Cơ hội lớn từ sàn giao dịch tín chỉ carbon

Sẵn sàng kết nối thị trường quốc tế

Áp lực từ các cơ chế quốc tế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, cơ chế bù đắp và giảm thiểu carbon trong các lĩnh vực hay các yêu cầu giảm phát thải trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang buộc các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam phải đẩy nhanh tiến trình xây dựng thị trường carbon.

Đáng chú ý, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách nhằm thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Theo ThS. chính sách công Nguyễn Tuấn Anh, việc Chính phủ ban hành Nghị định 112/2026/NĐ-CP về chuyển giao quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon là dấu mốc đặc biệt quan trọng, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn thiết lập thị trường carbon trong nước sang chủ động kết nối với thị trường quốc tế. Cũng theo ông Tuấn Anh, đây vừa là thách thức trong việc bảo đảm tính minh bạch, toàn vẹn môi trường, tránh tính trùng lặp trong giảm phát thải; đồng thời cũng là cơ hội để thu hút nguồn lực tài chính, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của DN trong nước.

Chia sẻ với PV Báo Đại đoàn kết, ThS chính sách công Nguyễn Tuấn Anh cho rằng, việc sàn giao dịch carbon đi vào hoạt động mở ra cách tiếp cận đầy cơ hội cho DN nội địa. Những DN đầu tư sớm vào tiết kiệm năng lượng, công nghệ sạch, sản xuất tuần hoàn hay các giải pháp cắt giảm phát thải sẽ có cơ hội chuyển phần kết quả giảm phát thải đã được xác nhận thành giá trị có thể giao dịch trên thị trường. Với những đơn vị chưa thể chuyển đổi ngay trong một sớm một chiều, sàn cũng mở ra thêm một phương án để thực hiện nghĩa vụ với chi phí phù hợp hơn. Điều quan trọng nhất là cơ chế thị trường bắt đầu tạo ra một tín hiệu mới, khiến quyết định đầu tư cho công nghệ xanh không chỉ là khoản chi bắt buộc mà dần trở thành lựa chọn có lợi về lâu dài.

Dù vậy, chuyên gia này nhìn nhận, điều DN quan tâm không chỉ là sự hiện diện của một sàn giao dịch, mà là mức độ minh bạch và độ tin cậy của thị trường đó. Giá tín chỉ, khối lượng giao dịch, cách phân bổ hạn ngạch, tiêu chuẩn kiểm kê và quy trình xác minh phát thải cần được công bố rõ ràng, ổn định và dễ tiếp cận. Một tín chỉ carbon chỉ thực sự có giá trị khi DN và nhà đầu tư tin rằng lượng phát thải được cắt giảm là có thật, được đo lường chính xác và không bị ghi nhận trùng lặp. Vì thế, nền tảng quan trọng nhất không nằm ở hình thức vận hành của sàn, mà ở chất lượng dữ liệu, sự chặt chẽ của hệ thống đăng ký quốc gia và năng lực giám sát, xử lý vi phạm của cơ quan quản lý.

Động lực cho chuyển đổi xanh

Cùng với sự hoàn thiện thể chế, cộng đồng DN đang ngày càng quan tâm tới thị trường tín chỉ carbon, đặc biệt trong các lĩnh vực xuất khẩu, năng lượng, nông nghiệp và lâm nghiệp. Từ góc độ DN, bà Ngô Thị Thu Thủy - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Fujiwa Việt Nam, cho biết dù chưa có yêu cầu bắt buộc từ cơ quan quản lý trong nước, nhiều đối tác quốc tế đã bắt đầu đưa tiêu chí carbon vào điều kiện giao thương. “Chúng tôi xác định việc đạt chứng chỉ carbon không chỉ để tuân thủ mà còn là cách khẳng định uy tín của một doanh nghiệp xanh và mở rộng cơ hội xuất khẩu” - bà Thủy nói.

Theo bà Thủy, DN này đã đầu tư xây dựng quy trình sản xuất khép kín, đáp ứng nhiều tiêu chuẩn quốc tế như ISO, HACCP, OCOP và đang nỗ lực hoàn thiện các tiêu chí carbon để chinh phục những thị trường khó tính như Mỹ và Úc. Dù vậy, DN vẫn gặp nhiều khó khăn về chuyên môn và thủ tục. Vì thế, Fujiwa mong muốn nhận được sự đồng hành, hướng dẫn kỹ thuật từ phía cơ quan quản lý để có thể tham gia thị trường carbon hiệu quả hơn. Cùng quan điểm này, đại diện Tổng Công ty Công nghiệp Sài Gòn nêu nhận định, khi sàn giao dịch carbon đi vào hoạt động, đầu tư cho công nghệ xanh sẽ không còn chỉ là chi phí tuân thủ mà dần trở thành một lựa chọn mang lại lợi ích kinh tế dài hạn. “Tín hiệu quan trọng nhất mà thị trường carbon mang lại là khiến quyết định đầu tư cho công nghệ xanh không còn là khoản chi bắt buộc mà trở thành một chiến lược kinh doanh có lợi” - đại diện DN này đánh giá.

Theo ông Đặng Văn Khoa - Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường TPHCM, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để tham gia sâu vào thị trường carbon, nhất là ở các lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp và lâm nghiệp. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự dành cho những DN có khả năng xây dựng dự án giảm phát thải bài bản, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về dữ liệu và chất lượng tín chỉ. Hơn bao giờ hết, giá trị của tín chỉ carbon phụ thuộc rất lớn vào chất lượng dự án và độ tin cậy của dữ liệu. Những tín chỉ đạt xếp hạng chất lượng cao có thể được giao dịch với mức giá cao gấp nhiều lần so với các tín chỉ chất lượng thấp. “Thị trường carbon ngày càng đề cao tính minh bạch, khả năng truy xuất và toàn vẹn môi trường của tín chỉ carbon” - ông Khoa nhìn nhận.

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý, vận hành sàn giao dịch carbon và nâng cao năng lực cho doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam không chỉ thực hiện hiệu quả cam kết Net Zero vào năm 2050 mà còn chủ động nắm bắt cơ hội từ xu thế kinh tế xanh đang định hình trên toàn cầu.