Đề nghị rà soát kỹ lưỡng các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Chỉ phân loại đất thành các loại đất hợp lý, thực sự cần thiết

Ngày 28/7, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về định hướng chính sách đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Tại phiên họp, trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính cho biết, về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, chỉ tiêu sử dụng đất (Chính sách 1), phân loại đất (trong nội dung Chính sách 5), Uỷ ban Kinh tế và Tài chính tán thành với quan điểm phải sửa đổi quy định về phân loại đất và đề nghị tiếp tục nghiên cứu theo hướng chỉ phân loại đất thành các loại đất hợp lý, thực sự cần thiết để quản lý theo chỉ tiêu, không chỉ gắn với chế độ sử dụng đất, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong quản lý theo chỉ tiêu sử dụng đất trong quy hoạch, tránh sử dụng quy hoạch sử dụng đất như một công cụ quản lý cứng nhắc.

Việc phân loại đất, đo đạc, thu thập thông tin, dữ liệu về thửa đất chỉ nên nhằm các mục tiêu thống kê, cung cấp thông tin đầu vào phục vụ công tác quy hoạch, định hướng phát triển. Cùng với đổi mới về phân loại đất, tiếp tục nghiên cứu định hướng sửa đổi các quy định về chuyển mục đích sử dụng đất thống nhất với nguyên tắc về phân loại đất nêu trên, tránh làm phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết.

Bên cạnh đó, tán thành về việc cần quản lý, kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu đất trồng lúa, đất rừng đặc dụng, đất rừng phòng hộ, đất rừng sản xuất là rừng tự nhiên, đất quốc phòng, đất an ninh là những chỉ tiêu sử dụng đất quan trọng, có ảnh hưởng đến an ninh, quốc phòng, định hướng phát triển bền vững và ổn định vĩ mô của đất nước. Đối với các loại đất còn lại, không quản lý theo chỉ tiêu cứng về sử dụng đất mà quản lý theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội.

Về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất (Chính sách 2), liên quan đến đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp Nhà nước cho thuê đất thu tiền thuê đất hằng năm, ông Mãi đề nghị, làm rõ tài sản đấu giá là quyền được thuê quyền sử dụng đất (chưa tính đến tiền thuê) hay quyền thuê (bao gồm cả tiền thuê), giá trúng đấu giá trong trường hợp này, có tính đến thời gian của hợp đồng thuê, mục đích thuê hay không và các nội dung khác có liên quan để bảo đảm việc khai thác, sử dụng thực sự hiệu quả, khả thi.

Về thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (Chính sách 3), Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính đề nghị báo cáo làm rõ về sự cần thiết, căn cứ đề xuất các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với các dự án đầu tư kinh doanh mới được bổ sung; tiếp tục hoàn thiện quy định theo hướng quy định rõ ràng về tiêu chí dự án thuộc phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; có báo cáo đánh giá, tổng kết việc thực hiện các quy định tại Nghị quyết 254/2025/QH15 để làm rõ cơ sở luật hóa các cơ chế thí điểm có thời hạn thành các cơ chế chính thức, áp dụng chung trên phạm vi cả nước.

Đề nghị rà soát kỹ lưỡng các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư bảo đảm thật sự cần thiết, cấp bách, vì lợi ích chung do chính sách này có tác động lớn đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, ảnh hưởng đến tâm lý của người dân, dư luận xã hội; đồng thời, nghiên cứu bổ sung một số yêu cầu đối với trường hợp này như: phải phê duyệt phương án sơ bộ về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; có phương án tạm cư; có cam kết về mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi thu hồi đất.

Nhà nước điều tiết, kiểm soát, quyết định giá đất

Đáng chú ý, về cơ chế tài chính về đất đai, giá đất (Chính sách 4), ông Mãi đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết Trung ương về việc Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất khi đưa vào sử dụng căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, chi phí đầu vào thấp cho hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Tiếp tục nghiên cứu xây dựng cơ chế xác định giá đất cho sản xuất, kinh doanh bảo đảm hợp lý. Tách bạch xác định giá đất (công cụ kinh tế để quản lý và điều tiết nguồn lực đất đai) với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (chính sách bảo đảm an sinh và quyền lợi của người dân khi thu hồi đất).

Việc ban hành hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường cùng với bảng giá đất, bỏ quy định về giá đất cụ thể sẽ tạo sự thuận lợi, đơn giản, chủ động cho phía cơ quan nhà nước.

Tuy nhiên, việc xây dựng phương pháp định giá có tính khoa học để bảo đảm tính khả thi, cũng như các địa phương tự ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỷ lệ tính thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỷ lệ bồi thường sẽ là một thách thức rất lớn.

Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng và chỉ quy định tại Luật những nội dung mang tính nguyên tắc về giá đất, giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tiễn và mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ trong quá trình tổ chức thực hiện.