Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương khảo sát, nghiên cứu tại thành phố Quảng Ninh, những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trong xây dựng Đảng và hệ thống chính trị

Đoàn công tác do đồng chí Nguyễn Quang Đức, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương, làm Trưởng đoàn. Cùng tham gia còn có đồng chí Trần Thắng, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương, Phó Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam và các thành viên trong đoàn công tác.

Tiếp và làm việc với Đoàn có đồng chí Đinh Hữu Thành, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Quảng Ninh; đại diện lãnh đạo Ban Thường vụ, Thường trực HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, các tổ chức chính trị - xã hội và một số sở, ngành liên quan.

Tại buổi làm việc, Đoàn tập trung tìm hiểu việc tổ chức thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân từ cơ sở, nhận diện khó khăn, vướng mắc và những vấn đề mới này sinh trong thực tiễn để bổ sung luận cứ, đề xuất nhiệm vụ, giải pháp cho Đề án. Qua đó, làm rõ hơn yêu cầu cụ thể hóa cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ" trong điều kiện mới.

Theo báo cáo, thành phố Quảng Ninh đã triển khai nhiều hình thức để Nhân dân tham gia góp ý xây dựng Đảng, chính quyền và bàn bạc, quyết định những công việc thuộc quyền của cộng đồng. Địa phương chú trọng lấy ý kiến người dân về sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức tiếp công dân, đối thoại và giải quyết kiến nghị; đồng thời duy trì hoạt động giám sát, phản biện xã hội của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội.

Từ những kết quả đó, các đại biểu trao đổi về các mô hình, cách làm có hiệu quả, đồng thời đi sâu vào những vấn đề cần tiếp tục giải quyết: làm thế nào để người dân được tham gia từ khi hình thành chủ trương, chính sách; ý kiến, kiến nghị được tiếp thu, phản hồi ra sao; kết quả giám sát được xem xét, xử lý như thế nào và trách nhiệm giải trình của cơ quan có thẩm quyền được thực hiện đến đâu.

Những vấn đề trên càng có ý nghĩa đối với Quảng Ninh, nơi có địa bàn đô thị, công nghiệp, nông thôn, miền núi, biên giới và hải đảo, với điều kiện sống và khả năng tiếp cận thông tin khác nhau giữa các nhóm dân cư. Trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng kênh tiếp nhận ý kiến, mà còn phải tạo điều kiện để mọi người dân tham gia thuận lợi, được phản hồi rõ ràng và có trách nhiệm.

Trao đổi tại buổi làm việc, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Quảng Ninh Đinh Hữu Thành nhấn mạnh trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền trong lắng nghe, đối thoại và giải quyết kiến nghị chính đáng của Nhân dân, tuyên truyền từ sớm, từ xa; đồng thời đề cập yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã và phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội tại khu dân cư. Theo đó, cần bảo đảm năng lực, điều kiện hoạt động cho chính quyền cơ sở; có hình thức phù hợp để người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số, công nhân lao động và các nhóm dân cư khác tham gia góp ý, giám sát. Thành ủy Quảng Ninh sẽ tiếp tục hoàn thiện báo cáo, bổ sung các mô hình, cách làm cụ thể để cung cấp thêm cơ sở thực tiễn phục vụ nghiên cứu, hoàn thiện Đề án.

Phát biểu kết luận buổi làm việc, Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương Nguyễn Quang Đức ghi nhận Quảng Ninh có nhiều cách làm sáng tạo trong thực hiện dân chủ, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.

Theo đồng chí Nguyễn Quang Đức, những kết quả phát triển kinh tế - xã hội của địa phương không chỉ dựa vào tiềm năng, lợi thế, mà còn gắn với tư duy lãnh đạo, sự chủ động của hệ thống chính trị và sự đồng thuận, tham gia của người dân. Chính những kết quả, kinh nghiệm cùng các vấn đề đặt ra ở địa bàn có điều kiện phát triển đa dạng như Quảng Ninh đã cung cấp cho Đoàn những luận cứ thực tiễn quan trọng để làm rõ, kiểm nghiệm các vấn đề đang nghiên cứu, hoàn thiện Đề án và đề xuất giải pháp khả thi, phục vụ công tác tham mưu Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong thời gian tới.

Từ thực tiễn được trao đổi, Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương Nguyễn Quang Đức nhấn mạnh yêu cầu làm rõ hơn việc thực hiện quan điểm “Dân là gốc” và cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ” trong điều kiện mới. Nhân dân phải thực sự là chủ thể tham gia xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và phát triển đất nước; quyền làm chủ cần được thể hiện trong quá trình xây dựng, thực hiện chủ trương, chính sách cũng như trong kết quả phục vụ người dân. Đề án làm rõ trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan nhà nước và người đứng đầu trong lãnh đạo, quyết định, tổ chức thực hiện, tiếp thu và giải trình; đồng thời gắn phát huy dân chủ với trách nhiệm công dân, kỷ luật, kỷ cương và thượng tôn pháp luật.

