Đề nghị quy định nguyên tắc kiểm soát, kiểm toán các khoản chi phí được tính vào giá điện

Xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng

Ngày 20/10, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Tại phiên họp, theo Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng, sửa Luật lần này nhằm thể chế hóa chủ trương mới về an ninh năng lượng; tháo gỡ điểm nghẽn quy hoạch, đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư, giá và thị trường điện nhằm khai thông điểm nghẽn thể chế đang ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển nguồn điện, lưới điện và bảo đảm an ninh cung cấp điện; đồng thời bảo đảm giá điện hợp lý, công khai, minh bạch; phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đồng bộ hệ thống pháp luật.

Dự thảo Luật bao gồm 3 điều, trong đó, kế thừa và có sửa đổi chủ yếu 27 điều, bãi bỏ 3 điều; bổ sung, thay thế, bãi bỏ một số từ, cụm từ, điểm, khoản của một số điều để bảo đảm thống nhất.

Trong đó, quy hoạch và đầu tư xây dựng dự án điện lực (khoản 5 đến khoản 10 Điều 1): sửa quy định về quy hoạch, phương hướng phát triển mạng lưới cấp điện; đơn giản hóa thủ tục đầu tư theo hướng một số dự án điện lực không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định, giá điện trúng thầu là cơ sở ký kết hợp đồng mua bán điện để hạn chế việc phải đàm phán lại giá điện sau đấu thầu; bỏ các cơ chế đặc thù đầu tư xây dựng dự án, công trình điện lực cấp bách để áp dụng chung về quản lý đầu tư xây dựng dự án, công trình cấp bách theo quy định của pháp luật về xây dựng; cập nhật quy định dự án đầu tư kinh doanh điện lực không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, quy định về đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư; bổ sung dự án lưới điện truyền tải theo hình thức đối tác công tư để thu hút nguồn lực xã hội.

Giá điện, giá dịch vụ về điện (khoản 24 đến khoản 26 Điều 1): lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng; làm rõ giá hợp đồng của một số loại hình nguồn điện; cơ chế giá khuyến khích năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện.

Thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho biết, Luật Điện lực mới được sửa đổi năm 2024, hiệu lực từ ngày 1/2/2025, việc tiếp tục sửa đổi trong thời gian ngắn, khi chưa có nhiều thời gian tổ chức thi hành, tổng kết, đánh giá, có thể ảnh hưởng đến tính ổn định và khả năng dự báo của pháp luật, nhất là đối với lĩnh vực điện lực có vốn đầu tư lớn, thời gian thực hiện dự án dài.

Vì vậy, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, chỉ sửa đổi những vấn đề thực sự cấp thiết, đã đủ rõ, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; những chính sách mới, tác động lớn phải được đánh giá đầy đủ trước khi luật hóa; những vấn đề vượt thẩm quyền của Quốc hội phải báo cáo và xin ý kiến của cấp có thẩm quyền; quán triệt và thực hiện nghiêm các yêu cầu về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ trong công tác xây dựng pháp luật, nhất là Quy định số 178-QĐ/TW ngày 27/6/2024 của Bộ Chính trị, Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/01/2025 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 110/2023/QH15 của Quốc hội và các văn bản có liên quan.

Giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ

Về chính sách xóa bỏ bù chéo và hỗ trợ tiền điện, Ủy ban đề nghị làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình thực hiện; đồng thời phân biệt rõ việc xóa bỏ bù chéo trong giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Việc hỗ trợ cần có tiêu chí, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng, công khai, minh bạch, không để quá trình thị trường hóa giá điện làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điện của các nhóm đối tượng cần được Nhà nước hỗ trợ.

Về cơ chế giá điện, giá dịch vụ về điện và phân bổ rủi ro, Ủy ban này cơ bản tán thành nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, từng bước xóa bỏ bù chéo và phát triển thị trường điện cạnh tranh. Tuy nhiên, cách quy định như dự thảo về giá hợp đồng mua bán điện phải “bảo đảm thu hồi đầy đủ” chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư. Đề nghị thể hiện rõ giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Bên cạnh đó, việc xác định giá điện và thời hạn hợp đồng mua bán điện theo hồ sơ dự thầu của nhà đầu tư trúng thầu có thể góp phần hạn chế việc đàm phán lại sau đấu thầu, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư và nâng cao tính minh bạch. Tuy nhiên, đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa kết quả đấu thầu và việc đàm phán hợp đồng sau đấu thầu. Khoản 2 quy định bên mua điện giao kết hợp đồng trên cơ sở giá điện, thời hạn hợp đồng trong hồ sơ dự thầu, trong khi điểm c khoản 3 tiếp tục giao Chính phủ quy định việc đàm phán, giao kết hợp đồng. Do đó, cần xác định rõ các nội dung cơ bản đã được xác lập qua đấu thầu, nhất là giá điện và thời hạn hợp đồng, không được đàm phán lại làm thay đổi kết quả lựa chọn nhà đầu tư, trừ các trường hợp và nguyên tắc điều chỉnh đã được xác định trước trong hồ sơ mời thầu.

Đối với quy định khi giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội thì Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý, đề nghị làm rõ nguồn, phương thức, thời điểm xác nhận và xử lý chi phí, tránh cách hiểu mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ của ngân sách nhà nước. Việc xóa bỏ bù chéo phải làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình; tách bạch với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và các địa bàn khó khăn, bảo đảm nguồn lực công khai, minh bạch.

Bà Hải cũng thông tin, có ý kiến đề nghị quy định nguyên tắc kiểm soát, kiểm tra, kiểm toán các khoản chi phí được tính vào giá điện, loại trừ chi phí bất hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả; đồng thời đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá mới, nhất là giá điện theo thời gian sử dụng và lộ trình xóa bỏ bù chéo, lượng hóa tác động đến hóa đơn của các nhóm hộ gia đình và chi phí điện của các nhóm doanh nghiệp.