Chi phí logistics tăng cao - Nút thắt cần tháo gỡ sớm

Chi phí “ăn mòn” lợi nhuận

Giá cước vận tải biển tăng mạnh, chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục biến động và hạ tầng kết nối trong nước còn nhiều điểm nghẽn, chi phí logistics đang “ăn mòn” lợi nhuận của doanh nghiệp (DN). Ông Phan Minh Thông - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Phúc Sinh bày tỏ, DN đang phải gánh mức chi phí logistics tương đương tới 55% lợi nhuận gộp. Đây là con số rất khó hình dung so với giai đoạn trước. Đơn cử, năm 2025, mỗi tháng đơn vị này chi khoảng 7-8 tỷ đồng tiền cước tàu, tuy nhiên, riêng tháng 6 vừa qua, khoản chi này tăng vọt lên 17 tỷ đồng. Cộng thêm khoảng 5 tỷ đồng chi phí cảng biển và các loại phụ phí khác, tổng chi phí logistics lên tới 22 tỷ đồng, trong khi lợi nhuận gộp của DN chỉ đạt khoảng 41 tỷ đồng. Theo ông Thông, khi chi phí logistics tăng quá nhanh, phần lợi nhuận còn lại để tái đầu tư, mở rộng sản xuất hay nâng cao năng lực cạnh tranh của DN bị thu hẹp đáng kể.

Theo các DN xuất khẩu, để một lô trái cây xuất khẩu sang Mỹ hoặc châu Âu đến được cảng, hàng hóa phải trải qua hàng loạt công đoạn như vận chuyển từ vùng nguyên liệu về nhà máy, đưa đi chiếu xạ, kiểm dịch, hoàn tất thủ tục hải quan rồi mới được xuất khẩu. Mỗi mắt xích đều phát sinh chi phí và nếu chỉ một khâu tăng giá thì tổng chi phí logistics của DN sẽ tăng lên đáng kể. Áp lực càng lớn hơn khi giá thuê container lạnh tăng gần gấp ba chỉ trong thời gian ngắn, từ khoảng 2.800 USD vào đầu tháng 5 lên khoảng 7.800 USD.

Dù chấp nhận mức giá cao, DN vẫn phải đặt chỗ từ rất sớm mới có container để xuất hàng. “Thời gian vận chuyển đường biển sang New York (Mỹ) cũng kéo dài từ hơn 20 ngày lên khoảng 40 ngày do các hãng tàu phải thay đổi tuyến vận chuyển. Thời gian giao hàng kéo dài khiến nhiều DN buộc phải chuyển sang vận tải hàng không để đảm bảo tiến độ, nhưng lại tiếp tục phụ thuộc vào các hãng hàng không nước ngoài với mức chi phí cao hơn nhiều” -  ông Nguyễn Đình Tùng - Tổng Giám đốc Vina T&T cho biết.

Ở góc độ hiệp hội ngành hàng, bà Đặng Minh Phương - Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TPHCM (HLA) khẳng định, chi phí logistics hiện vượt 20% giá thành sản phẩm, cao hơn mức 17-18% của những năm trước. Theo bà Phương, bên cạnh những biến động từ tình hình địa chính trị thế giới và giá nhiên liệu, hạ tầng kết nối thiếu đồng bộ, tình trạng ùn tắc giao thông kéo dài cùng chi phí lao động tăng nhanh tiếp tục đẩy giá dịch vụ logistics lên cao. Liên quan đến chi phí logistics, theo Sở Công thương TPHCM, chi phí logistics của Việt Nam hiện tương đương khoảng 17-18% GDP, cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực như Singapore và Malaysia. Trong khi đó, logistics được xác định là một trong những ngành dịch vụ trọng điểm, đóng góp khoảng 23-24% vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế của TPHCM.

Nhanh chóng đầu tư hạ tầng

Nói về nguyên nhân dẫn đến chi phí logistics tăng cao, ông Vũ Hải Hà - Giám đốc Công ty TNHH Hàng hải dầu khí và phát triển bất động sản S.O.P.A.S nhấn mạnh, lý do cốt lõi nằm ở sự thiếu kết nối giữa các phương thức vận tải. Cảng biển và đường sắt tại Việt Nam gần như chưa hình thành mạng lưới liên thông hiệu quả, khiến phần lớn hàng hóa vẫn phải vận chuyển bằng đường bộ - phương thức có chi phí cao nhất. Container sau khi xuống cảng lại tiếp tục được đưa lên xe tải, lưu thông trên các tuyến quốc lộ thường xuyên ùn tắc trước khi đến khu công nghiệp hoặc vùng nguyên liệu. Chính sự phụ thuộc quá lớn vào đường bộ khiến riêng chi phí vận tải đã chiếm khoảng 60% tổng chi phí logistics, trong khi ở nhiều quốc gia phát triển, tỷ lệ này chỉ khoảng 30%.

Theo cộng đồng doanh nghiệp, để giảm chi phí logistics một cách bền vững, cần tái cấu trúc toàn bộ hệ thống logistics theo hướng hiện đại, đồng bộ và đa phương thức. Ông Phan Minh Thông cho rằng, Việt Nam cần giảm sự phụ thuộc vào vận tải đường bộ bằng cách đẩy mạnh đầu tư đường sắt kết nối các khu công nghiệp với hệ thống cảng biển. Khai thác hiệu quả mạng lưới đường thủy nội địa và nghiên cứu phát triển đội tàu container quốc gia nhằm chủ động hơn trong vận chuyển hàng xuất khẩu. Trong khi đó, ông Nguyễn Đình Tùng kiến nghị, sớm hình thành các trung tâm logistics tích hợp hoặc khu thương mại tự do. Nơi đó tập trung toàn bộ các khâu kiểm dịch, chiếu xạ, hải quan và thông quan tại một đầu mối. Hàng hóa sau khi hoàn tất thủ tục có thể đi thẳng ra cảng thay vì phải di chuyển qua nhiều địa điểm như hiện nay.

Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục mở rộng xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, việc kéo giảm chi phí logistics giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh, tạo dư địa để hàng hóa Việt Nam gia tăng giá trị trên thị trường quốc tế. Theo ông Lê Văn Danh – Phó Giám đốc Sở Công thương thành phố, thành phố đặt mục tiêu giảm chi phí logistics xuống còn khoảng 11-14% GRDP trong giai đoạn 2026-2030 thông qua nhiều giải pháp. Một trong những dự án trọng điểm là tuyến đường sắt kết nối từ Bàu Bàng - Trung tâm Công nghiệp, công nghệ cao đến cảng Cái Mép nhằm tạo hành lang vận tải khối lượng lớn, giảm áp lực cho đường bộ và tiết giảm đáng kể chi phí vận chuyển hàng hóa.

Lãnh đạo ngành công thương TPHCM thông tin thêm, thành phố đang kiến nghị phân cấp quản lý các tuyến đường thủy nội địa quan trọng hoặc đề xuất Bộ Xây dựng sớm nạo vét, mở rộng các tuyến luồng kết nối từ khu trung tâm và các khu công nghiệp ra cụm cảng Cái Mép - Thị Vải. Cùng với hệ thống cảng biển, nhiều dự án giao thông chiến lược như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TPHCM - Chơn Thành, TPHCM - Mộc Bài, TPHCM - Cần Thơ và dự án mở rộng cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây,… đang được đẩy nhanh tiến độ sẽ tạo mạng lưới kết nối liên vùng thông suốt.