Công nghệ mở lối cho hạ tầng giao thông hiện đại

Công nghệ số thay đổi cách triển khai dự án

Hàng loạt dự án quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, sân bay Long Thành hay các tuyến cao tốc, vành đai đang đặt ra yêu cầu mới về quản lý, tổ chức thi công và khai thác hạ tầng. Trong bối cảnh đó, AI, BIM, GIS, dữ liệu lớn hay Digital Twin trở thành những công cụ quan trọng hỗ trợ toàn bộ quá trình từ thiết kế đến vận hành.

Tại tọa đàm "Ứng dụng công nghệ trong xây dựng hạ tầng giao thông" mới đây, ThS. Hoàng Minh Sơn, Chuyên gia thẩm tra dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, Trưởng phòng Kế hoạch kỹ thuật Công ty Cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn - Hữu Nghị cho biết, nếu trước đây công tác thiết kế và quản lý chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy thì nay các công nghệ số giúp xử lý dữ liệu nhanh hơn, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả quản trị dự án.

Theo ông Sơn, BIM là nền tảng quan trọng của chuyển đổi số nhưng Việt Nam vẫn chưa thể triển khai đầy đủ do chưa có môi trường dữ liệu chung, chi phí đầu tư cao và phần lớn mới dừng ở mô hình 3D. "BIM ở Việt Nam đa số vẫn đang làm trên nền tảng 3D, nên việc đánh giá tính hiệu quả thực sự do BIM mang lại là chưa có", ông Sơn nhận định và cho rằng, khi nhiều dự án hạ tầng lớn được triển khai đồng thời, nếu không số hóa dữ liệu và ứng dụng AI, BIM thì việc quản lý sẽ rất khó khăn, làm tăng chi phí đầu tư và vận hành.

Theo ThS. Hoàng Minh Sơn, AI hiện mới được sử dụng chủ yếu ở cấp độ cá nhân, chưa tích hợp vào toàn bộ dữ liệu và quy trình quản trị doanh nghiệp. Muốn AI phát huy hiệu quả phải bảo đảm 3 yếu tố là hiệu quả, khả năng kiểm soát và trách nhiệm của người sử dụng.

Đối với quản lý tiến độ, AI có thể cảnh báo sớm nguy cơ chậm tiến độ dựa trên dữ liệu thực tế, phân tích các bảng tiến độ và đề xuất phương án điều phối nguồn lực. Chẳng hạn, AI có thể tính toán việc điều chuyển máy móc giữa các dự án để hỗ trợ người quản lý đưa ra quyết định.

Tuy nhiên, theo chuyên gia, tiến độ vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vật liệu, thiết bị, giải phóng mặt bằng và đặc biệt là con người. "Rào cản lớn nhất chính là con người. Để chúng ta tiếp cận được với công nghệ số, về AI hay là về tất cả những công nghệ hiện đại, chúng ta phải đào tạo về con người", ông Sơn nhấn mạnh.

ITS nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng

Ở góc độ quản lý nhà nước, TS Trần Hữu Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) cho rằng chuyển đổi số phải được triển khai xuyên suốt vòng đời công trình, từ quy hoạch, thiết kế, thi công đến khai thác và bảo trì.

Theo ông Minh, 3 lợi ích cốt lõi của chuyển đổi số là tối ưu hóa lưu thông, giảm chi phí và nâng cao an toàn. Ứng dụng công nghệ có thể giúp giảm khoảng 10-15% chi phí vận tải, qua đó góp phần giảm ùn tắc, giảm phát thải và hướng tới mục tiêu Net Zero.

Một trong những kết quả rõ nét nhất là hệ thống giao thông thông minh (ITS) trên các tuyến cao tốc. Hệ thống camera giám sát giúp phát hiện nhanh sự cố trên toàn tuyến, còn AI sẽ nâng cao khả năng phân tích và xử lý dữ liệu trong thời gian tới.

Thu phí điện tử không dừng cũng là minh chứng rõ cho hiệu quả của chuyển đổi số khi rút ngắn thời gian xe qua trạm, nâng cao năng lực thông hành. Bên cạnh đó, việc điều chỉnh chu kỳ đèn tín hiệu theo lưu lượng phương tiện giúp giảm ùn tắc mà không phải mở rộng hạ tầng với chi phí lớn.

Theo TS Trần Hữu Minh, ITS còn góp phần nâng cao an toàn giao thông thông qua hệ thống cảnh báo sớm. Khi xảy ra mưa lớn, mặt đường trơn hoặc có phương tiện gặp sự cố trên cao tốc, biển báo điện tử có thể kịp thời phát cảnh báo và điều chỉnh tốc độ khai thác để giảm nguy cơ tai nạn.

Không chỉ trên cao tốc, công nghệ còn có thể áp dụng tại khu vực trường học, bệnh viện hoặc trung tâm thương mại bằng cách điều chỉnh giới hạn tốc độ theo từng khung giờ, vừa bảo đảm an toàn vừa duy trì lưu thông.

Để chuyển đổi số đạt hiệu quả, TS Trần Hữu Minh cho rằng cần xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ trên toàn ngành, bảo đảm an toàn, an ninh mạng và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu vận hành. "Một yêu cầu quan trọng khác là kiểm soát an toàn trong suốt vòng đời của công trình. Muốn làm được điều đó, cần kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quy trình từ thiết kế, thi công cho đến khai thác, vận hành. Đặc biệt, công tác quản lý trong giai đoạn vận hành cần được số hóa toàn diện", ông Minh nhấn mạnh.