Chính sách cho ngành bán hàng đa cấp

Ngày 15/7, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức Tọa đàm "Chính sách cho ngành bán hàng đa cấp - Vấn đề đặt ra trong thực tiễn và giải pháp thúc đẩy".

Ngày 7/4/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, thay thế các quy định trước đây. Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về thuế cũng có nhiều thay đổi đáng chú ý. Quốc hội đã ban hành Luật Thuế Giá trị gia tăng có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và Luật Thuế Thu nhập cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Hai đạo luật này cùng các nghị định hướng dẫn đã tạo nên khuôn khổ pháp lý mới đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Bùi Trung Nghĩa, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), do bán hàng đa cấp là loại hình kinh doanh đặc thù với số lượng nhà phân phối và các đối tượng liên quan lên tới hàng trăm nghìn người, việc triển khai các quy định mới vẫn còn không ít khó khăn.

"Các doanh nghiệp phản ánh còn nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện do một số quy định về mô hình hoạt động, điều kiện kinh doanh cũng như chính sách thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân mới chưa được hướng dẫn đầy đủ, cụ thể. Điều này khiến doanh nghiệp lúng túng trong quá trình áp dụng", ông Nghĩa cho biết.

Ông Nguyễn Phương Sơn, Truởng ban Đối ngoại và Truyền thông, Hiệp hội Bán hàng Đa cấp Việt Nam (MLMA) phân tích, tính đến cuối năm 2025, toàn ngành ghi nhận tổng cộng 652.184 người tham gia. Hoạt động của lực lượng này đã mang lại mức doanh thu ấn tượng lên tới 15.096 tỷ đồng, giúp tổng hoa hồng chi trả cho hệ thống đạt 5.056 tỷ đồng và đóng góp vào ngân sách nhà nước 2.306 tỷ đồng.

Tuy nhiên, đằng sau các con số vĩ mô này là một thực tế cần lưu ý về thu nhập của người lao động. Trong tổng số người tham gia, có đến 209.520 người hoàn toàn không phát sinh hoa hồng. Hơn thế nữa, mức thu nhập bình quân của các nhà phân phối có phát sinh thu nhập cũng chỉ dừng lại ở ngưỡng 11,42 triệu đồng một năm. Mức thu nhập này là vô cùng khiêm tốn, chỉ tương đương khoảng 1,1% so với ngưỡng miễn thuế thu nhập cá nhân mới được quy định là một tỷ đồng một năm.

Chia sẻ về những vướng mắc hiện tại của ngành hàng, bà Tạ Dịu Thương, Trưởng Ban Pháp chế MLMA cho biết, phần lớn người tham gia có thu nhập nằm ở mức rất thấp, các quy định pháp luật về thuế mới ban hành đang tạo ra mộ số điểm nghẽn trọng yếu, gây lúng túng cho doanh nghiệp và tạo gánh nặng hành chính không đáng có.

Vấn đề quản lý hành chính và đăng ký đối tượng cũng đang bộc lộ những bất cập lớn. Quy định hiện hành yêu cầu mọi nhà phân phối có nguồn thu nhập, bất kể ít hay nhiều, đều phải thực hiện đăng ký thuế kinh doanh và thành lập hộ kinh doanh. Quy định này đang dẫn đến làn sóng bùng nổ hàng trăm nghìn mã số thuế hoặc hồ sơ hộ kinh doanh ảo, đặc biệt là từ nhóm hơn hai trăm nghìn người ký hợp đồng nhưng không hề phát sinh hoa hồng.

Trước một số vướng mắc thực tế này, MLMA đã chủ động đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ và thực tiễn nhằm tháo gỡ khó khăn cho ngành. Về mặt chính sách thuế, các cơ quan chức năng cần sớm xác nhận bằng văn bản rằng khoản hoa hồng do doanh nghiệp bán hàng đa cấp chi trả thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng, tạo sự nhất quán với các mô hình đại lý dịch vụ tài chính khác. Đối với thuế thu nhập cá nhân, cần duy trì cơ chế ổn định bằng cách chỉ thực hiện khấu trừ thuế khi mức chi trả thực tế tại một doanh nghiệp cụ thể vượt quá ngưỡng một tỷ đồng một năm.

“Việc các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cùng phối hợp xây dựng tổ công tác kỹ thuật để chia sẻ dữ liệu và làm rõ quy trình nghiệp vụ được kỳ vọng sẽ giúp sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chuyển tiếp chi tiết, từ đó tạo ra một hành lang pháp lý minh bạch, vừa chống thất thu thuế hiệu quả, vừa nuôi dưỡng và bảo vệ nguồn thu cho hàng trăm nghìn người lao động”, đại diện MLMA nhấn mạnh.