Chống dịch không thể nhu nhơ

F1 tung tăng đi khắp nơi

Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang Lê Ánh Dương mới đây đã yêu cầu lãnh đạo huyện Lục Ngạn phê bình Chủ tịch và Trưởng Công an xã Trù Hựu trong công tác phòng, chống đại dịch Covid-19. Lãnh đạo xã Trù Hựu đã không quán xuyến được tình hình phòng chống dịch, để lọt 2 đối tượng F1 tiếp xúc gần với bệnh nhân Covid-19 tại TP Hải Dương (tỉnh Hải Dương), nhưng không khai báo y tế, tự do đi chơi Tết ở nhiều nơi gây nguy cơ bùng phát đại dịch Covid-19 trên địa bàn.

Hai đối tượng F1 nêu trên là Vũ Văn Toàn (SN 1991) và Vũ Văn Tuấn (SN 1990), đều ở xã Trù Hựu và làm nghề lái xe tải. Dù về từ vùng dịch và sau đó biết đã tiếp xúc gần với bệnh nhân Covid-19 ở Hải Dương, nhưng Toàn và Tuấn vẫn cố tình không khai báo y tế để đảm bảo an toàn phòng dịch. Nguy hiểm hơn, không những trốn khai báo y tế, Toàn và Tuấn còn tung tăng đi khắp nơi, gặp gỡ nhiều người trong dịp Tết Nguyên đán Tân Sửu vừa qua. Vì thế, có tới gần 200 người trở thành F2 vì đã tiếp xúc gần với hai tài xế này.

Hai tài xế nói trên không phải là những trường hợp F1 đầu tiên trốn khai báo y tế để phòng chống đại dịch Covid-19. Cách đây hơn nửa tháng, một gia đình 4 người ở TP Hải Dương là đối tượng F1 cũng đã cố tình trốn khai báo y tế, dù chính quyền địa phương đã thông báo hàng ngày trên loa phát thanh. Chỉ đến khi cơ quan chức năng qua công tác truy vết mới phát hiện và đưa gia đình này đưa đi cách ly tập trung. Hồi tháng 8/2020, một đối tượng F1 cũng đã dùng mọi thủ đoạn lẩn trốn qua nhiều tỉnh, khiến lực lượng chức năng hết sức vất vả.

Hành vi cố tình trốn không khai báo y tế của các trường hợp F1 nêu trên đã buộc chính quyền các cấp, ngành, địa phương phải huy động rất nhiều lực lượng, phương tiện tham gia truy vết, lấy mẫu xét nghiệm, lập chốt kiểm soát, cách ly nhiều người... gây tốn kém cho ngân sách nhà nước, lãng phí thời gian, công sức của toàn xã hội. Sự vô ý thức của số người này không chỉ gây nguy cơ bùng phát đại dịch Covid-19 trong cộng đồng, gây hoang mang trong nhân dân, mà còn tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh ở nhiều địa phương. Song, đáng tiếc là hầu hết các trường hợp này chỉ bị xử lý hành chính, phạt tiền, chứ hầu như chưa có ai bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trốn cách ly vì sợ... mất Tết

Nguy cơ bùng phát đại dịch Covid-19 trong cộng đồng xã hội không chỉ ở những F1 trốn khai báo y tế rồi đi tung tăng khắp nơi, mà còn tiềm ẩn ở những trường hợp cố tình trốn tránh cách ly, dù là tại nhà hay tập trung. Điển hình là trường hợp nữ bệnh nhân 2009 (sống tại căn hộ 2003, tòa nhà The Garden Hill, 99 Trần Bình, phường Mỹ Đình 2, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội). Dù biết rõ bản thân là F1 do tiếp xúc gần với F0, nhưng sau 12 ngày mà người phụ nữ này không chịu khai báo y tế để được cách ly, đảm bảo an toàn phòng dịch cho cộng đồng. Chỉ đến khi có triệu chứng bệnh đi khám cơ quan chức năng mới phát hiện được.

Chính vì sự vô ý thức của người phụ nữ này, không chỉ có con gái mới 10 tháng tuổi và người giúp việc của cô ta bị lây nhiễm virus Sars-CoV-2, mà rất nhiều người trên địa bàn quận Nam Từ Liêm tiếp xúc gần đã phải đi cách ly tập trung, cả tòa nhà nơi bệnh nhân này sinh sống bị phong tỏa. Các cơ quan chức năng từ phường, quận đến thành phố và Trung ương thì lo sốt vó vì lịch trình đi lại phức tạp của bệnh nhân 2009, cùng với đó là thái độ khai báo quanh co, thiếu hợp tác của người phụ nữ này. Tại cơ quan chức năng, bệnh nhân 2009 hồn nhiên khẳng định không khai báo y tế vì sợ bị cách ly tập trung sẽ... mất Tết.

Hiện tại thì nữ bệnh nhân 2009 mới chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính. Song, khi khỏi bệnh, chắc cô ta sẽ phải đối mặt với một bản án hình sự, bởi đã cấu thành tội phạm khi cố tình làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho người.

