Cỗ máy chiến tranh 2 tỷ USD của IS sắp sụp đổ?

Một mỏ dầu mà IS bỏ lại ở thị trấn al Hawl, miền Bắc Syria. (Nguồn: CNN).

Tháo chạy

Thế nhưng, các chiến binh thánh chiến thuộc tổ chức phiến quân Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) đã buộc phải tháo chạy khỏi al Hawl hồi tháng 11/2015. Chúng cũng buộc phải bỏ lại nguyên một xưởng chế tạo bom cùng một nguồn thuế dồi dào sau lưng: 3.000 người dân ở al Hawl.

Sự tháo chạy của tổ chức IS ở al Hawl cũng chỉ là một ví dụ điển hình nhất cho thấy một vấn đề khẩn cấp đang trỗi dậy trong lòng cái gọi là “nhà nước” của chúng: Thu nhập giảm nhanh chóng khi các phần lãnh thổ mà chúng kiểm soát gần thu hẹp.

Năm 2015, IS đã mất khoảng 40% diện tích lãnh thổ mà chúng từng chiếm đóng ở Iraq, và nhiều phần lãnh thổ trù phú ở Đông Bắc Syria. Các cuộc không kích nhằm vào cơ sở dầu mỏ của IS cũng cùng lúc hủy diệt luôn cả cán cân kinh tế của chúng, trong khi một trong số các “bộ trưởng” tài chính của tổ chức cũng bị tiêu diệt trong một cuộc không kích.

IS hiện nay có thể chưa tuyên bố phá sản, nhưng đó là một khả năng hoàn toàn có thể biến thành sự thực.

Vì sao IS giàu lên cực nhanh?

Một tổ chức khủng bố tuyên bố mình là một Nhà nước, hay một “Caliphate”, cần rất nhiều tiền, đặc biệt là khi có khoảng 4-5 triệu người sống dưới tầm kiểm soát của chúng. Và IS thực tế cũng kiếm được một khoản kếch xù, ngay từ trước khi xâm chiếm lãnh thổ hồi năm 2014, tổ chức này đã có lượng tài sản trị giá 875 triệu USD; theo Hãng nghiên cứu Rand Corporation.

IS cũng thu được khoản lợi nhuận khổng lồ trong năm 2014, khoảng từ 500 triệu – 1 tỷ USD từ các ngân hàng ở Iraq. Chỉ tính riêng lượng tiền chúng cướp được tại Ngân hàng Trung ương ở thành phố Mosul, Iraq cũng được cho là hơn 400 triệu USD. IS cũng thu giữ được hàng nghìn tấn trang thiết bị quân sự mà binh sỹ Iraq trong lúc tháo chạy từng để lại, sau đó là đến các giếng dầu và nhà máy lọc dầu.

Chính phủ Mỹ hồi năm ngoái từng đưa ra ước tính rằng IS thu được khoản lợi nhuận lên tới 1,5 tỷ USD mỗi năm, tuy nhiên tổ chức khủng bố này cũng tiêu tiền rất nhanh. Nhưng chúng không bao giờ công bố các con số nên không ai biết được chính xác về mức độ chi tiêu của chúng.

Được biết Chính phủ Iraq từng chi khoản ngân sách 2 tỷ USD cho các tỉnh thành trong năm 2014 mà sau đó bị IS chiếm đóng. Tại các tỉnh thành đó, IS vẫn vận hành các hệ thống dịch vụ xã hội cơ bản, y tế, cung cấp điện, nước và duy trì hệ thống đường sá và thoát nước… Chúng còn phải trả lương cho chiến binh và những người phục vụ chúng, ước tính hết khoản 170 triệu USD/tháng.

Cơn khát dầu mỏ

Vào cuối năm 2014, các nhà máy lọc dầu mà IS kiểm soát từng đạt công suất 50.000 thùng/ngày, mang lại giá trị ước tính 500 triệu USD/năm. Và thay vì tự bán số dầu bẩn đó, IS lại nhờ vào mạng lưới buôn lậu, mà trong đó một phần tuồn sang thị trường Thổ Nhĩ Kỳ.

Nhưng đó không phải là vấn đề lớn nhất của IS. Mùa thu năm ngoái, liên minh chống IS do Mỹ dẫn đầu đã quyết định tấn công nhằm vào các cơ sở lọc dầu đó bằng một chiến dịch có tên “Thủy Triều II”. Chiến dịch nhằm vào các đoàn xe chở dầu, nhà máy tách khí-dầu và các điểm tập kết dầu mỏ của IS. Tính riêng trong một ngày, có khoảng 283 xe thùng dầu của IS bị tiêu hủy tại Deir Ezzour, Syria.

Kể từ đó, sản lượng dầu của IS mỗi ngày đã giảm mạnh, chỉ còn khoảng 20.000 thùng/ngày; theo ước tính mà Lực lượng tác chiến Mỹ ở Baghdad đưa ra. Một số nguồn tin ở miền Bắc Syria còn cho hay trong thời điểm mà giá mỗi thùng dầu ở ngoài khu vực IS kiểm soát là 20 USD/thùng thì trong các khu vực chúng kiểm soát giá lên tới 40 USD/thùng. Điều này cho thấy tổ chức khủng bố này đang dần cạn nguồn dầu bẩn.

IS sắp “cháy túi”

Nguồn thu chính của IS đến từ thuế và việc cướp bóc. Sau khi đánh chiếm miền Bắc Syria hồi năm 2014, IS thu được một lượng lớn tài sản cá nhân, chưa kể khoản tiền 100 triệu USD từ việc bán đồ cổ mà chúng cướp được. IS cũng kiếm được khoảng 20 triệu USD từ các khoản tiền chuộc con tin.

Chính vì vậy, vấn đề lớn nhất đang đe dọa IS chính là tiền thuế mà chúng thu từ người dân đang giảm nhanh chóng cùng lúc với việc mất dần đi các phần lãnh thổ.

Nền kinh tế của cái mà chúng gọi là “Nhà nước Hồi giáo” đang bị cô lập gần như hoàn toàn khỏi thế giới, khiến cho tổ chức này khó phát triển và bán được các nguồn tài nguyên mà chúng kiểm soát – từ năng lượng thủy điện cho tới dầu mỏ, xi măng và lúa mỳ. Chưa kể, IS còn để mất kiểm soát dải đất dọc biên giới Syria-Thổ Nhĩ Kỳ vào tay lực lượng người Kurd.

Ngoài ra, liên minh chống IS cũng lựa chọn các mục tiêu gồm toàn chuyên gia kinh tế của tổ chức này – những kẻ như Abu Salah, bị tiêu diệt trong một cuộc không kích hồi tháng 11 năm ngoái.

Bởi vậy, ở thời điểm hiện tại, thu nhập của IS chỉ còn khoảng 80 triệu USD/tháng, mà trong đó một nửa là từ các loại thuế suất và tước đoạt tài sản; theo một phân tích mà Hãng HIS/Janes công bố mới đây.

Một bằng chứng rõ ràng cho thấy IS đang thiếu tiền nghiêm trọng là vào cuối năm ngoái, một tài liệu mà các hãng truyền thông phương Tây đem ra mổ xẻ cho thấy tổ chức này đã phải cắt giảm 50% tiền lương cho các chiến binh dưới trướng của chúng.

Theo một số nguồn tin của Chính phủ Iraq, IS thậm chí còn bắt đầu phân tán lượng tiền mà chúng đang nắm giữ đi khắp nơi.