Cơ hội cho ngành gỗ xuất khẩu

Dẫn đầu về xuất khẩu gỗ trong ASEAN

Thống kê từ Cục Hải quan cho biết, 6 tháng đầu năm, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt khoảng 8,6 tỷ USD, tăng 4,9% so với cùng kỳ năm trước, tiếp tục khẳng định vị thế quốc gia dẫn đầu ngành chế biến và xuất khẩu gỗ trong ASEAN.

Kết quả này phản ánh khả năng thích ứng của doanh nghiệp (DN) trước những biến động của thương mại toàn cầu, đồng thời cho thấy chiến lược đa dạng hóa thị trường đang phát huy hiệu quả, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Hoa Kỳ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành gỗ Việt Nam với kim ngạch khoảng 4,3 tỷ USD, chiếm gần 49,7% tổng giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, kim ngạch sang thị trường này giảm 6,5% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh nhu cầu tiêu dùng phục hồi chậm và tác động của các biện pháp phòng vệ thương mại.

Trong bối cảnh đó, nhiều thị trường khác đang trở thành động lực tăng trưởng mới. Xuất khẩu sang Trung Quốc đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng tới 46,5%, nâng tỷ trọng lên gần 15% tổng kim ngạch xuất khẩu. Thị trường Nhật Bản đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 5,6%, tiếp tục duy trì tăng trưởng ổn định nhờ nhu cầu tiêu dùng và hiệu quả từ các hiệp định thương mại tự do.

Có được kết quả trên là nhờ chiến lược đa dạng hóa thị trường giúp ngành gỗ mở rộng xuất khẩu sản phẩm sang các thị trường tiềm năng. Xuất khẩu sang Anh, Malaysia, Australia và Canada đều ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Đặc biệt, kim ngạch sang Hà Lan tăng tới 141,5% và Đức tăng 46,9%, cho thấy dư địa mở rộng thị phần tại Liên minh châu Âu (EU) còn rất lớn khi doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA).

Việc gia tăng tỷ trọng tại các thị trường ngoài Hoa Kỳ giúp ngành gỗ giảm rủi ro từ việc phụ thuộc vào một số đối tác lớn, nâng cao khả năng chống chịu của ngành trước những biến động về chính sách thương mại quốc tế. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát triển của ngành gỗ, từ tăng trưởng dựa vào một vài thị trường truyền thống sang phát triển cân bằng, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn.

Bên cạnh lợi thế về thị trường, ngành gỗ Việt còn sở hữu năng lực cạnh tranh nhờ làm chủ phần lớn chuỗi cung ứng trong nước. Ông Ngô Sỹ Hoài - Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST) nhận định, điểm khác biệt của ngành gỗ là đã làm chủ phần lớn chuỗi cung ứng trong nước. DN Việt đảm nhiệm từ nguyên liệu, thiết kế, phụ kiện, sơn hoàn thiện đến tổ chức sản xuất...

Nhờ đó, ngành gỗ duy trì mức xuất siêu rất cao. Năm 2025, trong tổng xuất siêu khoảng 21 tỷ USD của cả nền kinh tế, riêng ngành gỗ và nội thất đóng góp gần 14 tỷ USD, tương đương khoảng 2/3 tổng thặng dư thương mại của cả nước. Đây là nguồn đóng góp quan trọng cho cân bằng thương mại, tạo nguồn ngoại tệ và bảo đảm an ninh kinh tế.

Cơ hội xen lẫn thách thức

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), các hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục tạo lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam, giúp DN mở rộng thị phần tại những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Tuy nhiên, ngành gỗ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong những tháng cuối năm. Xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững cùng những biến động của kinh tế toàn cầu và chính sách thương mại của các nền kinh tế lớn có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị DN tiếp tục đa dạng hóa thị trường, tận dụng hiệu quả các FTA, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và tăng năng lực cạnh tranh nhằm duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu bền vững trong những tháng cuối năm.

Nhận định xu hướng thị trường 6 tháng cuối năm, ông Hoài cũng cho rằng, ngành gỗ có những cơ hội và thách thức đan xen. Theo ông Hoài, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động và các thị trường lớn liên tục thay đổi “luật chơi”, DN cần tập trung vào một số chiến lược chuyển đổi cốt lõi.

Theo đó, cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường truyền thống. Đồng thời hướng đến chuyển đổi xanh trong sản xuất cũng như nâng cao giá trị gia tăng thông qua thiết kế, thương hiệu và phát triển sản phẩm.

Về phía chính sách, đại diện Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam kiến nghị Nhà nước tiếp tục hoàn thiện môi trường pháp lý minh bạch và ổn định cho hoạt động xuất khẩu; hỗ trợ DN trong việc cập nhật và đáp ứng các quy định mới của thị trường quốc tế, đặc biệt là các yêu cầu liên quan đến EUDR, chống bán phá giá, chống lẩn tránh thuế và truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó, cần có các chính sách tín dụng phù hợp cho DN chế biến gỗ, nhất là DN vừa và nhỏ đang đầu tư chuyển đổi xanh...