Đáng tiếc, thực tế lại có không ít người có thái độ và hành vi cư xử ích kỷ như bệnh nhân 2009. Đầu tháng 2, một lao động ở tỉnh Quảng Ninh đã bỏ trốn khỏi khu cách ly để về quê... ăn Tết. Song, do có sự thông tin kịp thời giữa các địa phương nên cơ quan chức năng đã tổ chức đón lõng tại bến xe, áp giải đối tượng này đi cách ly tập trung. Vì thế, ngoài những người ngồi chung chuyến xe với nam thanh niên này phải chịu “đen đủi”, còn lại không có ai ở địa phương huyện Yên Thành (tỉnh Nghệ An) tiếp xúc gần với anh ta. Song, đâu phải lúc nào cơ quan chức năng cũng có thể thông tin thông suốt và gặp may như vậy. Đó chính là những lỗ hổng khiến đại dịch Covid-19 có thể bùng phát trên diện rộng.

Cần biện pháp mạnh tay để răn đe

Theo quy định tại Điều 240, Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi năm 2017, hành vi làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người sẽ bị phạt tù từ 1 năm đến 12 năm, tùy theo mức độ phạm tội. Cụ thể, người nào các hành vi làm lây lan dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cho người, thì bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm. Nếu làm chết người, hoặc khiến chủ tịch UBND cấp tỉnh, hoặc Bộ trưởng Bộ Y tế phải công bố dịch thì bị phạt tù từ 5 năm đến 10 năm. Nếu đến mức Thủ tướng Chính phủ phải công bố dịch, hoặc làm chết từ hai người trở lên sẽ bị phạt tù từ 10 năm đến 12 năm.

Tuy nhiên, do quy định của điều luật này còn chung chung, có kẽ hở nên ở làn sóng đại dịch Covid-19 đầu tiên, nhiều đối tượng vô ý thức đã thoát tội, không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Điển hình như trường hợp nữ bệnh nhân số 17 làm lây lan Sars-CoV-2 cho nhiều người, có các yếu tố cấu thành tội phạm, nhưng đã không bị truy cứu trách nhiệm hình sự tại thời điểm đó. Ngay sau đó, để bịt chặt lỗ hổng này, Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao đã ban hành hướng dẫn cụ thể để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp cố tình trốn cách ly, khai báo y tế gian dối...

Công văn số 45/TANDTC-PC của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao, hướng dẫn cụ thể việc xử lý các hành vi liên quan đến đại dịch Covid-19 theo các điều khoản tại Bộ luật Hình sự 2015. Theo đó, những người bị nghi ngờ mắc bệnh hoặc trở vè từ vùng dịch Covid-19 mà không khai báo y tế, khai báo gian dối, không tuân thủ quy định về cách ly, trốn khỏi nơi cách ly, từ chối cách ly... mà làm lây lan Sars-CoV-2 cho người khác sẽ bị truy cứu trách hiệm hình sự theo Điều 240, Bộ luật Hình sự 2015. Chủ các cơ sở kinh doanh, người quản lý cơ sở kinh doanh dịch vụ không thực hiện dừng hoạt động theo yêu cầu của cơ quan chức năng gây thiệt hại trên 100 triệu đồng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 295, Bộ luật Hình sự 2015...

Chiếu theo các quy định trên, nếu hai tài xế thuộc diện F1 ở huyện Lục Ngạn (tỉnh Bắc Giang) mà dương tính với Sars-CoV-2 cũng chưa đủ cơ sở để truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu hai đối tượng này chưa làm lây lan Covid-19 cho ai. Tương tự, gia đình 4 người ở TP Hải Dương (tỉnh Hải Dương) cũng vậy, nếu họ có mắc bệnh Covid-19 nhưng chưa làm lây lan cho bất cứ người nào thì cơ quan chức năng cũng không thể xử lý hình sự. Và tất nhiên trường hợp của nam thanh niên ở huyện Yên Thành (tỉnh Nghệ An) càng không thể bắt bỏ tù anh ta được.

Đó chính là những kẽ hở, hay nói cho đúng là những lỗ hổng “chết người” tiềm ẩn nguy cơ bùng phát đại dịch Covid-19 trong cộng đồng xã hội. Chính vì quy định như vậy nên trên thực tế có khá nhiều người không biết sợ, họ hồn nhiên che giấu, không khai báo hoặc khai báo y tế gian dối, trốn cách ly, từ chối cách ly, dùng người khác đi cách ly hộ... mà không ai có thể “xử” họ được. Cùng lắm là mất một ít tiền nộp phạt hành chính là mọi sự hòa cả làng. Trong khi đó, mỗi cá nhân như vậy khiến Nhà nước, nhân dân và toàn xã hội điêu đứng, lãng phí không biết bao nhiêu của cải vật chất, tiêu tốn thời gian, công sức cho việc truy vết, khoanh vùng, cách ly, dập dịch. Vậy nên, đã đến lúc cần phải sửa đổi quy định, truy cứu trách nhiệm hình sự một số đối tượng cố tình không khai báo y tế, trốn tránh cách ly... để làm gương nhằm răn đe, phòng ngừa chung.