Đảm bảo sinh kế để ngăn ngừa lao động trẻ em

Xuất hiện “lao động ẩn” trên môi trường số

Nếu như trước đây nguy cơ đối với trẻ em chủ yếu xuất hiện trong môi trường lao động truyền thống thì hiện nay, không gian mạng đang trở thành mặt trận mới với những thách thức ngày càng phức tạp.

Đáng lo ngại hơn, nhiều chuyên gia cho rằng đã xuất hiện những hình thức “lao động ẩn” trên môi trường số. Trẻ em có thể bị lợi dụng để tham gia các hoạt động trực tuyến không phù hợp với lứa tuổi, bị khai thác hình ảnh hoặc bị lôi kéo thực hiện những công việc mang tính thương mại mà không được bảo vệ đầy đủ về quyền lợi. Những nguy cơ này cho thấy công tác phòng ngừa, can thiệp lao động trẻ em cần được thực hiện đồng bộ bao gồm can thiệp sớm và bảo đảm quyền học tập cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Để giảm thiểu tình trạng lao động trẻ em, Chính phủ đã và đang tập trung vào một số giải pháp cơ bản, bao gồm: Thực hiện phổ cập giáo dục phổ thông, chính sách xóa mù chữ và các chính sách bảo đảm công bằng về tiếp cận giáo dục cho trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ em khuyết tật, trẻ em trong các hộ gia đình nghèo và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khác; Tăng cường các chính sách an sinh xã hội, chính sách giảm nghèo ở Việt Nam trong đó trẻ em là đối tượng ưu tiên; tạo nguồn sinh kế cho các gia đình; hỗ trợ trẻ em có nguy cơ trở thành lao động trẻ em tiếp cận dịch vụ giáo dục nghề nghiệp và giới thiệu việc làm phù hợp; Đổi mới truyền thông, giáo dục, vận động xã hội nhằm nâng cao nhận thức, năng lực và trách nhiệm về phòng ngừa, giảm thiểu lao động trẻ em của chính quyền các cấp, trường học, các tổ chức xã hội, người sử dụng lao động, nhất là cha mẹ và trẻ em; Tập trung giảm thiểu các tác động tiêu cực làm gián đoạn việc học tập và gia tăng nguy cơ lao động trẻ em của trẻ em thuộc hộ nghèo, cận nghèo, trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ em vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, bãi ngang và hải đảo.

Đáng chú ý, ngày 28/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định số 1415/QĐ-TTg ban hành Chương trình quốc gia về bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026 - 2030 đã tạo khuôn khổ chỉ đạo thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Một trong những nhiệm vụ và giải pháp của Chương trình là thực hiện quy trình hỗ trợ, can thiệp lao động trẻ em, trẻ em có nguy cơ trở thành lao động trẻ em, đặc biệt đảm bảo trẻ em được tiếp cận đầy đủ các chính sách, chương trình, dịch vụ an sinh xã hội, giáo dục phổ thông, đào tạo nghề phù hợp và hỗ trợ gia đình có lao động trẻ em, trẻ em có nguy cơ trở thành lao động trẻ em cải thiện sinh kế, đào tạo nghề, giảm nghèo.

Khi trẻ em được bảo đảm quyền học tập, vui chơi, chăm sóc sức khỏe và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, nguy cơ bị đẩy vào lao động sớm sẽ giảm đáng kể. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng một xã hội phát triển bền vững, lấy con người làm trung tâm.

Can thiệp từ sớm, tạo điểm tựa cho trẻ

Dù vậy theo các chuyên gia hỗ trợ không nên chỉ dừng ở việc vận động trẻ trở lại trường học. Với những trường hợp có nguy cơ bỏ học do thiếu điều kiện kinh tế, cần kết nối kịp thời các chính sách hỗ trợ học tập, chăm sóc sức khỏe và trợ giúp xã hội. Với trẻ đã gián đoạn việc học, cần có giải pháp phù hợp để các em tiếp tục học tập, củng cố kiến thức và định hướng tương lai.

Đặc biệt, hỗ trợ trẻ tiếp cận giáo dục nghề nghiệp cần được thực hiện đúng độ tuổi, phù hợp với năng lực, nguyện vọng và quy định pháp luật. Học nghề không đồng nghĩa với việc đưa trẻ vào thị trường lao động sớm, mà phải giúp các em có thêm kiến thức, kỹ năng và cơ hội nghề nghiệp trong tương lai, đồng thời bảo đảm quyền học tập và phát triển toàn diện.

Theo bà Nguyễn Thị Nga, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) , để không trẻ em nào bị tước mất cơ hội học tập, vui chơi và phát triển toàn diện vì lao động sớm, bóc lột hoặc xâm hại, cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ trẻ em.

Trước hết, cần tăng cường phối hợp liên ngành, chuyển từ chủ yếu xử lý vụ việc đã xảy ra sang chủ động nhận diện, dự báo và ngăn chặn nguy cơ từ sớm. Chính quyền cơ sở, nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội cần phối hợp phát hiện trẻ thường xuyên nghỉ học, có nguy cơ bỏ học hoặc phải làm việc trong điều kiện không an toàn để kịp thời hỗ trợ.

Cùng với đó, việc xử lý nghiêm các hành vi sử dụng trẻ em lao động trái quy định, bóc lột, xâm hại hoặc lợi dụng trẻ em trên môi trường mạng cần đi đôi với cơ chế bảo vệ, hỗ trợ nạn nhân. Trẻ được giải cứu khỏi môi trường lao động nguy hiểm cần tiếp tục được chăm sóc, tư vấn tâm lý, hỗ trợ học tập và tạo điều kiện hòa nhập, tránh tái diễn tình trạng bị bóc lột.

Một giải pháp căn cơ khác là hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề và kết nối việc làm cho cha mẹ thuộc các gia đình khó khăn. Khi người lớn có việc làm, thu nhập ổn định và được tiếp cận các chính sách an sinh, áp lực kinh tế buộc trẻ phải lao động sớm sẽ từng bước được giảm thiểu.

Công tác truyền thông cũng cần đổi mới, tận dụng cả kênh truyền thống và nền tảng số để nâng cao nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là cha mẹ, người sử dụng lao động và chính trẻ em. Các em cần được trang bị kiến thức về quyền trẻ em, khả năng nhận diện công việc nguy hiểm, nguy cơ bị bóc lột trên mạng và kỹ năng tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết.