phải có sự đồng thuận rõ ràng của người dùng.

Chuyên gia công nghệ Dương Ngô Anh chia sẻ về việc những người dùng đã phải cập nhật điều khoản dịch vụ mới của Zalo để tiếp tục sử dụng ứng dụng. Theo ông Ngô Anh, điều quan trọng trước hết là chủ động kiểm soát lại dữ liệu cá nhân của mình. "Người dùng cần rà soát kỹ các thiết lập quyền riêng tư, giới hạn tối đa những quyền truy cập không cần thiết như danh bạ, vị trí, micro, camera hay lịch sử hoạt động, đồng thời tránh chia sẻ thông tin nhạy cảm qua nền tảng số", vị chuyên gia công nghệ cho biết.

Ông Ngô Anh nêu, rủi ro lớn nhất không nằm ở việc người dùng “đã bấm đồng ý”, mà ở cách dữ liệu được lưu trữ, xử lý và chia sẻ phía sau hệ thống. "Người dùng cần coi dữ liệu cá nhân như một loại “tài sản số”. Ngoài việc kiểm soát quyền truy cập trong ứng dụng, người dùng nên tách bạch tài khoản, hạn chế dùng một số điện thoại hay email cho quá nhiều dịch vụ, đồng thời bật các lớp bảo mật bổ sung như xác thực hai yếu tố để giảm thiểu rủi ro bị khai thác chéo dữ liệu", ông Ngô Anh khuyến nghị.