Chính phủ ban hành Nghị định quy định trình tự, thủ tục sắp xếp thôn, tổ dân phố

Nghị định gồm 5 chương, 20 điều, quy định tương đối toàn diện về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương khẩn trương triển khai sắp xếp thôn, tổ dân phố; rà soát, bố trí, kiện toàn và hoàn thiện chế độ, chính sách đối với đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Một trong những nội dung đáng chú ý Nghị định quy định cụ thể tiêu chuẩn quy mô hộ gia đình đối với thôn, tổ dân phố theo từng vùng miền.

Theo đó tại Hà Nội và TP.HCM, thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên; tổ dân phố phải có từ 700 hộ trở lên.

Đối với khu vực trung du và miền núi phía Bắc, tiêu chuẩn thấp hơn, với thôn từ 150 hộ và tổ dân phố từ 300 hộ.

Tại vùng đồng bằng sông Hồng, thôn phải có tối thiểu 400 hộ gia đình, tổ dân phố từ 550 hộ. Khu vực Bắc Trung Bộ áp dụng mức tương ứng là 350 hộ đối với thôn và 450 hộ đối với tổ dân phố.

Các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên quy định thôn từ 300 hộ, tổ dân phố từ 450 hộ. Trong khi đó, Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long cùng áp dụng mức 400 hộ đối với thôn và 550 hộ đối với tổ dân phố.

Trường hợp Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định việc tổ chức và sử dụng tên gọi theo quy định thì áp dụng tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình tương ứng với loại hình thôn hoặc tổ dân phố.

Đối với thôn, tổ dân phố có yếu tố đặc thù, quy mô số hộ gia đình thuộc địa bàn miền núi, xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thôn đặc biệt khó khăn, thôn ở địa bàn có địa hình chia cắt phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, dân cư sinh sống phân tán, thôn, tổ dân phố ở địa bàn biên giới, hải đảo hoặc thuộc khu vực quy hoạch giải phóng mặt bằng, di dân, tái định cư; thôn, tổ dân phố nằm biệt lập trên các đảo, cù lao, cồn trên sông thì quy mô số hộ gia đình có thể thấp hơn quy định.

UBND cấp tỉnh hướng dẫn cụ thể thôn, tổ dân phố trong các trường hợp đặc thù, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, yêu cầu quản lý địa bàn, tổ chức hoạt động của cộng đồng dân cư, tính ổn định và gắn kết cộng đồng dân cư, đáp ứng yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Bên cạnh việc quy định tiêu chuẩn, Nghị định cũng hướng dẫn chi tiết trình tự, thủ tục thành lập, sắp xếp và tổ chức lại thôn, tổ dân phố. Theo đó, căn cứ các tiêu chuẩn và nguyên tắc được quy định, UBND cấp xã có trách nhiệm xây dựng đề án trình HĐND cùng cấp xem xét, quyết định.

Hồ sơ thành lập hoặc sắp xếp thôn, tổ dân phố gồm tờ trình của UBND cấp xã; đề án thành lập, sắp xếp hoặc tổ chức lại; báo cáo tổng hợp, tiếp thu và giải trình ý kiến của nhân dân; cùng dự thảo nghị quyết của HĐND cấp xã. Trên cơ sở hồ sơ được hoàn thiện, HĐND cấp xã sẽ xem xét, ban hành nghị quyết tại kỳ họp gần nhất.

Đối với các đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương, UBND đặc khu là cơ quan trực tiếp xây dựng đề án, tổ chức lấy ý kiến nhân dân và ban hành quyết định thành lập, sắp xếp hoặc tổ chức lại thôn, tổ dân phố trên địa bàn.

Nghị định đồng thời quy định cụ thể thủ tục giải thể, đổi tên thôn, tổ dân phố hoặc ghép cụm dân cư vào đơn vị hiện có. Điểm chung của các thủ tục này là đều phải bảo đảm sự tham gia của người dân thông qua việc lấy ý kiến rộng rãi trước khi cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Đối với trường hợp giải thể, UBND cấp xã phải lập tờ trình kèm danh sách các hộ gia đình liên quan và tổ chức lấy ý kiến nhân dân trước khi trình HĐND cấp xã quyết định.

Trường hợp đổi tên thôn, tổ dân phố, địa phương phải xây dựng phương án nêu rõ lý do đổi tên và tên gọi mới. Với việc ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có, cơ quan chức năng phải xác định rõ phạm vi, số hộ gia đình được ghép và đơn vị tiếp nhận, đồng thời lấy ý kiến của cả khu dân cư được sáp nhập và nơi tiếp nhận.

Nghị định có hiệu lực thi hành kể từ ngày 26/5, bãi bỏ các quy định liên quan đến người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố quy định tại Nghị định số 33/2023/NĐ-CP của Chính phủ quy định về cán bộ, công chức cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.