Để di sản âm nhạc không nằm im
Hai cuốn sổ viết tay ghi gần trọn hành trình sáng tác của nhạc sĩ Phạm Tuyên đã được gia đình gìn giữ suốt nhiều thập niên. Nay, 636 ca khúc trong gia tài ấy được số hóa và trao tặng Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Sự kiện đánh dấu thêm một bước trong công tác lưu trữ tài liệu, đồng thời gợi mở một cách tiếp cận mới đối với di sản văn hóa: gìn giữ để lan tỏa, bảo tồn để những giá trị nghệ thuật tiếp tục đến với công chúng.
Trong nhiều năm, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III bày tỏ mong muốn tiếp nhận các bản thảo của nhạc sĩ Phạm Tuyên. Tuy nhiên, ông luôn trân quý 2 cuốn sổ viết tay như những kỷ vật gắn bó với gần 80 năm sáng tác nên chưa muốn trao đi bản gốc. Gia đình vì thế lựa chọn một giải pháp: số hóa toàn bộ bản thảo để gửi tới Trung tâm, trong khi những hiện vật gốc vẫn được lưu giữ cẩn trọng.
Điều đặc biệt là gần 700 ca khúc của nhạc sĩ không được cất giữ rời rạc. Ông chép lại từng tác phẩm vào 2 cuốn sổ lớn, sắp xếp theo từng năm sáng tác. Trên mỗi trang không chỉ có khuông nhạc và ca từ, mà còn có những hình vẽ minh họa, những ghi chú về lần biểu diễn đầu tiên, người phối khí, ca sĩ thể hiện... Mỗi bản thảo vì thế đều lưu giữ dấu ấn của một thời kỳ sáng tạo, đồng thời phản chiếu một phần đời sống âm nhạc của đất nước.
Nhà báo Phạm Hồng Tuyến, con gái út của nhạc sĩ Phạm Tuyên, cho biết việc số hóa mới là bước đầu trong quá trình hợp tác với Trung tâm Lưu trữ quốc gia III. Gia đình mong muốn tiếp tục phục hồi các băng ghi âm, đĩa tư liệu và từng bước trao gửi thêm nhiều hiện vật khác. Theo chị, điều gia đình hướng tới không dừng ở việc bảo quản tài liệu. "Bảo tồn thì rất cần, nhưng điều quan trọng hơn là phải phát triển. Chúng tôi không mong di sản nằm im ở một chỗ".
Tiếp nhận khối tư liệu quý, bà Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, cho biết đơn vị sẽ mở một phông lưu trữ riêng về nhạc sĩ Phạm Tuyên, bảo quản lâu dài các bản số hóa và giới thiệu những sáng tác của ông trong các sự kiện lớn của đất nước. Trung tâm cũng sẵn sàng tiếp nhận 2 cuốn bản thảo viết tay để bảo quản, phục chế trong điều kiện chuyên môn nếu gia đình có nhu cầu, sau đó hoàn trả khi cần.
Ở tuổi 96, nhạc sĩ Phạm Tuyên vẫn được nhắc đến như một trong những tên tuổi lớn của nền âm nhạc Việt Nam hiện đại. Sinh năm 1930, ông đã sáng tác hơn 700 ca khúc, trong đó có hơn 200 tác phẩm dành cho thiếu nhi. Những bài hát như "Chiếc đèn ông sao", "Cánh én tuổi thơ", "Chú voi con ở Bản Đôn", "Trường cháu là trường mầm non", "Chiếc gậy Trường Sơn", "Con kênh ta đào", "Gửi nắng cho em", "Như có Bác trong ngày vui đại thắng"... đã trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ người Việt.
Hành trình lan tỏa di sản của nhạc sĩ Phạm Tuyên vẫn đang được gia đình tiếp nối. Dịp sinh nhật của ông vào đầu năm 2027 dự kiến sẽ diễn ra một đêm nhạc tại Nhà hát Hồ Gươm. Dịp này, cuốn sách "Phạm Tuyên - Một đời người, một thế kỷ" sẽ ra mắt, giới thiệu các bản nhạc gốc cùng nhiều câu chuyện phía sau hành trình sáng tác kéo dài gần một thế kỷ.
Từ 2 cuốn sổ viết tay được gìn giữ trong ngôi nhà của người nhạc sĩ đến hàng trăm bản thảo được lưu trữ dưới dạng số là một bước chuyển phù hợp với thời đại. Giá trị của di sản không chỉ nằm ở những trang giấy đã ngả màu theo năm tháng, mà còn ở khả năng được tiếp cận, nghiên cứu và truyền cảm hứng cho các thế hệ sau. Khi những giai điệu của Phạm Tuyên có thêm một "địa chỉ" trong kho lưu trữ quốc gia, đó cũng là cách để ký ức âm nhạc của một thời đại được gìn giữ và lan tỏa bền lâu.