Chủ động phòng bệnh não mô cầu

Bệnh diễn tiến nhanh, nguy cơ tử vong cao

Mới đây, bệnh nhi L.T.Y.V. (11 tuổi) được đưa vào Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Chống độc trẻ em (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới) trong tình trạng sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn và xuất hiện ban xuất huyết, có dấu hiệu hoại tử trung tâm. Theo khai thác yếu tố dịch tễ, bệnh nhi đến từ Phú Quốc và từng tiếp xúc gần với một trường hợp nghi nhiễm não mô cầu trước đó đã tử vong. Các bác sĩ cho biết, bệnh nhi được đưa đến bệnh viện chỉ khoảng 12 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên, tức vẫn còn nằm trong “thời điểm vàng” để điều trị. Nhờ can thiệp tích cực, bệnh nhi tránh được những biến chứng đặc biệt nặng như sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan – những tình trạng thường gặp ở thể nhiễm khuẩn huyết tối cấp do não mô cầu.

BSCKI Bạch Thị Chính - Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho hay, bệnh do não mô cầu hiện được xếp vào nhóm B trong danh mục bệnh truyền nhiễm tại Việt Nam vì khả năng lây lan nhanh và nguy cơ tử vong cao. Đây cũng là một trong 10 bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao nhất hiện nay. Điều đáng lo ngại là ngay cả khi được chẩn đoán sớm và điều trị tích cực, vẫn có khoảng 10 – 20% bệnh nhân không qua khỏi. Nếu không được điều trị, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 50%. Riêng ở thể nhiễm khuẩn huyết tối cấp, nguy cơ tử vong có thể lên tới 40%. Không chỉ dừng ở nguy cơ tử vong, khoảng 20% người sống sót sau bệnh còn phải đối mặt với nhiều di chứng nặng nề như cắt cụt chi, suy thận, giảm thính lực, co giật hoặc các rối loạn thần kinh kéo dài. Đây là lý do não mô cầu thường được giới chuyên môn gọi là căn bệnh “tử vong trong 24 giờ”.

Theo BSCKI Lê Thị Giao Thi - đại diện hệ thống Nhà thuốc và Trung tâm tiêm chủng Long Châu, não mô cầu là một căn bệnh đặc biệt nguy hiểm do khả năng lây truyền nhanh qua đường hô hấp và có thể dẫn đến tử vong chỉ trong vài giờ kể từ khi phát bệnh. Ngành y tế khuyến cáo khẩn cấp đối với những người từng tiếp xúc gần với ca bệnh như: người thân sống cùng nhà hoặc bạn học cùng lớp cần thực hiện uống thuốc dự phòng càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong vòng 24 - 48 giờ. Nếu xuất hiện các triệu chứng như: sốt, đau đầu hoặc nổi ban… cần đi khám để được xử lý kịp thời.

TS.BS Nguyễn An Nghĩa - Phó Trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh (Bệnh viện Nhi Đồng 1 cho biết, não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn này chỉ tồn tại ở người, cư trú tại niêm mạc mũi và hầu họng, lây chủ yếu qua đường hô hấp. Một trong những khó khăn lớn trong kiểm soát bệnh là trong cộng đồng luôn tồn tại nhóm người lành mang vi khuẩn nhưng hoàn toàn không có triệu chứng.

Nhu cầu tiêm vaccine tăng mạnh

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc bệnh do não mô cầu, với khoảng 135.000 ca tử vong. Tại Việt Nam, số ca mắc trong năm 2025 đã tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm 2024. Riêng khu vực phía Nam, bệnh vẫn xuất hiện rải rác nhiều năm qua, trong đó nhóm huyết thanh B là chủ yếu và thường gia tăng vào giai đoạn giao mùa, cuối mùa khô đầu mùa mưa.

Song song với diễn biến dịch tễ đáng lo ngại, nhu cầu chủ động phòng bệnh bằng vaccine đang gia tăng rõ rệt trên toàn quốc. Theo BS Bạch Thị Chính, chỉ trong vòng một tuần gần đây, số lượt người đến tiêm vaccine phòng não mô cầu tại gần 260 trung tâm tiêm chủng VNVC trên toàn hệ thống đã tăng gần 100% so với trước đó. Điểm đáng chú ý là người đi tiêm trải rộng ở nhiều độ tuổi khác nhau, từ trẻ nhỏ, thanh thiếu niên, người trưởng thành, người cao tuổi cho đến phụ nữ chuẩn bị mang thai. Không chỉ những người tiêm lần đầu, nhiều người từng tiêm trước đây cũng quay lại để bổ sung thêm các vaccine não mô cầu thế hệ mới nhằm mở rộng khả năng bảo vệ trước các nhóm huyết thanh nguy hiểm. Bác sĩ Chính chia sẻ, nhiều nhóm huyết thanh cùng tồn tại trong cộng đồng, việc chỉ dựa vào phát hiện sớm là chưa đủ bởi bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh. Vaccine hiện vẫn là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc cũng như hạn chế biến chứng nặng.

Tương tự, ông Trần Ngọc Huy - Giám đốc phát triển kinh doanh vaccine Hệ thống Nhà thuốc và Trung tâm Tiêm chủng Long Châu khẳng định: “Nhu cầu tiêm vaccine phòng viêm não mô cầu có xu hướng tăng trong những ngày gần đây. Không chỉ tập trung tại các khu vực có bệnh, nhiều trung tâm khác trên toàn hệ thống cũng ghi nhận sự gia tăng đáng kể về nhu cầu tư vấn và tiêm phòng. Điều này cho thấy, người dân ngày càng chủ động hơn trong việc phòng ngừa bệnh truyền nhiễm”.

Trong bối cảnh bệnh có thể diễn tiến chỉ trong vài giờ và để lại hậu quả nặng nề, xu hướng chủ động tiêm vaccine gia tăng được xem là tín hiệu tích cực, cho thấy nhận thức cộng đồng về một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất hiện nay đang được nâng lên rõ rệt. Các bác sĩ nhấn mạnh, bên cạnh tiêm vaccine đầy đủ, người dân cần giữ vệ sinh hô hấp, hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện sốt, viêm họng, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường, đặc biệt trong thời điểm giao mùa.

Giới chuyên gia trong ngành lưu ý, bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên, người sống trong môi trường tập thể đông đúc như nhà trẻ, ký túc xá, trường học, chung cư. Người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch cũng thuộc nhóm nguy cơ cao cần đặc biệt chú ý. Đáng lưu ý, do triệu chứng ban đầu không điển hình nên nhiều gia đình chỉ đưa trẻ đến bệnh viện khi đã xuất hiện ban xuất huyết hoặc dấu hiệu rối loạn tri giác – lúc đó bệnh thường đã bước sang giai đoạn nặng.

“Người dân cần thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, súc miệng họng bằng dung dịch sát khuẩn thông thường. Việc giữ gìn vệ sinh nơi ở, nơi làm việc, đảm bảo thông thoáng không khí cũng rất quan trọng. Bên cạnh đó, chế độ ăn uống đủ chất, nghỉ ngơi hợp lý, tăng cường sức đề kháng sẽ giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh” – bác sĩ Lê Thị Giao Thi nói.