Cuộc chiến chống Covid-19: Những lựa chọn khó khăn

1 mũi vaccine J&J: Ai sẵn sàng tiêm?

Quyết định của EMA đã tạo ra cú hích cho chương trình tiêm chủng đang diễn ra chậm chạp trong EU, bất luận lô vaccine Johnson&Johnson (J&J) đầu tiên cho đến tháng 4 mới tới các nước châu Âu.

Cho đến nay, EU đã cấp phép sử dụng 3 vaccine của các hãng Pfizer/BioNTech, Moderna và AstraZeneca-Oxford. Cùng đó, có 3 vaccine ngừa Covid-19 khác đang được EMA xem xét gồm vaccine Novavax, CureVac và Sputnik V của Nga. Liên quan tới vaccine AstraZeneca/Oxford, EMA cho biết vaccine này dường như không làm tăng nguy cơ gây huyết khối (cục máu đông) ở những người đã tiêm vaccine này.

Tuyên bố của EMA nêu rõ: “Thông tin có sẵn đến nay cho thấy số trường hợp nghẽn mạch ở những người tiêm vaccine (AstraZeneca) không cao hơn so với số trường hợp nghẽn mạch trong dân số nói chung”.

Trước đó, ngày 28/2, Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) đã cấp phép sử dụng vaccine Covid-19 tiêm 1 liều của J&J. Với quyết định này, vaccine do Công ty dược Janssen, thuộc sở hữu của J&J, sản xuất trở thành loại vaccine phòng Covid-19 một liều đầu tiên được cấp phép lưu hành tại Mỹ. “Một loại vaccine an toàn hiệu quả thứ ba là tin rất đáng hoan nghênh” - ông Andy Slavitt, thành viên nhóm phản ứng Covid của Nhà Trắng nói.

Được biết, vaccine của J&J đã được thử nghiệm ở trên 44.000 người tại Mỹ, Nam Phi và Mỹ Latinh, đạt hiệu quả phòng bệnh 72% trong ít nhất 4 tuần sau tiêm. Đáng chú ý, vaccine của J&J có thể bảo quản trong tủ lạnh thông thường. Trong khi đó các loại vaccine của Moderna và Pfizer/BioNTech đều phải tiêm hai liều và bảo quản trong những điều kiện nhiệt độ lạnh sâu, đòi hỏi các hạ tầng kỹ thuật phức tạp hơn đi kèm. Theo đánh giá của FDA, vaccine một liều J&J có thể giúp ngăn ngừa các ca nhiễm không có triệu chứng. Điều đó có thể giúp giảm cơ hội lan truyền bệnh chứ không chỉ giữ cho người tiêm không bị bệnh.

Tuy vậy, có một số lo ngại rằng trước thông tin rằng vaccine của J&J chỉ có tác dụng bảo vệ 72% ở Mỹ, trong khi vaccine Pfizer và Moderna có khả năng bảo vệ khoảng 95%. Một số người cho rằng J&J chỉ là là vaccine “hạng hai”. Nói như TS Sarah Christopher - Giám đốc vận động chính sách tại Mạng lưới Sức khỏe phụ nữ Mỹ thì cũng thật khó để so sánh giữa các loại vaccine được cấp phép dựa trên dữ liệu thu thập được trước khi các biến thể mới được cho là đã được phát tán rộng rãi. Trái lại, TS Ashish Jha - Hiệu trưởng Trường Y tế công cộng Đại học Brown lại nói rằng “Nếu tôi có vaccine J&J hôm nay và vaccine Moderna vào ngày mai, tôi sẽ rất vui nếu được tiêm vaccine J&J ngay lập tức”.

Chúng ta biết gì về hình thức cấp, cơ chế vận hành của hộ chiếu vaccine?

Ở thời điểm này, nhiều nước và một số hãng hàng không yêu cầu hành khách đi máy bay, nhập cảnh phải có chứng nhận không nhiễm SARS-CoV-2. Nhưng quy định mỗi nơi mỗi khác và không có quy chuẩn nào mang tính hệ thống yêu cầu hành khách hay đối tượng nhập cảnh phải là người đã được tiêm vaccine.

Mới nhất, hôm 8/3, Trung Quốc đã chính thức cấp giấy chứng nhận y tế quốc tế phục vụ cho hoạt động di chuyển quốc tế đối với công dân nước này, một dạng “hộ chiếu vaccine”, sau khi Liên minh châu Âu (EU) phát triển “Thẻ xanh kĩ thuật số”. “Thẻ xanh” này sẽ tạo điều kiện thuận lợi, dễ dàng hơn cho các công dân EU muốn di chuyển xuyên biên giới, một khi họ thuộc đối tượng đã được tiêm ngừa vaccine.

Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen, dạng hộ chiếu điện tử này sẽ chứa đựng một số thông tin chi tiết, cho biết người được cấp đã tiêm vaccine, kết quả xét nghiệm Covid-19 đối với những người chưa được tiêm ngừa, cũng như quá trình phục hồi sau với số đã từng nhiễm SARS-CoV-2. Thẻ này sẽ giúp công dân EU di chuyển an toàn trong khối, hoặc ra nước ngoài, với mục đích làm việc hay đi du lịch - Chủ tịch EC nói.

