Cổ phần hóa điện ảnh: Khó lắm thay!

Cảnh trong phim “Sống cùng lịch sử” của Hãng phim Truyện VN.

Lo mất thương hiệu cũ

Hãng phim Truyện Việt Nam (VFS) vừa chính thức công bố CPH và bán cổ phiếu sau hơn 20 năm thua lỗ. Theo đó, VFS sẽ bán ra 3,25 triệu cổ phần (65% vốn điều lệ) cho nhà đầu tư chiến lược đã được chọn là Tổng công ty Vận tải thủy với giá 32,5 tỷ đồng. Như vậy, sau hơn 60 năm ra đời và phát triển (Hãng phim Truyện Việt Nam được thành lập từ năm 1953), tới đây phương thức hoạt động của đơn vị này sẽ có những thay đổi đáng kể.

VFS cho biết, trong những năm gần đây, tình hình sản xuất kinh doanh liên tục thua lỗ, do kinh phí sản xuất phim lớn và thời gian kéo dài. Việc tìm kiếm nguồn kinh phí để thực hiện các dự án phim còn hạn chế và chủ yếu đến từ đơn đặt hàng của Nhà nước. Vì thế trong một thời gian dài hãng đã phải cho thuê đất để lấy tiền trả lương cho các nghệ sĩ. Sau cổ phần hóa, VFS dự kiến ngoài phim truyện và nghệ thuật sẽ mở rộng lĩnh vực kinh doanh khác như kinh doanh nhà hàng, quán ăn, xuất khẩu các mặt hàng kinh doanh của công ty.

Nhưng theo đạo diễn Nguyễn Thanh Vân, điều quan trọng là cổ đông lớn nhất liệu có coi sản xuất phim là mục tiêu chính hay không, hiện thời điểm này còn quá sớm để khẳng định. Do đó, trước mắt còn phải chờ thành lập Hội đồng quản trị VFS thì mới có thể định hướng tương lai.

Trước Hãng phim Truyện Việt Nam, Hãng phim Truyện 1 đã đi tiên phong trong việc CPH. Dẫu vậy, các nghệ sĩ đều cho rằng kể từ sau thời điểm CPH năm 2009, dường như Hãng đã không còn thương hiệu nữa. Các nghệ sĩ đã bỏ tiền ra mua cổ phần của hãng cũng chưa hề được chia lời lãi từ việc làm phim. Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên phân tích về lý do mà anh đã bỏ hãng ra đi: Dù đã cổ phần hóa nhưng về cơ bản đội ngũ của hãng vẫn chỉ quen làm phim thôi chứ không biết kinh doanh.

Về việc CPH các hãng phim nhà nước, NSND Đào Bá Sơn cho rằng: lễ trao giải Cánh diều vừa rồi của Hội Điện ảnh VN hẳn sẽ là lễ trao giải cuối cùng mà tên của 2 hãng sản xuất phim truyện lớn nhất là Hãng phim Truyện Việt Nam và Hãng phim Giải phóng được xướng lên.

Ông ngậm ngùi chia sẻ, sắp tới đây 2 hãng phim này sẽ có những ông chủ mới. Những người bỏ tiền mua nó. Nó sẽ được thay tên, đổi chủ. Đây là một việc tất nhiên trong lộ trình hội nhập và phát triển điện ảnh thị trường. Điện ảnh đã sang trang mới một cách lặng lẽ sau những ầm ĩ ở bề mặt. Cái cũ đã được xếp lại. Cái mới đã và đang tiếp tục mở ra.

Các hãng phim bình đẳng như nhau

Trước những băn khoăn của các nghệ sĩ về sự phát triển của điện ảnh nước nhà, về chất lượng phim hiện nay, bà Ngô Phương Lan- Cục trưởng Cục Điện ảnh VN cho biết: Nếu tính chỉ tiêu đặt ra ở trong Chiến lược phát triển điện ảnh thì cho đến hôm nay chúng ta đã vượt chỉ tiêu khá xa rồi. Đơn cử như riêng trong năm 2015 đã có sự phát triển đột phá, số lượng phim Việt Nam sản xuất trong nước là 40 phim (có nghĩa đã đạt chỉ tiêu đặt ra đến năm 2020).

Liên quan đến cơ chế đấu thầu phim, theo bà Ngô Phương Lan, hiện Cục Điện ảnh VN vẫn đang xây dựng thông tư hướng dẫn đấu thầu, nhưng cũng chưa thể hoàn thiện ngay được. Hiện nay còn phải chờ ý kiến của Bộ Kế hoạch- Đầu tư thống nhất không đấu thầu mà là chỉ định thầu và đặt hàng. Bởi điện ảnh là một hoạt động đặc thù, không thể đấu thầu như với công trình và mua sắm vật liệu…

Về chất lượng phim theo cơ chế “đặt hàng” bao lâu nay; rồi khi đã CPH mà nhà nước vẫn áp dụng cơ chế “đặt hàng”phim thì đã thực sự công bằng giữa các đơn vị hay chưa? Rằng có đúng là tới đây sẽ không còn phim đặt hàng nữa hay không? Bà Ngô Phương Lan giải thích thêm: Từ 2015 về sau, khi đã CPH các hãng phim thì hướng đặt hàng tác phẩm sẽ không còn có sự phân biệt hãng phim, đạo diễn. Miễn là dự án đó đúng định hướng thì cơ hội chia đều cho các hãng phim. Tất nhiên các hãng phải có năng lực phát triển, và phải cho thấy tiềm năng làm được.

Bà Ngô Phương Lan cũng thẳng thắn chia sẻ về trường hợp thành công của phim “Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh” - tất cả có được nhờ sự hợp tác của các cơ quan nhà nước và tư nhân. Cục Điện ảnh đại diện cho nhà đầu tư, lo phần bảo vệ bản quyền. Hãng phim Phương Nam đóng vai trò nhà đồng sản xuất, tìm đạo diễn.

Cuối cùng, khâu phát hành và quảng bá được giao cho công ty Thiên Ngân. “Nói xin lỗi, phim này mà rơi vào Hãng phim Truyện VN thì không được như thế”- bà Ngô Phương Lan khẳng định. Theo đó, khi các hãng phim đã được CPH thì sự điều tiết của cơ quan quản lý nhà nước về điện ảnh; hoặc việc đặt hàng phim cũng không nằm ngoài mong muốn giúp các hãng cho ra đời những sản phẩm điện ảnh đạt chất lượng cao.

Dẫu thế, theo NSND Đào Bá Sơn có một thực tế đang diễn ra: phim bán được nhiều vé chưa hẳn đã là phim được giới chuyên môn đánh giá cao; còn những phim được coi là chững chạc lại không thu hút được khán giả. Vì vậy, những người trong cuộc vẫn đang loay hoay xác định thế nào là một tác phẩm điện ảnh đạt tiêu chí. Chắc chắn những mâu thuẫn này sẽ còn tồn tại rất lâu trong điện ảnh Việt.