Chủ tịch Quốc hội: Hoàn thiện thể chế về giá đất, bảo đảm cân bằng, ổn định, minh bạch

Làm rõ áp dụng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh trong tính toán tiền bồi thường

Phát biểu tại Tổ 2 (Đoàn TPHCM), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, Luật Đất đai năm 2024 đã thể chế hóa nhiều nội dung của Nghị quyết số 18 của Trung ương, trong đó có việc bỏ khung giá đất, xây dựng bảng giá đất theo hướng thị trường, mở rộng quyền của người sử dụng đất, gắn thu hồi đất với bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Việc sửa đổi Luật lần này cần hướng tới xây dựng một đạo luật quy định khung nguyên tắc, kết hợp với cơ chế linh hoạt, bảo đảm tính ổn định, tránh phải sửa đổi liên tục; đồng thời đồng bộ với cải cách hành chính, chuyển đổi số và các luật liên quan như Luật Đầu tư, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Quy hoạch.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần tiếp tục quan tâm, hoàn thiện một số nhóm vấn đề trọng tâm. Theo đó, hoàn thiện hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hoàn thiện thể chế về giá đất, bảo đảm cân bằng, ổn định, minh bạch, giữ nguyên tắc sát giá thị trường nhưng không tuyệt đối hóa theo nguyên tắc thị trường thuần túy. "Thực tế cho thấy, bảng giá đất tăng đột biến làm chi phí bồi thường, tiền sử dụng đất tăng cao, khiến nhiều dự án đình trệ", Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung nguyên tắc cân đối lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư; có hệ số điều chỉnh, vùng giá trị thửa đất chuẩn, rõ ràng. Đối với bảng giá đất, cần nghiên cứu chu kỳ ổn định khoảng 5 năm hoặc cơ chế linh hoạt hơn; công bố sớm cơ chế điều chỉnh trong kỳ khi có biến động lớn. Việc xác định giá đất phải được kiểm tra độc lập, công khai phương pháp và dữ liệu đầu vào.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, làm rõ việc áp dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh trong tính toán tiền bồi thường, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tránh tình trạng giá đất bị đẩy lên theo nhau, gây biến động bất hợp lý; đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất quốc gia, liên thông và cập nhật thường xuyên, bảo đảm chất lượng dữ liệu.

Bảo đảm đời sống của người dân sau thu hồi đất

Lưu ý cần hoàn thiện quy định về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bảo đảm quyền của người dân và hiệu quả thực hiện dự án, Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung, làm rõ các trường hợp thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng, trong đó có những trường hợp đặc thù liên quan đến khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế, dự án khẩn cấp, yêu cầu chính trị, đối ngoại, logistics. Đồng thời, cần rút ngắn thủ tục thông báo, vận động, nhưng phải bảo đảm phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được hoàn thành trước khi giao đất. Những trường hợp ngoại lệ phải được giới hạn chặt chẽ và có cơ chế giám sát.

Đặc biệt theo Chủ tịch Quốc hội, phải lượng hóa tiêu chí bảo đảm đời sống của người dân sau thu hồi đất ngang bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Đây là yêu cầu đã được đặt ra trong nhiều Nghị quyết của Đảng. Tăng cường giám sát xã hội, công khai thông tin; xử lý dứt điểm những tồn đọng lịch sử về đất đai, nhất là các trường hợp có nguồn gốc sử dụng đất phức tạp, liên quan đến hộ gia đình, cá nhân. Cùng với đó, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục cho người sử dụng đất, đồng thời bảo đảm cơ chế linh hoạt trong lựa chọn hình thức trả tiền thuê đất một lần hoặc hằng năm, kể cả đối với các dự án đã triển khai trước đây. Phải quy định rõ hơn tiêu chí đánh giá năng lực nhà đầu tư, bảo đảm đồng bộ với Luật Đầu tư và các luật liên quan, tránh chồng chéo thủ tục.

Để Luật có tính ổn định lâu dài, Chủ tịch Quốc hội lưu ý đến việc điều tiết địa tô chênh lệch và kiểm soát đầu cơ đất đai. Đây là vấn đề phải được giải quyết mạnh mẽ, trong đó chính quyền địa phương có vai trò trực tiếp. Cần thể chế hóa rõ hơn cơ chế thu hồi phần giá trị tăng thêm từ quy hoạch và đầu tư hạ tầng của Nhà nước. Nội dung này cần được nghiên cứu trên cơ sở tinh thần Nghị quyết số 21 đã được Hội nghị Trung ương 3 thông qua, ngăn chặn đầu cơ, làm méo mó thị trường đất đai.

Bên cạnh việc chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cần tăng cường quyền giám sát của cộng đồng, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức đoàn thể; nghiên cứu cơ chế giải quyết khiếu nại bảo đảm khách quan, hiệu quả. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, quy định rõ chế tài và phạm vi trách nhiệm trong định giá, thu hồi đất và các khâu thực thi pháp luật. “Việc phân cấp phải đi đôi với kiểm soát, đánh giá tác động định kỳ và lấy ý kiến rộng rãi trước khi điều chỉnh chính sách”, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.