Chống gian lận bằng AI ở kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026

Thủ đoạn gian lận ngày càng tinh vi

Tại Hội nghị tập huấn công tác coi thi tốt nghiệp THPT năm 2026 do Sở GD&ĐT Hà Nội tổ chức mới đây, Thượng tá Nguyễn Đức Tuấn, Phó trưởng phòng An ninh chính trị nội bộ (PA03), Công an TP Hà Nội, tiếp tục cảnh báo về nguy cơ thí sinh gian lận thi cử bằng các thiết bị công nghệ cao với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Theo thượng tá Đức Tuấn, sự phát triển mạnh mẽ của các ứng dụng AI đã tạo ra nhiều thách thức mới đối với công tác bảo đảm an ninh, an toàn kỳ thi. Hiện nay, nhiều phần mềm có khả năng tự động giải bài tập chỉ từ hình ảnh đề thi được tải lên, không cần người dùng nhập lại nội dung bằng văn bản như trước.

Dẫn chứng thực tế, ông Tuấn cho biết trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT tại Hà Nội vừa qua, một thí sinh đã sử dụng điện thoại thông minh ngay trong phòng thi chụp đề rồi tải lên Google Lens và Google Gemini để tìm lời giải. Tuy nhiên, hành vi này đã bị giám thị phát hiện.

Đại diện Công an TP Hà Nội nhấn mạnh kỳ thi tốt nghiệp THPT có quy mô và tính chất hoàn toàn khác so với các kỳ thi tuyển sinh đầu cấp tại địa phương. Đối tượng dự thi đa dạng, trong đó nhiều thí sinh có kiến thức và khả năng sử dụng thành thạo các thiết bị công nghệ cao.

Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ làm công tác thi phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, tuyệt đối không chủ quan, lơ là trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đặc biệt, đề thi tốt nghiệp THPT thuộc danh mục bí mật nhà nước ở mức độ “tối mật”. Vì vậy, mọi khâu từ in sao, vận chuyển, bảo quản đến tổ chức coi thi đều phải được thực hiện nghiêm ngặt theo quy định.

Trước đó, Công an tỉnh Lâm Đồng cũng phát hiện thủ đoạn sử dụng công nghệ AI gắn trong đế giày để quay lại đề rồi thông qua AI để giải đề. Đây là lý do Bộ GD-ĐT, Bộ Công an đã, đang và sẽ tiếp tục có nhiều phương án phòng ngừa và ngăn chặn, xử lý những trường hợp cố tình sử dụng công nghệ cao để thực hiện hành vi gian lận.

Thượng tá Nguyễn Trọng Thái, Phó trưởng phòng, Cục Kỹ thuật nghiệp vụ, Bộ Công an đã đưa ra cảnh báo về các thiết bị gian lận thi cử ngày càng tinh vi. Theo đó, những năm qua, cơ quan công an đã phát hiện các hành vi sử dụng thiết bị để gian lận trong phòng thi. Các thiết bị này có đặc điểm chung là siêu nhỏ, có hình dạng giống các đồ vật thông dụng, được thiết kế nhỏ gọn, có thể liên kết với các thiết bị có gắn sim điện thoại để hỗ trợ cho việc gọi, nghe lời giải từ bên ngoài đưa vào.

Thiết bị thu phát phổ biến được ngụy trang dưới đồ vật thông dụng, như thẻ ATM, bút viết, đồng hồ, kính mắt, dây thắt lưng; máy tính cầm tay cũng có thể được ngụy trang... Thiết bị này được gắn thẻ sim điện thoại, 3G, 4G; hoạt động theo nguyên lý của máy điện thoại, hoặc nguyên lý thu phát sóng wifi, bluetooth, hay giao tiếp trường gần.

Thượng tá Nguyễn Trọng Thái cảnh báo, hiện trong các điện thoại thông minh có liên kết trường gần NFC. Đây là công nghệ truyền dữ liệu không dây 2 chiều; không phụ thuộc vào sóng wifi, 3G, 4G. Thiết bị hoạt động theo nguyên lý thu phát sóng vô tuyến, hình ảnh, âm thanh, tin nhắn, file dữ liệu qua lại trong và ngoài phòng thi. Thông tin được chuyển đến đối tượng giải đề thi và truyền ngược lại cho thí sinh.

Đáng chú ý, xu hướng mới hiện nay là việc sử dụng các công cụ hỗ trợ giải bài bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Chỉ cần một hình ảnh đề thi bị lọt ra ngoài, các đối tượng bên ngoài có thể nhanh chóng sử dụng AI để tìm lời giải và gửi ngược lại vào phòng thi thông qua các tai nghe siêu nhỏ. Đây là một thách thức lớn đối với công tác giám sát và bảo mật kỳ thi.