Về nguyên lý, hộ chiếu điện tử, “thẻ xanh” hay chứng nhận y tế quốc tế sẽ được cấp và tích hợp trên điện thoại thông minh. Trong đó sẽ có tên tuổi, tình trạng sức khỏe của người được cấp, lịch trình tiêm vaccine, kết quả xét nghiệm. Ngoài phục vụ nhu cầu đi làm việc, du lịch xuyên biên giới như mục đích ban đầu đặt ra, những loại “hộ chiếu vaccine” này cũng có thể giúp người sử dụng tham gia nhiều vào các hoạt động xã hội trong nội địa, từ đi tới quán bar, nhà hát, phòng tập gym hay đi taxi.

Với những sự kiện đông người hay có tiếp xúc gần này, người dùng chỉ cần quét mã QR là được chấp nhận, bảo đảm tuân thủ yêu cầu của chính quyền. Đơn giản là vậy nhưng một số học giả, nhà nghiên cứu thậm chí còn đề cập đến yếu tố nhân quyền, một dạng “phân biệt chủng tộc vaccine” khi một xã hội bị phân chia thành hai tầng nấc – người đã được tiêm vaccine và số chưa được tiêm.

Nói như GS Clare Wenham - trợ giảng chuyên ngành chính sách y tế toàn cầu tại Đại học Kinh tế London thì “không nhất thiết phải kéo rộng khoảng cách giàu nghèo thêm nữa”.

Sáng kiến thực tế nhưng đầy tranh cãi

Vậy thì hộ chiếu vaccine nhằm chứng minh người nào đó đã được tiêm chủng để nhập cảnh khi vào một nước khác có phải là chìa khóa để khôi phục kinh tế, hay sẽ đem lại những rủi ro về lây nhiễm và bất bình đẳng xã hội?

Nói một cách đơn giản thì hộ chiếu vaccine (hay thẻ tiêm chủng) là tài liệu chứng minh rằng một người dân đã được tiêm vaccine ngừa bệnh Covid-19. Một số phiên bản khác của hộ chiếu vaccine cũng giúp người dân chứng minh họ đã có xét nghiệm âm tính với virus SARS-CoV-2, từ đó có thể đi lại một cách dễ dàng và thuận tiện hơn.

Nói như Zurab Pololikashvili -Tổng Thư ký của Tổ chức Du lịch thế giới của, thì vaccine có thể giúp khởi động lại ngành du lịch vốn đã chịu nhiều tổn thất khi dịch bệnh bùng phát. “Yếu tố đặc biệt quan trọng trong việc tái khởi động ngành du lịch là các quy tắc du lịch quốc tế cần được thực hiện một cách nhất quán và hài hòa. Bằng chứng rằng hành khách đã được tiêm chủng thông qua việc sử dụng “hộ chiếu sức khỏe” có thể làm được điều này. Hộ chiếu cũng có thể giúp hành khách không cần phải cách ly mỗi khi đi tới một quốc gia khác, điều vốn đang gây cản trở cho sự hồi sinh của ngành du lịch” - ông Pololikashvili nói.

Điều đó được coi là phù hợp khi vào ngày 25/2/2021 Israel đã trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới giới thiệu những tấm “vé thông hành” - một loại hộ chiếu cho phép người dân đã tiêm phòng được vào khách sạn, phòng tập gym và các địa điểm công cộng khác. Còn Chính phủ Anh cho biết, đến cuối tháng 7 sẽ tiêm phòng Covid-19 xong cho toàn bộ dân số là người trưởng thành. Lạc quan hơn, Thủ tướng Anh Boris Johnson đã tuyên bố đến giữa tháng 6 sẽ hoàn tất việc rà soát cấp chứng chỉ miễn dịch Covid-19.

Vaccine đang được kỳ vọng trở thành tấm lá chắn bảo vệ nhân loại trước đại dịch Covid-19. Song quá trình sản xuất quy mô lớn đang vấp phải những khó khăn, trong đó phải kể đến việc thiếu nguồn lực đầu tư, khó tiếp cận các công nghệ hay thiếu nguyên liệu đầu vào.

Theo Liên minh vì đổi mới phòng chống dịch bệnh (CEPI) - đồng điều hành COVAX cùng WHO và Liên minh vaccine (Gavi) thì trong cuộc chiến chống Covid-19 áp lực ngày càng gia tăng áp lực trong các chuỗi cung ứng, khi việc thương mại hóa sản xuất vaccine ngừa Covid-19 đang đòi hỏi một số lượng nguyên liệu lớn chưa từng thấy cùng nhiều vật tư liên quan khác. Chính thực trạng này đã khiến một số nước phải cân nhắc triển khai một số biện pháp như áp đặt kiểm soát xuất khẩu vaccine. Ủy ban châu Âu (EC) đang có kế hoạch gia hạn cơ chế minh bạch và kiểm soát xuất khẩu vaccine ngừa Covid-19 sau khi chính thức hết hiệu lực vào ngày 31/3 tới, bất chấp nhiều nước ngoài khối đang phản đối cơ chế này.

Theo Thủ tướng Australia Scott Morrison, chủ nghĩa dân tộc tiêm chủng hay chủ nghĩa bảo hộ là một vấn đề cần phải được sớm giải quyết; vì rằng vaccine ngừa Covid-19 không nên chỉ được tiếp cận trên khắp châu Âu và Bắc Mỹ, mà còn đặc biệt cần thiết ở cả các nước phát triển.