Chủ động phòng ngừa trước diễn biến phức tạp của sốt xuất huyết Dengue

Trong 2 ngày 5-6/11, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Trường Đại học Y Hà Nội (Trung tâm Đào tạo và Chuyển giao công nghệ), Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe cộng đồng và Phòng chống chấn thương (CCHIP), Công ty TNHH Dược phẩm Takeda Việt Nam và các đơn vị liên quan khác, đã tổ chức Hội nghị Sốt xuất huyết Dengue 2026 (Dengue Summit 2026).

Sự kiện là diễn đàn chia sẻ dữ liệu, bằng chứng khoa học và kinh nghiệm quốc tế mới nhất trong điều trị và dự phòng sốt xuất huyết Dengue (SXHD), góp phần thúc đẩy ứng dụng tri thức khoa học vào thực tiễn tại Việt Nam.

Thông tin tại phiên toàn thể hội nghị cho thấy, SXHD là một trong những bệnh truyền nhiễm do muỗi vằn lây truyền gia tăng nhanh nhất thế giới, với khoảng 100–400 triệu ca nhiễm mỗi năm.

Tại Việt Nam, SXHD đã gây gánh nặng liên tục suốt hơn 4 thập kỷ. Kể từ năm 1980 đến nay, cả nước ghi nhận hàng trăm nghìn ca mắc mỗi năm, và năm nào cũng có ca tử vong. Tỷ lệ mắc SXHD/100.000 dân cao hơn rất nhiều so với các bệnh truyền nhiễm khác - đứng hàng đầu về tỷ lệ mắc và thứ hai về tỷ lệ tử vong trong nhóm bệnh truyền nhiễm tại Việt Nam.

Năm 2025, Việt Nam ghi nhận 184.903 ca – cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương, vượt Philippines, Indonesia và Bangladesh. Trong 10 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 170.684 trường hợp mắc và 2 ca tử vong. Bệnh lưu hành quanh năm tại tất cả các tỉnh thành, lan rộng ra cả các tỉnh miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Sơn La - những địa bàn trước đây ít ghi nhận ca bệnh.

Cả bốn tuýp huyết thanh virus Dengue (DENV-1, 2, 3, 4) đều lưu hành tại Việt Nam, với tuýp ưu thế thay đổi theo thời gian và khu vực. Sự luân chuyển các tuýp huyết thanh virus, kết hợp với biến đổi khí hậu, đô thị hóa nhanh và muỗi kháng hóa chất, khiến SXHD ngày càng khó dự báo.

Trước thực tế này, TS. Hoàng Minh Đức - Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết: "Cần triển khai các giải pháp phòng bệnh quyết liệt, chủ động và dựa trên bằng chứng khoa học. Đồng thời, việc tham khảo, vận dụng kinh nghiệm quốc tế phù hợp với thực tiễn Việt Nam, kết hợp kiểm soát muỗi truyền bệnh và nâng cao nhận thức cộng đồng, là cần thiết để nâng cao hiệu quả dự phòng và giảm gánh nặng do SXHD".

Tại Hội nghị, các chuyên gia trình bày bằng chứng cho thấy tiêm chủng đã được triển khai và tạo bước tiến cụ thể tại nhiều quốc gia. Theo chia sẻ của TS.BS. Rosana Richtmann - Giám đốc Ủy ban Kiểm soát Nhiễm khuẩn (ICC), Bệnh viện Phụ sản Santa Joana, nguyên Chủ tịch Hội Truyền nhiễm São Paulo, Brazil, quốc gia này đã triển khai vaccine phòng SXHD trong chương trình tiêm chủng công từ năm 2024, bắt đầu tại 521 địa phương và mở rộng ra toàn bộ 2.752 địa phương, với 24 triệu liều đã được phân phối. Số liệu thực tế tại São Paulo giai đoạn 2024–2025 ghi nhận việc tiêm đủ hai mũi giúp giảm 73,1% nguy cơ mắc SXHD có triệu chứng và giảm 87,9% nguy cơ nhập viện. Hiệu quả bảo vệ vẫn được duy trì ngay cả khi tuýp DENV-3 tái xuất hiện. Tại Indonesia, vaccine cũng đang được triển khai kết hợp ứng dụng công nghệ y tế trong dự phòng chủ động tại các khu vực nguy cơ cao.

Đáng chú ý, Dự thảo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị SXHD 2026 của Việt Nam được TTND.GS.TS. Nguyễn Văn Kính, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, trình bày tại Hội nghị có cập nhật quan trọng trong Chương Phòng ngừa: nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc phòng, ngừa bệnh SXHD, đặc biệt khi hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Trong đó khuyến nghị kết hợp đồng thời các biện pháp, gồm tiêm chủng vaccine SXHD theo quy định hiện hành cùng với công tác giám sát, phòng bệnh theo quy định của Bộ Y tế và kiểm soát côn trùng trung gian truyền bệnh (tránh muỗi đốt, diệt bọ gậy, lăng quăng).

Việc kết hợp cùng lúc các biện pháp phòng bệnh chủ động được xem là tín hiệu chính sách phù hợp với khuyến nghị của WHO về chiến lược tích hợp kiểm soát SXHD.

Để tiến bộ khoa học từng bước được ứng dụng vào thực tiễn, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, giới chuyên môn và các đối tác y tế đóng vai trò quan trọng. Đồng hành cùng Dengue Summit năm thứ hai liên tiếp với vai trò đối tác khoa học, Công ty TNHH Dược phẩm Takeda Việt Nam ủng hộ nỗ lực thúc đẩy các giải pháp dự phòng dựa trên bằng chứng, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về SXHD.

Trước thực tế SXHD xảy ra quanh năm, các chuyên gia kêu gọi triển khai đồng bộ các biện pháp dự phòng chủ động ở mọi cấp - từ tăng cường giám sát dịch tễ, nâng cao năng lực điều trị, đến truyền thông thay đổi hành vi và khuyến khích tiêm chủng phù hợp.