Không để gian lận thi cử xảy ra

Ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội nhấn mạnh: Kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ thi cấp quốc gia, có tác động sâu rộng đến hàng triệu học sinh và xã hội. Vì vậy, mọi khâu tổ chức cần được chuẩn bị kỹ lưỡng, chặt chẽ, không để xảy ra bất kỳ sơ suất nào.

Đối với trưởng điểm thi, ngành giáo dục yêu cầu xây dựng kế hoạch tổ chức chi tiết, phân công nhiệm vụ rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm đồng thời rà soát toàn bộ các điều kiện phục vụ kỳ thi đến từng chi tiết nhỏ.

Ông Hiền tiếp tục lưu ý cán bộ coi thi về việc, trước giờ thi dành thời gian nhắc nhở thí sinh kiểm tra lại tư trang cá nhân, tuyệt đối không mang điện thoại hoặc các thiết bị công nghệ cao vào phòng thi. Theo lãnh đạo ngành giáo dục, chỉ một phút nhắc nhở thêm cũng có thể giúp ngăn ngừa những vi phạm đáng tiếc xảy ra trong kỳ thi quan trọng này.

Cán bộ coi thi được yêu cầu tăng cường quan sát các dấu hiệu bất thường từ thí sinh như: Trang phục quá dày, sử dụng áo khoác dù thời tiết nóng, các hành vi đưa tay lên tai, lên miệng thường xuyên, hay các thiết bị đeo trên người có dấu hiệu khả nghi.

Trong trường hợp phát hiện thí sinh có thiết bị gian lận, điểm thi sẽ mời lực lượng công an phối hợp làm rõ nguồn gốc và các đối tượng liên quan bên ngoài.

Trong hội nghị tập huấn nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025 cho các sở GD-ĐT và cơ sở giáo dục ĐH, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng đặc biệt nhấn mạnh tới nguy cơ sử dụng thiết bị công nghệ cao và AI để gian lận thi cử. Đây cũng là chủ đề được các địa phương nhấn mạnh khi tổ chức tập huấn công tác coi thi, kiểm tra.

Thạc sĩ Nguyễn Quốc Toàn, nghiên cứu sinh tiến sĩ chuyên ngành AI, ĐH Công nghệ Sydney (UTS, Úc)cho rằng: "Để đảm bảo công bằng thi cử, việc ngăn chặn các hành vi gian lận, trong đó có sử dụng AI, là hoàn toàn cần thiết".

Theo anh Toàn, hầu hết công cụ AI tạo sinh phổ biến hiện tại đều yêu cầu kết nối internet để hoạt động (như ChatGPT hoặc Gemini - PV), do đó triển khai các biện pháp kỹ thuật nhằm ngăn chặn truy cập internet ở các khu vực nhạy cảm kết hợp với kiểm tra tín hiệu sẽ phù hợp. "Dù một số mô hình có thể được triển khai trực tiếp trên thiết bị di động đã xuất hiện, song chưa phổ biến và còn gặp nhiều hạn chế khi xử lý những câu hỏi mang tính học thuật cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT", anh Toàn thông tin.

Từ thực tế này, anh đề xuất 2 phương thức để "cách ly" AI khỏi phòng thi. Đầu tiên, điểm thi có thể triển khai thiết bị gây nhiễu sóng hay áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm hạn chế tín hiệu tại các khu vực được giám sát thi, nhất là khu vực nhà vệ sinh, nơi duy nhất không chịu sự giám sát trực tiếp và dễ bị lợi dụng để thực hiện hành vi gian lận.

"Việc sử dụng thiết bị gây nhiễu cần cân nhắc kỹ lưỡng vì có thể ảnh hưởng tới hệ thống liên lạc ở điểm thi, vì thế chỉ nên triển khai ở các vị trí thực sự cần thiết", anh Toàn nói.

Thứ hai, ở phòng thi, cán bộ coi thi có thể sử dụng thiết bị dò sóng để phát hiện các tín hiệu di động đáng ngờ và kiểm tra ngẫu nhiên trong suốt thời gian làm bài. Thiết bị này có khả năng phát hiện sự tồn tại của các thiết bị truyền phát sóng, như điện thoại di động, tai nghe không dây hoặc thiết bị phát wifi mini. Mỗi điểm thi chỉ cần trang bị một số thiết bị là có thể hỗ trợ công tác giám sát, theo anh Toàn.