Đâu chỉ tại trời
Theo dự báo mới nhất của Trung tâm khí tượng thủy văn, sắp tới triều cường, mưa lớn tại khu vực TP HCM tiếp tục diễn biến phức tạp và chắc chắn, hàng ngàn hộ dân ở các địa phương như Thủ Đức, Bình Chánh, Nhà Bè… lại chịu cảnh ngập lụt. Câu hỏi đặt ra là tại sao hiện nay, hễ cứ mưa hay triều cường là lại xảy ra tình trạng ngập nặng. Liệu có phải do “ông trời”, do biến đổi khí hậu hay do chính con người gây ra?
Theo nhiều chuyên gia, mặc dù là tác nhân gây ngập lụt trong thời gian qua nhưng mưa lớn, triều dâng không phải là yếu tố duy nhất khiến thành phố bị ngập. Nếu những ai từng sinh sống lâu năm ở TP HCM đều biết rằng, cách đây khoảng 10 năm về trước, những trận mưa tương tự, hay triều cường không thể gây ngập lụt sâu như vậy. Giải thích rõ hơn thì nguyên nhân chính của ngập úng, ngoài hệ thống thoát nước chính là tình trạng đô thị hóa quá nhanh. Hầu hết các vùng đất ở đô thị TP HCM đều được bê-tông hóa khiến nước không ngấm được sau mỗi đợt mưa mà chỉ có đường thoát ra các hệ thống cống. Ngoài ra, việc lưu thông ở trên bề mặt bê-tông cũng diễn ra nhanh hơn so với bề mặt đất tự nhiên cũng là nguyên nhân của tình trạng ngập nhanh.
Mặt khác, quy hoạch tổng thể phát triển đô thị tại TP HCM nhiều năm qua đang có những vấn đề khiến giới chuyên môn phải tranh cãi. Trong đó có việc phát triển nóng các khu đô thị mới về hướng Đông và hướng Nam, nơi từng có nhiều vùng đất trũng, ngập nước. Trước đây khu vực này là những vùng tiêu nước, thoát nước cho thành phố mỗi khi mưa to. Nay, chúng đã trở thánh các khu dân cư nền đất được tôn tạo tên quy mô lớn, khiến các vùng này không còn khả năng tích nước hay tiêu nước nữa. Ngược lại, còn ngăn cản việc thoát nước tự nhiên của thành phố ra sông lớn và ra biển.
Nói một cách nôm na, việc phá vỡ hệ sinh thái mặt đất là nguyên nhân chính khiến tình trạng ngập ngày càng bị nhân rộng và khó kiểm soát hơn. Mưa trên diện tích rộng nhưng hệ thống cống chỉ hoạt động trên một diện tích nhỏ hơn rất nhiều thì chắc chắn sẽ xảy ra ngập. Nhiều chuyên gia cảnh báo, tình hình sẽ càng trở nên nghiêm trọng khi mà tốc độ đô thị vẫn tiếp tục tăng nhanh kèm theo các tính toán sai lầm thì tình trạng ngập sâu, kéo dài sẽ chỉ có tăng chứ không hề giảm.
Cùng với đó, tình trạng mất cân bằng sinh thái này cũng là nguyên nhân lý giải cho tình trạng ngập úng đang xảy ra ở nhiều khu đô thị khác như Biên Hòa, Nha Trang, Cần Thơ hay thậm chí cả ở vùng cao như Đà Lạt trong thời gian vừa qua. Vì vậy, nhìn tổng thể, việc cân bằng hệ sinh thái ở khu đô thị không chỉ giải quyết triệt để tình trạng ngập úng mà còn giải quyết được rất nhiều các hiện tượng bất thường khác của thiên nhiên mà con người phải gánh chịu.
