Vực dậy Trung Sơn

Trung Sơn, một trong những xã miền núi của tỉnh Phú Thọ đang chuyển biến tích cực và toàn diện nhờ nguồn lực từ các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Hạ tầng đổi thay, đời sống cải thiện

Chỉ cách đây vài năm, ai từng đến Trung Sơn đều cảm nhận rõ nét đời sống khó khăn của xã miền núi khu vực miền Tây tỉnh Phú Thọ. Núi cao, vực sâu, đường hẹp cheo leo sạt lở liên miên, địa hình chia cắt phức tạp, và nhiều bản nhỏ phân tán. Toàn xã có 13 thôn thì hiện vẫn có tới 12 thôn thuộc diện đặc biệt khó khăn.

Trung Sơn là xã không thực hiện sáp nhập, có dân số hơn 6.000 người, 1.442 hộ, chủ yếu là đồng bào Mường, Dao, H’Mông. Nơi đây từng phức tạp về xã hội và an ninh trật tự trong nhiều năm trước.

Quyết định số 1719/QĐ-TTg mang đến một “cú huých” lớn, tiếp sức nguồn lực đáng kể cho Trung Sơn từng bước hoàn thiện kết cấu hạ tầng, thực hiện chính sách an sinh xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Ghi nhận vào đầu tháng 10/2026 của phóng viên Báo Đại đoàn kết khi trở lại vùng đất khó, tuyến đường độc đạo từ xã Yên Lập dẫn vào Trung Sơn - từng được gọi là “con đường khốn khổ”, đã được cải tạo nâng cấp hoàn chỉnh, rộng, phẳng và đi lại thuận lợi khác biệt.

Theo ông Đinh Văn Đóa - Phó Chủ UBND xã Trung Sơn, các chỉ tiêu về đường giao thông đến trung tâm thôn, trường lớp học, trạm y tế, hộ sử dụng điện lưới và tiếp cận thông tin nay đều đạt 100%, đồng bào cũng đã 100% được sử dụng nước sạch mà không còn phải dùng nước khe núi. Đây là những điều kiện thiết yếu, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế, nâng cao dân trí và cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội của người dân Trung Sơn.

Ngay cửa ngõ dẫn vào xã, hồ chứa nước Ngòi Giành đã hoàn tất hạ tầng với hệ thống đường ống dẫn nước song hành với các tuyến giao thông tỏa đi toàn vùng đã đưa vào vận hành, góp phần cải thiện về giao thông và cung cấp nước, tạo thuận lợi cho đời sống dân sinh, giao thương hàng hóa.

Ưu tiên đúng đối tượng và tạo sinh kế bền vững

Trung Sơn là địa phương được thụ hưởng nhiều chính sách từ Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG), nhằm đẩy nhanh công tác xóa nghèo và vực dậy một xã miền núi đặc biệt khó khăn. Ngay từ đầu, nguồn lực đã hỗ trợ nhà ở cho 7 hộ, chuyển đổi nghề cho 110 hộ, hỗ trợ nước sinh hoạt tập trung cho 122 hộ, tác động trực tiếp và giúp các gia đình sống chênh vênh bên sườn núi, tại những khu vực thường xuyên sạt lở, sớm ổn định cuộc sống.

Những trẻ em dưới 3 tuổi cũng được hỗ trợ 750.000 đồng/tháng, góp phần thiết thực đối với những gia đình nghèo ở miền núi. Người dân Trung Sơn không còn lo lắng nhiều vì bệnh tật, bởi hiện nay họ được khám chữa bệnh tại trung tâm y tế khang trang, được tham gia bảo hiểm y tế đạt 100%.

Đáng chú ý, tỷ lệ suy dinh dưỡng thể nhẹ cân ở trẻ dưới 5 tuổi giảm xuống còn 14%, dù còn cao hơn trung bình cả nước. Kết quả vượt bậc này phản ánh nỗ lực cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và chăm sóc dinh dưỡng cho người dân đến từ nguồn lực của Chương trình MTQG.

