Dấu ấn trăm năm

Không gian bên ngoài của Bảo tàng

1. Có dịp đến thành phố Đà Nẵng, du khách đừng bỏ qua một điểm đến vô cùng thú vị: Bảo tàng nằm ở số 2 đường 2-9, ngay đuôi cầu Rồng nổi tiếng - nơi giao nhau giữa 5 tuyến đường lớn là Nguyễn Văn Linh, Trần Phú, Bạch Đằng, đường 2-9, đường Trưng Nữ Vương.

Bảo tàng được người Pháp xây dựng từ năm 1915 và chính thức khánh thành vào đầu năm 1919. Bảo tàng được xây dựng theo ý tưởng của Henri Parmentier - chuyên gia khảo cổ của Trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp (L’ École francais d’ Éxtrême - Orient, viết tắt là EFEO). Đây là nơi lưu giữ rất nhiều cổ vật nghệ thuật điêu khắc của vương quốc Chămpa tìm thấy ở Đà Nẵng, Quảng Nam, các tháp, thành lũy Chăm ở khu vực duyên hải Nam Trung bộ và các tỉnh Tây Nguyên. Đặc biệt, Bảo tàng Điêu khắc Chăm vẫn luôn được coi là nơi lưu giữ nền văn hóa cổ Chămpa duy nhất trên thế giới. Với kiến trúc Gothic đậm nét từ kiến trúc Pháp, hài hòa với hai hàng hoa xứ trổ bông nặng trĩu cành, tỏa hương dịu mát, sẽ mang đến một trải nghiệm khác biệt cho du khách du lịch khi lần đầu tiên đến nơi đây.

Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng hiện sở hữu gần 2.000 hiện vật lớn nhỏ, trong đó có gần 500 hiện vật đang trưng bày bên trong Bảo tàng, khoảng 300 hiện vật được trưng bày trong khuôn viên của Bảo tàng và hơn 1.200 hiện vật đang cất giữ rất cẩn thận. Các trưng bày bên trong bảo tàng được phân chia thành các phòng trưng bày: Mỹ Sơn, Trà Kiệu, Đồng Dương, Tháp Mẫm và các hành lang: Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Kom Tum. Bảo tàng Điêu khắc Chăm còn là nơi lưu giữ 3 bảo vật quốc gia thuộc nền Văn hóa Chămpa, đó là Tượng Bồ tát Tara, Đài thờ Mỹ Sơn E1, Đài thờ Trà Kiệu.

Tượng thần Siva - đấng hủy diệt (Niên đại: thế kỷ XIII–XIV; chất liệu:
sa thạch; nguồn gốc: Tháp Mẫm – Bình Định)

Đánh dấu trăm năm thành lập, hiện nay nhiều hiện vật quý lần đầu ra mắt công chúng như: gốm, thạch anh và các kim loại vàng… thu thập tại các lòng tháp Chăm ở Phong Lệ, Cấm Mít. Đáng chú ý, bộ sưu tập đầu tượng, chóp tháp thuộc di tích Quá Giáng, hiện vật thuộc di tích Chăm ở Khuê Trung (bia chữ Chăm cuối thế kỷ 9), chùa An Sơn (bệ tượng có chạm hình cánh sen), chùa Ngũ Hành Sơn (bệ thừa Indra - phiên bản)… vừa được khai thác cũng có mặt tại trưng bày chuyên đề, gợi cho người xem cái nhìn tổng quát về sự phân bố các di tích Chăm tại Đà Nẵng, vốn là một cửa ngõ giao thương quan trọng từ thời Vương quốc Chămpa.

Bên cạnh đó, trưng bày Cổ vật văn hóa Sa Huỳnh và Chămpa giới thiệu các mộ chum, vật liệu gốm và kim loại của nhà sưu tập tư nhân Lâm Dũ Xênh, gợi những hình dung về mối quan hệ, sự tiếp nối giữa văn hóa Sa Huỳnh (có niên đại trước thế kỷ 2) và Chămpa qua một số đặc trưng về hoa văn, kiểu dáng và kỹ thuật chế tác.

