Đảm bảo công bằng khi chấm thi Ngữ văn

Cần chuẩn hóa để đảm bảo công bằng

Tại hội nghị tập huấn công tác tổ chức thi tốt nghiệp THPT năm 2026 vừa được tổ chức, Thứ trưởng Thường trực Bộ GDĐT Phạm Ngọc Thưởng nhìn nhận: Dù các địa phương cơ bản đã tổ chức kỳ thi nghiêm túc, vẫn còn những nơi khiến dư luận đặt dấu hỏi. Đáng chú ý, ở một số địa phương, phổ điểm môn Ngữ văn xuất hiện nhiều điểm cao bất thường, đặc biệt là các mức 9; 9,5 và 10. Trước thực tế này, Bộ đã yêu cầu các Sở GDĐT giải trình. Theo đánh giá, những lý do như “tổ chức ôn tập tốt” hay “học sinh có năng lực” tuy hợp lý về mặt hình thức nhưng chưa đủ căn cứ để khẳng định tính khách quan của kết quả.

Việc xuất hiện nhiều điểm cao bất thường đặt ra câu hỏi lớn: liệu có hay không sự “nới tay” trong quá trình chấm thi? Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến sự công bằng của kỳ thi. Khi một địa phương có mặt bằng điểm cao hơn hẳn so với nơi khác, trong khi năng lực học sinh không có sự chênh lệch tương ứng, thì điểm số khi đó không còn phản ánh đúng thực chất.

Thực tế cho thấy, thứ hạng môn Ngữ văn giữa các tỉnh, thành những năm gần đây có sự biến động mạnh, thậm chí có nơi tăng giảm tới hàng chục bậc chỉ sau một năm. Điều này cho thấy kết quả thi không chỉ phụ thuộc vào đề thi hay năng lực học sinh, mà còn chịu tác động đáng kể từ cách thức chấm. Với đặc thù là môn tự luận, Ngữ văn dễ chịu ảnh hưởng bởi yếu tố chủ quan của người chấm nếu không có quy chuẩn đủ chặt chẽ. Đặc biệt, với đề thi mang tính mở và ngữ liệu ngoài sách giáo khoa như hiện nay, nhiều ý kiến lo ngại nếu quy trình chấm không được chuẩn hóa, rất dễ dẫn đến tình trạng “lệch chuẩn”.

Trước thực trạng này, Bộ GDĐT cho biết sẽ tiếp tục rà soát những địa phương có biểu hiện “chấm lỏng tay” trong các năm trước. Việc rà soát không chỉ dừng ở một năm mà cần được thực hiện liên tục, nhằm tránh tình trạng “năm nay nhắc nơi này, năm sau lại xuất hiện nơi khác”. Đồng thời, công tác kiểm tra sẽ được tăng cường ở các khâu của kỳ thi; khi cần thiết có thể phối hợp với cơ quan thanh tra để đảm bảo tính nghiêm minh.

TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GDĐT) đề xuất các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao tính công bằng như tăng cường chấm chéo. Theo đó, mỗi tỉnh, thành có thể thành lập nhiều cụm chấm thi và phân phối bài thi giữa các cụm để giám khảo không chấm bài của học sinh thuộc trường mình. Cách làm này giúp hạn chế tối đa yếu tố cảm tính và đảm bảo sự khách quan trong đánh giá.

Linh hoạt nhưng phải chuẩn mực

PGS.TS Đỗ Ngọc Thống - Tổng chủ biên Chương trình Giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018, từng nhấn mạnh: Khi chấm môn Ngữ văn, giáo viên cần tuân thủ đáp án nhưng đồng thời phải vận dụng linh hoạt. Việc đánh giá phải giữ vững chuẩn mực, phản ánh đúng chất lượng bài làm, tránh tình trạng hạ hoặc nâng điểm thiếu căn cứ vì bất kỳ lý do nào.

Quan điểm này cũng được cô Nguyễn Thu Huyền (giáo viên Ngữ văn, Trường THPT Kim Bảng B, Ninh Bình) chia sẻ từ thực tiễn giảng dạy. Theo cô, với Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, việc dạy, học và đánh giá môn Ngữ văn đã có nhiều thay đổi theo hướng đề cao tính sáng tạo, toàn diện và linh hoạt; không còn tình trạng “đếm ý” hay viết dài để tạo lợi thế.

Cụ thể, trong các bài kiểm tra, việc chấm điểm vẫn dựa trên barem chi tiết nhưng không còn mang tính “đóng khung” mà được thiết kế theo hướng mở, với các tiêu chí rõ ràng về nội dung, lập luận, dẫn chứng, diễn đạt và tổ chức bài viết. Trên cơ sở đó, giáo viên chú trọng đánh giá tổng thể bài làm, tôn trọng những cách tiếp cận mới mẻ, lập luận có cơ sở và cách diễn đạt mang dấu ấn cá nhân của học sinh.

Những bài viết có ý tưởng riêng, thể hiện tư duy độc lập, dù chưa thật hoàn chỉnh về kỹ thuật, vẫn có thể được ghi nhận nếu đáp ứng yêu cầu cơ bản của đề. Ngược lại, các bài viết dù đầy đủ ý nhưng rập khuôn, sao chép văn mẫu hoặc thiếu chiều sâu lập luận sẽ khó đạt điểm cao.

Liên quan đến quy định dung lượng số chữ, cô Huyền cho rằng đây là yếu tố giúp định hướng học sinh rèn luyện kỹ năng viết có chọn lọc, biết tổ chức ý hợp lý và sử dụng ngôn ngữ hiệu quả. Đồng thời, việc giới hạn số chữ cũng hỗ trợ giám khảo tập trung đánh giá chiều sâu nội dung thay vì bị chi phối bởi độ dài bài viết.

“Tuy nhiên, khi chấm cần có sự linh hoạt, không nên cứng nhắc trừ điểm chỉ vì bài viết vượt quá dung lượng quy định. Ngược lại, nếu bài quá ngắn, không đảm bảo yêu cầu về nội dung và lập luận thì khó có thể đạt điểm cao. Quan trọng nhất vẫn là chất lượng bài viết, thể hiện ở cách triển khai vấn đề, độ thuyết phục của lập luận và sự tinh tế trong ngôn ngữ” - cô Huyền nêu quan điểm.

Theo cô, để đảm bảo sự công bằng và thống nhất trong chấm thi, giáo viên cần thường xuyên trao đổi, thảo luận đáp án, nắm vững tinh thần của chương trình mới, đồng thời giữ vững chuẩn mực trong đánh giá. Chỉ khi đó, điểm số môn Ngữ văn mới thực sự phản ánh đúng năng lực và quá trình học tập của học sinh.