Để dạy - học thực chất hơn
Nghiên cứu cắt giảm những môn không còn phù hợp để giảm áp lực học tập - khi trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ rất tích cực cho việc dạy và học, đây là định hướng được Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đưa ra khi chủ trì họp triển khai kết quả buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với ngành giáo dục và đào tạo mới đây.
Trong số nhiều nội dung liên quan trực tiếp tới ngành giáo dục như câu chuyện thừa - thiếu giáo viên; lạm thu đầu năm học, vấn đề giảm áp lực cho học sinh được đặc biệt quan tâm.
Theo đó, để giảm áp lực học tập và thi cử cho học sinh, Phó Thủ tướng cho rằng hướng nghiệp hết sức quan trọng, nhằm định hình lộ trình cuộc đời của người học và cũng là một trong những giải pháp để giảm áp lực thi cử. Bộ GDĐT được giao rà soát tổng thể chương trình, nội dung dạy học, kiểm tra, đánh giá theo tinh thần cắt giảm tối đa những yêu cầu, thủ tục, hồ sơ không cần thiết; thậm chí nghiên cứu cắt giảm những môn học không còn phù hợp trong bối cảnh hiện nay, khi trí tuệ nhân tạo đang hỗ trợ rất tích cực cho việc dạy và học. Về thi cử, cần chủ động lựa chọn phương án tổ chức, vừa giảm áp lực cho học sinh, vừa bảo đảm chất lượng và sự công bằng.
Vậy những môn học bắt buộc trong chương trình GDPT hiện nay được bố trí ra sao? Cụ thể gồm có 27 môn học và hoạt động giáo dục. Trong đó, giáo dục cấp Tiểu học có 11 môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc, gồm: Toán; Tiếng Việt; Đạo đức; Ngoại ngữ 1 (lớp 3, 4, 5); Tự nhiên và Xã hội (lớp 1, 2, 3); Lịch sử và Địa lý (lớp 4 và 5); Khoa học (lớp 4, 5); Tin học và Công nghệ (lớp 3, 4, 5); Giáo dục thể chất; Nghệ thuật (Âm nhạc, Mỹ thuật); Hoạt động trải nghiệm. Hai môn tự chọn là Tiếng dân tộc thiểu số và Ngoại ngữ 1 (lớp 1, 2).
Nội dung giáo dục THCS gồm 12 môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc là Ngữ văn; Toán; Ngoại ngữ 1; Giáo dục công dân; Lịch sử và Địa lý; Khoa học tự nhiên; Công nghệ; Tin học; Giáo dục thể chất; Nghệ thuật (Âm nhạc, Mỹ thuật); Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp; Nội dung giáo dục của địa phương. Hai môn tự chọn là Tiếng dân tộc thiểu số và Ngoại ngữ 2.
Nội dung giáo dục THPT gồm 8 môn học và hoạt động bắt buộc gồm Lịch sử; Ngữ văn; Toán; Ngoại ngữ 1; Giáo dục thể chất; Giáo dục quốc phòng an ninh; Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp; Nội dung giáo dục của địa phương. Hai môn học tự chọn là Tiếng dân tộc thiểu số, Ngoại ngữ 2. Ngoài ra, học sinh chọn bốn môn lựa chọn, từ các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học, Địa lý, Công nghệ, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Âm nhạc, Mỹ thuật.
Quan tâm tới định hướng chỉ đạo “giảm tải” các môn ở bậc học phổ thông nói trên, nhiều phụ huynh cùng quan điểm cho rằng: Bộ GDĐT cần nghiên cứu công bố "chuẩn năng lực công dân có trình độ phổ thông" - trong đó bao gồm những kiến thức, kỹ năng gì. Từ đó rà soát lại chương trình giáo dục THPT để cắt giảm hoặc tăng lên những phần cần thiết. Những kỹ năng cơ bản cần thiết của 1 công dân đạt "chuẩn phổ thông" bao gồm: Kiến thức về pháp luật cơ bản, quyền và nghĩa vụ công dân cơ bản, lối sống đạo đức; Kiến thức lịch sử, địa lý cơ bản về địa phương nơi mình sinh sống, về hiểu biết chung về đất nước Việt Nam và sơ bộ về thế giới; Kiến thức nền tảng để học nghề hoặc chuyên sâu hơn để học Đại học.
Thời gian qua, nhiều chuyên gia cũng phân tích về việc định hướng cắt giảm và tích hợp môn học. Đơn cử môn Giáo dục địa phương được đề xuất tích hợp vào môn Lịch sử và Địa lý, hoặc các môn trùng lặp nội dung cần được gộp lại để giảm tải. Các môn học mang tính hình thức, không còn phù hợp với mục tiêu phát triển năng lực cốt lõi sẽ được nghiên cứu cắt giảm hoặc giảm số tiết học. Mục tiêu là loại bỏ sự cồng kềnh trong chương trình, dành thời gian cho học sinh củng cố kiến thức nền tảng và phát triển kỹ năng thực tế.
Cùng với đó là việc đổi mới công tác hướng nghiệp. Thay vì chỉ học lý thuyết, học sinh cần được tạo điều kiện để tiếp cận thực tiễn, phát triển tư duy linh hoạt và khả năng thích ứng với thị trường lao động. Các hoạt động định hướng nghề nghiệp không nên đợi đến cuối cấp mà cần được tiến hành sớm, có sự tham gia của chuyên gia và các cơ sở đào tạo. Việc đưa ra lựa chọn chủ động về nghề và nghiệp trong tương lai sẽ giúp học sinh hiểu rõ năng lực và sở thích bản thân, từ đó chủ động chọn học nghề hoặc tiếp tục lên bậc THPT một cách tự nguyện, đúng định hướng.
Giảm áp lực học tập, giảm áp lực thi cử được kỳ vọng sẽ giảm bệnh thành tích ngay từ những năm đầu cấp. Chú trọng vào việc thực học - thực nghiệp sẽ giúp người học định hình sớm tương lai.