Đánh thức tiềm năng du lịch từ bản sắc Vân Kiều

Đánh thức bản làng bên triền núi

Trước đây, phần lớn người dân trong bản Ta Ri 1 (thôn Ván Ri, xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị) sống dựa vào nương rẫy, trồng sắn, lúa, cà phê, chăn nuôi nhỏ lẻ và làm thuê.

Từ tháng 4/2026, với sự hỗ trợ của chính quyền địa phương, người dân Ta Ri 1 chỉnh trang nhà cửa, cải thiện vệ sinh môi trường và học kỹ năng phục vụ khách. Trong 25 hộ của bản, có 20 hộ được hỗ trợ sơn sửa nhà; 2 hộ đăng ký lưu trú, các hộ còn lại tham gia chuẩn bị thực phẩm, nấu ăn, đón khách. Sau các lớp tập huấn chế biến món ăn, pha cà phê, tháng 7/2026, bản chính thức đón khách.

Theo ông Hồ Văn Khoa - Trưởng bản, kiêm Trưởng ban Quản lý du lịch cộng đồng Ta Ri 1, bản đã bắt đầu thu hút khách tham quan, tạo cơ hội tăng thu nhập cho người dân địa phương. Đến nay, bản đã phục vụ gần 200 lượt khách lưu trú. Giá nghỉ qua đêm khoảng 100.000 đồng/người, chi phí ăn uống từ 50.000 đến 100.000 đồng/người, tùy nhu cầu.

Du khách đến Ta Ri 1 không chỉ thưởng thức các món ăn truyền thống, như: gà bản nướng, cá suối, rau rớn, đọt mây, cơm lam… mà còn có thể cùng người dân: tuốt lúa, hái cà phê, tìm hiểu cách chế biến nông sản, trải nghiệm sinh hoạt thường ngày… qua đó, hiểu thêm về phong tục, tập quán và đời sống cộng đồng của người Vân Kiều.

“Trước đây, khách đến bản không nhiều. Từ khi làm du lịch cộng đồng, người dân biết cách chuẩn bị nơi ở, nấu ăn, đón tiếp khách. Bà con cũng có thêm cơ hội giới thiệu bản làng, văn hóa của dân tộc mình đến với mọi người”, ông Hồ Văn Khoa cho hay.

Ấn tượng với khí hậu mát mẻ và sự thân thiện của người dân nơi đây, chị Nguyễn Thị Trinh (du khách đến từ Hà Tĩnh) chia sẻ: “Tôi muốn ở lại vài ngày để trải nghiệm cuộc sống của bà con và tìm hiểu những sinh hoạt thường ngày ở bản. Những trải nghiệm trực tiếp như vậy giúp chuyến đi có ý nghĩa hơn so với việc chỉ đến tham quan rồi rời đi”.

Đưa nghề truyền thống thành sinh kế

Cùng với lưu trú và ẩm thực, Ta Ri 1 hướng đến phát triển các sản phẩm gắn với văn hóa người Vân Kiều. Trong đó, nghề đan lát từ tre, lồ ô được kỳ vọng tạo thêm nguồn thu, đồng thời duy trì kỹ năng truyền thống của cộng đồng.

Hiện, có 20 phụ nữ trong bản tham gia lớp đào tạo nghề đan lát mây tre kéo dài 3 tháng do Phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Khe Sanh tổ chức. Ngoài các sản phẩm truyền thống, học viên được hướng dẫn làm đồ trang trí, trong đó, có đèn lồng cách điệu.

Lớp học tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận kỹ thuật mới, tận dụng nguyên liệu tại địa phương và tìm kiếm cơ hội việc làm tại chỗ. Tuy nhiên, để nghề đan lát mang lại thu nhập ổn định, sản phẩm cần bảo đảm chất lượng, có mẫu mã phù hợp và tìm được đầu ra.

Theo bà Nguyễn Thị Lụa - Trưởng thôn Ván Ri, thôn dự kiến bố trí không gian trưng bày các sản vật, như: măng, rau rớn, cà phê mít, cà phê chè… và sản phẩm đan lát truyền thống giúp kết nối hoạt động tham quan với tiêu thụ nông sản, hàng thủ công của người dân.

Cùng với đó, việc hình thành đội văn nghệ và nghiên cứu phục dựng các nghi lễ nông nghiệp, như: mừng lúa mới, trỉa lúa, tuốt lúa cũng được tính đến nhằm đa dạng trải nghiệm cho du khách. Quá trình tổ chức cần tôn trọng phong tục, ý nghĩa văn hóa của cộng đồng, tránh biến giá trị truyền thống thành những tiết mục trình diễn đơn thuần.

Trao đổi với phóng viên Báo Đại đoàn kết, bà Thái Thị Nga - Chủ tịch UBND xã Khe Sanh cho biết, Ta Ri 1 có nhiều lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng, từ khí hậu, cảnh quan đến bản sắc văn hóa Vân Kiều và tinh thần đoàn kết của người dân. Cùng với việc bảo đảm an ninh, trật tự, sự đồng thuận của cộng đồng là điều kiện quan trọng để từng bước xây dựng mô hình. Tuy nhiên, du lịch cộng đồng tại đây vẫn ở giai đoạn đầu, cần được đầu tư đồng bộ hơn về hạ tầng, kỹ năng phục vụ và sản phẩm trải nghiệm.

Theo bà Nga, thời gian tới, địa phương sẽ hỗ trợ chỉnh trang đường sá, nhà ở, hệ thống dây dẫn, xây dựng không gian trưng bày sản phẩm; đồng thời đào tạo nghề đan lát, chế biến món ăn và kỹ năng giao tiếp với khách nước ngoài. Xã cũng xem xét phát triển thêm điểm du lịch cộng đồng tại thôn Ruộng, đa dạng hóa sản phẩm du lịch. “Điều quan trọng là người dân phải thực sự tham gia và nhìn thấy lợi ích từ du lịch cộng đồng. Khi có thêm thu nhập, bà con sẽ có động lực giữ gìn cảnh quan, nghề truyền thống và những nét văn hóa của dân tộc mình”, bà Nga nhấn mạnh.

Du lịch cộng đồng tại Ta Ri 1 đang mở ra hướng sinh kế mới, gắn trải nghiệm của du khách với văn hóa và nghề truyền thống của người Vân Kiều. Để mô hình phát triển bền vững, cần nâng cao chất lượng dịch vụ, mở rộng đầu ra cho sản phẩm và bảo đảm người dân được hưởng lợi, qua đó tạo động lực gìn giữ bản sắc và cải thiện đời sống ngay tại bản làng.