Chủ động sản xuất ứng phó với hạn hán

Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ NNMT) dự báo, tổng diện tích có nguy cơ bị hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại Bắc Trung Bộ ước khoảng 6.700 - 10.200 ha. Thanh Hóa và Nghệ An là hai địa phương chịu ảnh hưởng lớn nhất với nhiều khu vực cuối kênh, vùng tưới phụ thuộc hồ đập nhỏ, vùng ven biển và khu vực sử dụng bơm điện dọc các sông lớn đứng trước nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng. Tại Hà Tĩnh, Quảng Trị và TP Huế, hạn hán có xu hướng tập trung ở vùng đồi núi, khu tưới cuối nguồn và các khu vực ven phá, ven sông.

Ở khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, diện tích có nguy cơ hạn hán, thiếu nước dao động từ 4.000 - 6.200 ha. Đáng chú ý, Đà Nẵng có thể bị ảnh hưởng từ 1.500 - 2.000ha; trong đó phần lớn diện tích chịu tác động của xâm nhập mặn tại hạ lưu sông Vu Gia - Thu Bồn. Các tỉnh như Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa cũng ghi nhận nguy cơ thiếu nước tại nhiều hồ chứa nhỏ và hệ thống thủy lợi trọng điểm.

Thực tế này cho thấy nguồn nước phục vụ sản xuất vụ Hè Thu 2026 đang đứng trước nhiều áp lực, đặc biệt tại các khu vực phụ thuộc lớn vào hồ chứa nhỏ, công trình thủy lợi phân tán hoặc cuối nguồn kênh. Nếu không có giải pháp điều tiết và sử dụng nước hợp lý, nguy cơ thiếu nước cục bộ, thậm chí diện rộng là hoàn toàn có thể xảy ra.

Trước tình hình đó, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi đề nghị các địa phương chủ động kiểm kê, đánh giá nguồn nước trữ tại từng công trình, từ đó tính toán cân đối khả năng cung cấp trong suốt vụ sản xuất. Nguyên tắc được đặt ra là chỉ tổ chức gieo trồng khi bảo đảm đủ nguồn nước cho cả vụ, tránh tình trạng sản xuất vượt quá khả năng cung cấp của hệ thống thủy lợi.

Đồng thời, các địa phương cần xác định rõ thứ tự ưu tiên trong sử dụng nước, trong đó ưu tiên cao nhất dành cho nhu cầu sinh hoạt, chăn nuôi và các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao. Đối với những diện tích không đảm bảo nguồn nước, cần mạnh dạn điều chỉnh kế hoạch sản xuất như giãn thời vụ, lùi lịch gieo trồng hoặc chuyển đổi sang cây trồng ít nước hơn.

Một trong những giải pháp quan trọng được nhấn mạnh là tăng cường theo dõi, cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo khí tượng, thủy văn và nguồn nước từ cơ quan chuyên ngành. Việc bám sát thông tin dự báo sẽ giúp địa phương chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất và phương án sử dụng nước theo từng thời điểm, hạn chế rủi ro do biến động thời tiết.

Bên cạnh đó, việc phối hợp với các chủ hồ thủy điện để xây dựng kế hoạch điều tiết nước cho hạ du cũng đóng vai trò then chốt. Việc xả nước cần được tính toán phù hợp với khả năng lấy nước của hệ thống thủy lợi, vừa đáp ứng nhu cầu sản xuất, vừa tránh thất thoát, lãng phí nguồn nước.

Các giải pháp kỹ thuật cần triển khai đồng bộ như nạo vét kênh mương, cửa lấy nước; lắp đặt trạm bơm dã chiến; đắp đập tạm ngăn mặn; đào ao, giếng để tận dụng tối đa nguồn nước sẵn có. Song song với đó là đẩy mạnh áp dụng các phương pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho cả lúa và cây trồng cạn.

Trong bối cảnh hạn hán có thể kéo dài sang mùa khô 2026–2027, việc tích trữ nước tối đa tại các hồ chứa, bảo đảm an toàn công trình thủy lợi cũng được đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm, mang tính dài hạn.

Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi cho biết, tại khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, vụ Đông Xuân 2025–2026 có tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm trên 354,6 nghìn ha; trong đó, lúa chiếm 229,6 nghìn ha, còn lại là 125 nghìn ha cây màu và cây hàng năm khác; diện tích cây lâu năm khoảng 51 nghìn ha. Đến nay, các địa phương đang bước vào giai đoạn thu hoạch, với khoảng 140 nghìn ha lúa đã được thu hoạch, đạt khoảng 61% diện tích gieo trồng.