Trong chuyên đề Văn khắc và chữ viết Chăm, người xem được tiếp cận với những loại hình văn khắc ở thời kỳ đầu như bia thế kỷ 7 của Mỹ Sơn cho đến các loại hình văn khắc muộn như bia Drang Lai thế kỷ 15. Nội dung các văn bia đa dạng, hoặc là những bài tụng ca dâng cúng thần linh hoặc chỉ một con chữ để làm ký hiệu cho việc lắp ghép các bộ phận của các đài thờ đồ sộ như đài thờ Mỹ Sơn E1 và đài thờ Đồng Dương. Toàn bộ các văn khắc, kể cả những mảng vỡ đã được phiên âm, dịch sang tiếng Việt và tiếng Anh trong sách Văn khắc Chămpa tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng. Tại trưng bày chuyên đề này, Bảo tàng giới thiệu một số văn bia cùng các văn bản chữ viết Chăm trên các chất liệu giấy, lá buông… tiêu biểu cho nền văn hóa vàng son một thuở trên mảnh đất này.

Bên trong Bảo tàng trưng bày hệ thống tượng đặc sắc

2. Công trình đã qua 2 lần cải tạo, mở rộng, song những đường nét cơ bản và phong cách kiến trúc vẫn được tôn trọng và giữ nguyên vẹn. Lần mở rộng thứ nhất được tiến hành vào giữa thập niên 30 của thế kỷ trước, hoàn thành vào năm 1936.

Mới đây, tọa đàm Khảo cổ học về Chămpa sau năm 1975 và hoạt động bảo tồn, bảo tàng đã được tổ chức nhân kỷ niệm 100 năm thành lập Bảo tàng. Tại đây, ý kiến của các học giả, nhà nghiên cứu tâm huyết đều khẳng định những thành tựu khảo cổ học về Chămpa sau năm 1975 đã cung cấp nguồn tư liệu chân xác góp phần nâng cao nhận thức, nhận diện mới về lịch sử văn hóa Chămpa, khẳng định đây là một trong những nền văn hóa lớn, độc đáo, giữ vai trò chủ đạo trong suốt chiều dài lịch sử văn hóa miền Trung.

Ngoài ra, trong 11 tham luận, những vấn đề hiện tồn với Bảo tàng Điêu khắc Chăm sau 100 năm thành lập cùng những băn khoăn, đề xuất về phương thức đầu tư và quản lý mới để phát huy giá trị “viên ngọc quý” của Đà Nẵng và Việt Nam được nêu ra. Cụ thể, Bảo tàng Điêu khắc Chăm đang đối mặt với những vấn đề xuống cấp, quá tải, nguy cơ giảm sút sức hấp dẫn đối với đông đảo công chúng…

Đáng chú ý, trong tham luận “Suy nghĩ về một phương thức đầu tư và quản lý mới để phát huy giá trị của Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng”, nhà nghiên cứu Bùi Văn Tiểng đã đưa ra những đề xuất về hướng mở rộng Bảo tàng Điêu khắc Chăm nhằm khắc phục tình trạng “quá tải” đang ngày càng trở nên cấp thiết. Theo ông Tiểng, có thể mở rộng Bảo tàng theo 2 hướng: mở rộng ngay trên mặt bằng hiện hữu, hoặc cũng có thể xây dựng thêm địa chỉ mới. Để Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng thực sự lớn mạnh, vững chãi, ông Bùi Văn Tiểng cũng đặt vấn đề: ngoài nguồn đầu tư tất yếu từ ngân sách, cần tranh thủ xã hội hóa phương thức đầu tư, có thể từ nguồn vé tham quan; tổ chức đấu thầu sản xuất, kinh doanh hàng lưu niệm về điêu khắc Chămpa…

Du khách nước ngoài đến thăm Bảo tàng

Theo ông ông Võ Văn Thắng - Giám đốc Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, trải qua 100 năm, hiện Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng là địa chỉ lưu giữ cả một quá khứ vàng son. Năm 2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định xếp hạng Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng là bảo tàng hạng 1, cùng danh sách với 11 bảo tàng loại 1 của Việt Nam. Hiện nay, Bảo tàng mở cửa đón du khách du lịch Đà Nẵng vào 7h30 đến 17h30 hằng ngày.