Công bằng trong tuyển sinh đại học: Giảm điểm ưu tiên với chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế

Những điểm mới trong dự thảo mà thí sinh cần lưu tâm là việc: Khống chế phương thức xét tuyển; Giới hạn số lượng nguyện vọng tối đa; Giảm mức cộng điểm ưu tiên đối với các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế.

Với việc khống chế phương thức xét tuyển, mục tiêu của Bộ GDĐT là tăng cường quản lý, hạn chế việc các trường ĐH đưa ra những phương thức tuyển sinh “quá lạ”, không phản ánh đúng tương quan chung của kỳ tuyển sinh quốc gia, dễ dẫn đến thiếu minh bạch và thiếu công bằng cho thí sinh.

Việc giới hạn số lượng nguyện vọng tối đa, nhằm hạn chế tình trạng đăng ký nguyện vọng tràn lan, gây phức tạp trong khâu xử lý dữ liệu, đồng thời giúp các trường sớm công bố điểm chuẩn, ổn định công tác tuyển sinh.

Hai điểm mới nêu trên, đã nhận được sự đồng thuận cao của các chuyên gia, người học và dư luận xã hội. Dẫu thế, các ý kiến đang quan tâm nhiều hơn tới  nội dung giảm mức cộng điểm ưu tiên đối với các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế. Nhiều quan điểm cho rằng cần có lộ trình phù hợp, tiến tới bãi bỏ hoàn toàn việc cộng điểm ưu tiên đối với chứng chỉ ngoại ngữ tiếng Anh quốc tế. Hiện quy định này đang tạo ra sự bất bình đẳng rõ rệt giữa các thí sinh trên phạm vi cả nước. Bên cạnh đó, áp lực học thêm ngoại ngữ đối với học sinh là rất lớn, chi phí tốn kém và gây lãng phí nguồn lực xã hội, tạo thêm áp lực cho học sinh và gia đình các em.

Hiện nay, chứng chỉ tiếng Anh quốc tế được sử dụng phổ biến nhất trong tuyển sinh vẫn là IELTS. Tuy nhiên, IELTS thiên về học thuật, không hoàn toàn phản ánh năng lực sử dụng tiếng Anh trong thực tế. Việc luyện thi IELTS thường dựa nhiều vào “mẹo làm bài”, dẫn đến tình trạng điểm số cao nhưng nền tảng tiếng Anh chưa vững chắc. Đối với người chỉ có nhu cầu giao tiếp, IELTS là quá nặng và chưa thực sự phù hợp; còn với những người cần tiếng Anh chuyên ngành, có thể chọn các chứng chỉ khác có thể đáp ứng tốt hơn IELTS.

Dù có những bất cập như vậy, song nhiều trường ĐH lại coi IELTS như một nguồn “tài nguyên” để tuyển sinh. Tùy từng trường ĐH, việc áp dụng chính sách cộng điểm ưu tiên từ 1 đến 4 điểm đối với thí sinh có IELTS đạt từ 5.5 trở lên, hoặc quy đổi sang điểm xét tuyển tương đương 8,5–9 điểm. Việc cộng điểm hoặc quy đổi theo các mức độ “mở” khác nhau giữa các trường đã tạo ra sự thiếu công bằng nghiêm trọng: Cùng một năng lực IELTS, nhưng thí sinh có thể được hưởng lợi rất khác nhau tùy theo quy định của từng trường, thậm chí có thể trúng tuyển hoặc ngược lại không trúng tuyển vào trường.

Ngoài IELTS, các chứng chỉ tiếng Anh quốc tế khác như TOEIC, TOEFL, ELTS … cũng có nhiều nét tương đồng và chủ yếu phù hợp với học sinh có định hướng du học hoặc làm việc ở nước ngoài. Các chứng chỉ tiếng Anh thực chất là kỹ năng cần thiết, nên không thể thay thế một phần điểm thi tuyển vào ĐH. Điều này là quá vô lý.

Thống kê trong năm 2025, các trường ĐH lớn có khoảng 22.000 thí sinh sử dụng IELTS và các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế khác để xét tuyển, tăng gần 50% so với năm 2024. Phong trào đầu tư học tiếng Anh tại các đô thị lớn và các vùng có điều kiện kinh tế thuận lợi, phát triển mạnh mẽ. Trong khi đó, chính sách ưu tiên khu vực đối với vùng khó khăn lại đang được điều chỉnh theo hướng thu hẹp. Cộng với chi phí học thi cao, cơ hội tiếp cận tiếng Anh hạn chế, vô hình trung tiếp tục làm gia tăng sự bất bình đẳng “kép” của thí sinh thuộc vùng miền khó khăn. Đồng thời, tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan, tiêu cực càng phát triển và khó kiểm soát.

Theo đó, thay vì ưu tiên cộng điểm cho các chứng chỉ tiếng Anh đơn thuần, có thể xem xét sử dụng các chứng chỉ chuẩn hóa quốc tế như SAT và ACT. Đây là những công cụ đánh giá quan trọng, không chỉ kiểm tra năng lực tiếng Anh học thuật mà còn đo lường toàn diện các kỹ năng như đọc hiểu, tư duy phản biện, phân tích, lập luận trừu tượng, toán học và xử lý dữ liệu khoa học. Cụ thể, SAT chú trọng tư duy phản biện, khả năng phân tích và vốn từ vựng trong ngữ cảnh học thuật; ACT đánh giá kiến thức phổ thông, kỹ năng giải quyết vấn đề, phân tích biểu đồ và dữ liệu khoa học một cách nhanh chóng.

Trong năm học 2026, đã có một số trường ĐH đưa các chứng chỉ quốc tế như SAT và ACT vào tiêu chí xét tuyển. Đây được xem là hướng đi đổi mới, góp phần chuẩn hóa các phương thức tuyển sinh ĐH, phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế và hướng tới mục tiêu công bằng, minh bạch hơn trong tuyển sinh vào ĐH hàng năm.