Để chính sách đúng hơn, sát dân hơn, khả thi hơn

Diễn đàn tập trung trí tuệ, phản ánh tiếng nói đa chiều

Nhà ở là nhu cầu thiết yếu, là tài sản có giá trị lớn nhất của nhiều gia đình. Chính sách nhà ở không chỉ liên quan đến xây dựng, quy hoạch hay thị trường, mà còn gắn với an sinh xã hội, chất lượng sống, cơ hội lập nghiệp và sự ổn định lâu dài của người dân. Hoạt động kinh doanh bất động sản cũng tác động trực tiếp đến người mua nhà, doanh nghiệp, hệ thống tín dụng và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Vì vậy, việc UBTƯ MTTQ Việt Nam tổ chức hai hội nghị phản biện trong cùng ngày 15/7 vừa qua, với sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và những người có kinh nghiệm thực tiễn mang ý nghĩa vô cùng thiết thực. Đây không phải là những cuộc trao đổi thuần túy về kỹ thuật lập pháp, mà là dịp xem xét các dự thảo luật từ nhiều góc độ: sự thống nhất với hệ thống pháp luật; mức độ minh bạch của thị trường; sát thực với cuộc sống của người dân; chi phí tuân thủ của doanh nghiệp và những tác động xã hội có thể phát sinh.

Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) có nhiều nội dung liên quan đến nhà ở cho thuê, nhà ở thương mại có giá phù hợp, nhà ở xã hội, quỹ nhà ở quốc gia, cải tạo và xây dựng lại nhà chung cư... Các ý kiến phản biện không chỉ quan tâm đến tăng nguồn cung, mà còn đặt ra yêu cầu bảo đảm chất lượng, quy hoạch, không gian sống, kết nối giao thông và khả năng chi trả thực tế của người dân.

Đối với dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), các ý kiến tập trung phân tích sự đồng bộ với pháp luật về đất đai, nhà ở, xây dựng, đầu tư; hoạt động của sàn giao dịch, môi giới; chuyển nhượng dự án và trách nhiệm của các chủ thể…

Có thể thấy, những nội dung phản biện không chỉ giúp cơ quan soạn thảo nhận diện những quy định còn bất cập, thiếu tính khả thi, mà còn góp phần bảo đảm các chính sách khi ban hành bám sát thực tiễn, hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

MTTQ Việt Nam vừa là trung tâm của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, vừa là cơ sở chính trị của chính quyền Nhân dân, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân. Hiến pháp sau khi được sửa đổi, bổ sung năm 2025 tiếp tục khẳng định trách nhiệm của Mặt trận trong việc thể hiện ý chí, nguyện vọng, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; giám sát, phản biện xã hội; phản ánh ý kiến, kiến nghị của Nhân dân đến cơ quan nhà nước và tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước.

Các hội nghị phản biện do Mặt trận tổ chức tạo ra không gian đối thoại rộng rãi, nơi cơ quan soạn thảo, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức chính trị - xã hội cùng xem xét mục tiêu chính sách, kỹ thuật lập pháp, tác động thị trường và những vướng mắc từ đời sống.

Phản biện xã hội vì thế không phải hoạt động “bắt lỗi” cơ quan xây dựng chính sách. Mục tiêu là cùng nhận diện vấn đề, kiểm chứng giả định, bổ sung căn cứ thực tiễn và tìm ra phương án tốt hơn. Giá trị của một hội nghị phản biện không chỉ ở số lượng ý kiến, mà ở chất lượng lập luận, mức độ đại diện của các nhóm chịu tác động và khả năng chuyển hóa kiến nghị thành sửa đổi cụ thể.

Cụ thể hóa tinh thần Đại hội XI MTTQ Việt Nam

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI xác định nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội, thực hiện dân chủ, tích cực tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị là một chương trình hành động trọng tâm của nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Văn kiện nhấn mạnh: “Lựa chọn vấn đề Nhân dân quan tâm, xã hội bức xúc, chính sách có tác động lớn đến đời sống người dân để thực hiện giám sát. Thực hiện phản biện xã hội từ sớm, từ xa, ngay trong quá trình hình thành chủ trương, chính sách, đảm bảo tính dân chủ, khách quan, mang tính xây dựng.”

Văn kiện Đại hội XI cũng đặt ra yêu cầu: “Xác lập cơ chế theo dõi, đôn đốc đến cùng kết quả giải quyết các kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội. Nghiên cứu xây dựng cơ chế để khuyến khích, huy động có hiệu quả các chuyên gia, nhà khoa học, nhân sĩ, trí thức, doanh nhân, người có kinh nghiệm thực tiễn, người có uy tín trong các dân tộc, tôn giáo và Nhân dân tham gia hoạt động giám sát, phản biện xã hội”. Phản biện không thể chỉ dừng ở tổ chức hội nghị và ban hành báo cáo, mà phải tạo thành quy trình liên tục từ lựa chọn vấn đề, nghiên cứu hồ sơ, tham vấn, tổng hợp ý kiến, gửi kiến nghị đến theo dõi việc tiếp thu và giám sát quá trình thực hiện.

Văn kiện Đại hội XI cũng nêu quan điểm giàu ý nghĩa: “Phản biện xã hội không phải để làm khó cơ quan nhà nước, mà để chính sách đúng hơn, sát dân hơn, minh bạch hơn, khả thi hơn, nhân văn hơn”. Hai hội nghị phản biện xã hội của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tuần qua càng thể hiện rõ hơn tinh thần đó. Những ý kiến dẫu còn có khác nhau nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là hoàn thiện hành lang pháp lý về nhà ở và thị trường bất động sản, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Để mỗi đạo luật thực sự đi ra từ cuộc sống

Một số ý kiến chuyên gia cho rằng, để phản biện thực chất hơn, Mặt trận cần tham gia từ giai đoạn sớm, khi còn nhiều dư địa lựa chọn phương án chính sách; tăng cường khảo sát xã hội, lấy ý kiến tại cơ sở, khai thác dữ liệu và các vụ việc điển hình…

Một khâu quan trọng khác là công khai, phản hồi và theo dõi việc tiếp thu. Người góp ý cần biết kiến nghị được xem xét ra sao, nội dung nào được tiếp thu, nội dung nào chưa thể tiếp thu và lý do. Theo dõi sau phản biện không can thiệp vào thẩm quyền của cơ quan nhà nước, mà bảo đảm tiếng nói chính đáng của Nhân dân được chuyển đúng địa chỉ và được trả lời có trách nhiệm.

Trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh hoàn thiện thể chế và tạo đột phá phát triển, yêu cầu ban hành chính sách kịp thời là rất lớn. Tuy nhiên, tốc độ không thể tách rời chất lượng. Phản biện xã hội được tổ chức đúng lúc, đúng vấn đề và đúng phương pháp không làm chậm tiến trình đổi mới; trái lại, giúp hạn chế sai sót, giảm chi phí sửa đổi, tăng sự đồng thuận và nâng cao tính tự giác chấp hành pháp luật của người dân.

Thực tiễn các hội nghị phản biện xã hội thời gian qua càng cho thấy MTTQ Việt Nam đang cụ thể hóa vai trò cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân bằng việc quy tụ trí tuệ xã hội để hoàn thiện chính sách. Khi ý kiến chuyên gia được kết nối với tiếng nói từ cơ sở, lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp được xem xét trong một chỉnh thể, chất lượng pháp luật và niềm tin xã hội sẽ ngày càng được củng cố vững chắc.