Cơ hội từ làn sóng đổi mới sáng tạo toàn cầu trong việc thu hút đầu tư công nghệ cao

Bài toán hài hòa giữa đầu tư và bảo vệ cộng đồng

Từ ngày 14 đến 16/4/2026, phái đoàn kinh tế lớn nhất từ trước đến nay của Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ-ASEAN (USABC) với hơn 120 đại diện đến từ 52 tập đoàn hàng đầu Hoa Kỳ đã có chuỗi hoạt động làm việc tại Việt Nam. Sự hiện diện của các "gã khổng lồ" cho thấy Việt Nam đang giữ vị thế chiến lược trong chuỗi cung ứng toàn cầu và là điểm đến tiềm năng cho các dự án đổi mới sáng tạo.

Tại cuộc gặp với phái đoàn USABC vào ngày 16/4, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định Việt Nam luôn sẵn sàng tạo điều kiện thuận lợi nhất để các doanh nghiệp quốc tế mở rộng đầu tư, đặc biệt là trong các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao và phát triển bền vững.

Xu hướng dịch chuyển từ mô hình sản xuất dựa trên nguyên liệu sang mô hình dựa trên khoa học và dữ liệu đang đặt ra những yêu cầu mới về chính sách. Điển hình trong ngành hàng tiêu dùng, Philip Morris International (PMI) đang nỗ lực tái định vị thành doanh nghiệp công nghệ thông qua các dự án R&D quy mô lớn.

Đại diện tập đoàn cho biết đã đầu tư hơn 16 tỷ USD toàn cầu cho nghiên cứu các sản phẩm thay thế ít rủi ro hơn. Việc các ngành hàng truyền thống chuyển mình sang công nghệ cao đòi hỏi một hành lang pháp lý cập nhật, minh bạch để vừa thu hút được FDI chất lượng, vừa đảm bảo các tiêu chuẩn an toàn cộng đồng.

Quan điểm của Chính phủ dưới sự điều hành của Thủ tướng Lê Minh Hưng là ưu tiên cao nhất cho việc bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cũng đang nghiên cứu các nguồn dữ liệu khoa học từ các tổ chức quốc tế như FDA (Hoa Kỳ) hay NHS (Anh) để xây dựng hệ thống quản trị dựa trên bằng chứng, phù hợp với thực tiễn hội nhập của Việt Nam.

Cuộc đối thoại giữa Chính phủ và phái đoàn USABC khẳng định: Việt Nam sẵn sàng đón nhận những làn sóng đầu tư mới, lấy khoa học làm nền tảng và sự phát triển bền vững làm mục tiêu cốt lõi để nâng cao vị thế quốc gia trên bản đồ kinh tế thế giới.

Cần cách tiếp cận đa chiều dựa trên dữ liệu khoa học và kinh nghiệm quốc tế

Bên lề chương trình, PMI trao đổi với báo chí, nhấn mạnh cách tiếp cận dựa trên khoa học, vai trò của dữ liệu và mong muốn đồng hành cùng Việt Nam trong tiến trình phát triển và hội nhập.

Trong khi thuốc lá điếu truyền thống chủ yếu dựa trên nguyên liệu và quy trình sản xuất quen thuộc, các sản phẩm không khói lại gắn chặt với yếu tố công nghệ mới. Sự khác biệt này khiến khung quản lý thuốc lá vốn được xây dựng từ nhiều năm trước đứng trước yêu cầu phải cập nhật, bởi tốc độ đổi mới công nghệ đang nhanh hơn đáng kể so với khả năng điều chỉnh chính sách hiện hành.

Từ góc nhìn này, ông Ankur Modi – Phó Tổng Giám đốc phụ trách khu vực Nam Á & Đông Dương của PMI, cho rằng: Hiện nay nguồn dữ liệu khoa học liên quan đến các sản phẩm thuốc lá không khói như là thuốc lá nung nóng (TLNN) là rất lớn và sẵn có trên toàn cầu, bao gồm các nghiên cứu từ Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) và nhiều cơ quan y tế từ các quốc gia  tiên tiên tiến khác như Nhật Bản, Hàn Quốc... Các bằng chứng khoa học và dữ liệu thực tiễn trên thế giới đến nay chỉ rõ,  thuốc lá nung nóng không phải thuốc lá điện tử, không chứa chất cấm và không thu hút giới trẻ. Vấn đề đặt ra không phải là thiếu dữ liệu để xem xét, mà là cần có cơ chế tổng hợp, đánh giá và sử dụng hiệu quả các dữ liệu này trong hoạch định chính sách.

Ở góc độ chính sách trong nước, ông Ankur Modi mong muốn được chia sẻ các nghiên cứu độc lập từ chính phủ các nước cho các bên hoạch định chính sách. Theo ông, cơ quan quản lý trung tâm trong lĩnh vực y tế cần thể hiện sự cởi mở trong việc tiếp nhận, phân tích và xem xét các kết quả nghiên cứu, bao gồm cả những đánh giá được thực hiện bởi các cơ quan khoa học, tổ chức tiêu chuẩn chất lượng và các đơn vị chuyên môn khác trong nước.

Bên cạnh yếu tố khoa học, PMI cũng nhấn mạnh khía cạnh đầu tư và phát triển kinh tế. Với tiềm lực về khoa học công nghệ và kinh nghiệm vận hành trên toàn cầu, tập đoàn này bày tỏ phát triển cùng Việt Nam trong việc đầu tư vào các lĩnh vực như xây dựng nhà máy, trung tâm R&D, công nghệ và hỗ trợ chống buôn lậu.

Theo ước tính của PMI, nếu người đang hút thuốc chuyển đổi sang các sản phẩm được khoa học ghi nhận có tiềm năng ít gây hại hơn, chi phí y tế xã hội có thể giảm, qua đó tạo thêm giá trị cho nền kinh tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa các cơ hội này, doanh nghiệp này cho rằng cần một khung pháp lý minh bạch, ổn định, công bằng, và có tính dự báo cao.

PMI cũng nêu một điểm đáng chú ý về sự khác biệt trong cách tiếp cận chính sách giữa lĩnh vực dược phẩm và các sản phẩm thay thế thuốc lá. Theo đó, trong quản lý dược phẩm, Việt Nam thường tham chiếu các chuẩn mực và đánh giá quốc tế, như từ Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Trong khi đó, đối với TLNN, dù có những đánh giá khoa học do FDA và các cơ quan quốc tế thực hiện, cách tiếp cận quản lý hiện nay vẫn thận trọng hơn và ít tham khảo các mô hình quản lý đã được triển khai tại các quốc gia khác.

Liên quan đến định hướng dài hạn, PMI khẳng định cam kết chuyển đổi sang mô hình “không khói thuốc” trên phạm vi toàn cầu bao gồm tại Việt Nam, đồng thời mong muốn tiếp tục hợp tác với các đối tác trong nước như Vinataba trong quá trình này. Doanh nghiệp cho biết sẵn sàng mang đến công nghệ, dữ liệu và kinh nghiệm quốc tế nhằm hỗ trợ Việt Nam tiếp cận các xu hướng mới.