Để phát huy đầy đủ vai trò chủ thể của Nhân dân, một trong những giải pháp quan trọng là khơi dậy tinh thần chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của mỗi người dân. Sự tham gia không chỉ dừng ở việc tiếp nhận thông tin, góp ý vào phương án đã có, mà cần mở rộng cơ hội để người dân chủ động nêu vấn đề, đề xuất sáng kiến, hiến kế từ khi hình thành chủ trương, chính sách; cùng tham gia thực hiện, kiểm tra và giám sát những công việc vì lợi ích chung. Khi đó, ý kiến, kinh nghiệm và sáng kiến của Nhân dân mới thực sự góp phần nâng cao chất lượng quyết sách và hiệu quả tổ chức thực hiện.

Cụ thể hóa định hướng này, Đề án tập trung nghiên cứu cơ chế tiếp nhận, xem xét những đề xuất xác đáng từ thôn, khu dân cư và cộng đồng để đưa vào chương trình công tác hoặc quá trình xây dựng chính sách theo thẩm quyền. Một hướng thí điểm được gợi mở là để cộng đồng dân cư đề xuất, bàn bạc, lựa chọn thứ tự ưu tiên các công trình, phần việc phục vụ lợi ích chung, đồng thời tham gia thực hiện và giám sát kết quả. Qua đó, từng bước nâng cao năng lực tự quản của cộng đồng theo quy định của pháp luật, phát huy những việc người dân có thể cùng bàn, cùng làm và cùng chịu trách nhiệm.

Bên cạnh việc khuyến khích sáng kiến từ cộng đồng, đồng chí Nguyễn Quang Đức cũng cho rằng cần bảo đảm sự tham gia thực chất của Nhân dân đối với những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống như quy hoạch, đất đai, môi trường, dịch vụ công. Việc lấy ý kiến phải đúng đối tượng, đúng thời điểm, tạo điều kiện để người dân tham gia từ sớm; ý kiến, kiến nghị có căn cứ phải được tiếp nhận, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền, xem xét và thông tin kết quả. Trưởng đoàn lưu ý, lắng nghe phải đi liền với đối thoại, giải quyết và giải thích thỏa đáng, kể cả đối với những nội dung chưa thể đáp ứng. Có như vậy mới củng cố được sự đồng thuận và niềm tin của Nhân dân.

Để những yêu cầu đó đi vào thực chất, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền và người đứng đầu phải được xác định rõ. Phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” cần được cụ thể hóa bằng việc làm và trách nhiệm rõ ràng, có thể theo dõi, đánh giá kết quả. Chất lượng chủ trương, quyết sách, hiệu quả giải quyết công việc, việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân cùng sự cải thiện đời sống người dân phải trở thành những thước đo quan trọng đối với chất lượng lãnh đạo, quản lý.

Gắn với trách nhiệm tiếp thu và giải trình là yêu cầu nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội. Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương Nguyễn Quang Đức gợi mở việc tiếp tục phát huy vai trò của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trong tập hợp, đại diện và vận động Nhân dân tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền. Hoạt động giám sát phải được theo dõi đến kết quả xử lý, khắc phục, thay vì chỉ dừng ở phát hiện và kiến nghị. Những phản ánh có căn cứ của người dân cần được xem xét, giải quyết và thông tin trở lại; qua đó góp phần xây dựng, chỉnh đốn Đảng, kiểm soát quyền lực và nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cán bộ.

Cùng với hoàn thiện các cơ chế tham gia và giám sát, Đề án nghiên cứu điều kiện bảo đảm thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp và quá trình chuyển đổi số. Việc tiếp nhận ý kiến trên môi trường số phải kết hợp với gặp gỡ, đối thoại trực tiếp, tận dụng hiệu quả các kênh thông tin sẵn có để công nghệ hỗ trợ, thay vì gây trở ngại cho người dân. Đặc biệt, cần quan tâm thu hẹp chênh lệch về điều kiện tham gia giữa các địa bàn, nhóm dân cư, nhất là người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số, công nhân lao động và người gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin, công nghệ; bảo đảm cơ hội tham gia, cống hiến và thụ hưởng thành quả phát triển.

Từ các vấn đề đặt ra, đồng chí Nguyễn Quang Đức đề nghị tiếp tục rà soát quy định có liên quan, bám sát Chỉ thị số 09 của Bộ Chính trị và các quy định pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở để đề xuất giải pháp đồng bộ, khả thi. Tinh thần xuyên suốt là công khai phải giúp người dân thực sự được biết, được bàn, được tham gia; giám sát phải đi liền với tiếp thu, giải trình và kết quả khắc phục cụ thể.

Nhấn mạnh ý nghĩa của cuộc khảo sát, đồng chí Trưởng đoàn công tác khẳng định những ý kiến, kinh nghiệm, mô hình và kiến nghị từ Quảng Ninh sẽ được Tổ biên tập nghiên cứu, chắt lọc, bổ sung vào báo cáo tổng kết thực tiễn, tiếp tục hoàn thiện Đề án. Trọng tâm là đề xuất các cơ chế, giải pháp rõ trách nhiệm, phù hợp thực tiễn, khơi dậy mạnh mẽ hơn trí tuệ, sáng kiến và sự tham gia chủ động của Nhân dân, để quyền làm chủ được thể hiện bằng những kết quả thiết thực trong xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và phát triển đất nước.