Cùng với đó, một kế hoạch dài hạn gắn với cây quế (rất hợp thổ nhưỡng nơi đây) mang tên “Nghị quyết Trung Sơn” ra đời khi cây quế được xác định là cây trồng chủ lực. Năm 2025, diện tích quế của xã đạt hơn 2.500ha và cây quế được bảo hộ nhãn hiệu tập thể. Một vùng nguyên liệu tập trung hình thành, có chế biến sâu thành tinh dầu, dược liệu và đồ gia dụng. Lần đầu tiên xã Trung Sơn có thể bàn đến chuyện phát triển các hợp tác xã, tổ hợp tác và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Có thể nói cây quế đã “thay da đổi thịt” Trung Sơn.

Ra đời những mô hình sinh kế như trồng cây dược liệu Mạch Môn, phát triển du lịch hồ Ngòi Giành, làng văn hóa khu Đâng, phát triển bản sắc văn hóa đồng bào Mường, Dao, H’Mông. Tất cả tạo điều kiện để Trung Sơn kết hợp phát triển kinh tế với bảo tồn bản sắc dân tộc.

Không để lãng phí nguồn lực

Vốn năm trước được kéo dài sang năm 2026 để nối tiếp Chương trình MTQG hơn 2,2 tỷ đồng, nay đã giải ngân gần 300 triệu đồng. Tỷ lệ giải ngân còn thấp khi chuyển nguồn lực thành kết quả vẫn là thách thức. Theo UBND xã Trung Sơn, nguyên nhân chủ yếu là thủ tục chứng từ, nghiệm thu và thanh quyết toán phức tạp; khối lượng công việc tăng sau khi vận hành chính quyền mới, và công chức còn thiếu, một số vị trí chuyên môn phải kiêm nhiệm. Trung Sơn giờ đã bừng lên diện mạo xây dựng, giao thông và cả khả năng phục vụ đời sống, sản xuất lâu dài. Năm nay xã được phân bổ 1,067 tỷ đồng vốn chi thường xuyên và 3,822 tỷ đồng vốn đầu tư công từ ngân sách Trung ương để thực hiện chương trình hợp phần theo Quyết định 417 - nguồn lực quan trọng cho giai đoạn tiếp theo. Xã Trung Sơn đã xác định 17 dự án đầu tư công cấp thiết giai đoạn 2026 - 2028, gồm 16 dự án giao thông nông thôn và 1 dự án nhà lớp học, phòng chức năng Trường Tiểu học Trung Sơn B. Riêng năm nay dự kiến tập trung vào 9 công trình giao thông.

Dù đạt kết quả tích cực, Trung Sơn vẫn còn 218 hộ nghèo, chiếm tới 15%, và 246 hộ cận nghèo. Xã cũng đang phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu về tỷ lệ học sinh trong độ tuổi học trung học phổ thông đến trường vào cuối năm 2026. Đó là độ trễ phát triển còn phải lưu tâm đặc biệt, và thu nhập sản xuất của người dân cần tập trung giải pháp kèm nguồn lực để vực dậy Trung Sơn.

Nói về giải pháp nhằm chuyển hóa hiệu quả nguồn lực, bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt - Chủ tịch UBND xã Trung Sơn cho biết, xã tập trung ưu tiên đúng đối tượng, đẩy nhanh giải ngân, tăng cường giám sát và gắn hỗ trợ sản xuất với đào tạo kỹ thuật, liên kết bao tiêu sản phẩm. Cùng với đó là gỡ vướng đất đai cho người dân làm nhà ở. Đó là trọng tâm thực hiện.

Về công tác triển khai các chính sách liên quan điều phối Chương trình MTQG, theo lãnh đạo xã Trung Sơn, liên tục những năm qua, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Phú Thọ đã tích cực hướng dẫn, đôn đốc và phối hợp với xã, cùng đồng hành tiếp sức cho địa phương, nỗ lực đưa chính sách đến với đồng bào Trung Sơn. Đây cũng là cơ sở để địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ, sử dụng nguồn lực đúng quy định, đúng đối tượng và phù hợp với điều kiện thực tế.