Đề thi, làm sao tránh được sai sót?

Ảnh minh họa.

Tuy nhiên, ở đề thi môn Vật lý, câu 43, thuộc mã đề 148, trong kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia năm ngoái đã có “vấn đề” về ý nghĩa vật lý (chưa đầy đủ ) cho nên Bộ GD&ĐT đã có quyết định, thông báo chính thức tất cả thí sinh thi môn này được “biếu” không, 0,2 điểm, sau khi lắng nghe phân tích, phản biện của giới chuyên môn, thầy cô giáo. Sự cố nhỏ này thêm một bài học nữa cho Hội đồng ra đề và phản biện đề của Bộ GD&ĐT trong quá trình làm đề và phản biện đề có tính chất quốc gia.

Nhìn rộng ra, nhiều năm qua, đề thi học kỳ, thi tuyển sinh lớp 10, thi học sinh giỏi các môn học ở một số địa phương từng xảy ra những “ sự cố”, nhầm lẫn, sai sót đáng tiếc, ảnh hưởng uy tín của ngành; tâm lý, kết quả bài làm của các em.

Chẳng hạn, mới đây, ngày 12/4, học sinh lớp 12 của tỉnh Đồng Nai vô cùng ngạc nhiên khi trong đề thi môn Văn – học kỳ 2, trong câu 1 của phần II (làm văn) có nội dung nói tỉnh Bình Thuận, Ninh Thuận là 1 trong 10 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long. Câu hỏi này yêu cầu học sinh viết một bài luận khoảng 400 từ, nói về hiện tượng biến đổi khí hậu nghiêm trọng đang diễn ra ở nước ta.

Câu hỏi này cũng nêu ra là trích nguồn từ một tờ báo điện tử ra ngày 19/3, trong bài “Hạn, mặn tiến công Đồng bằng sông Cửu Long”. Trong khi đó, Bình Thuận và Ninh Thuận thực tế lại nằm ở khu vực Nam Trung Bộ của nước ta. Lãnh đạo Sở GD&ĐT tỉnh này đã thừa nhận đây là sơ suất của một chuyên viên bộ môn Văn của Sở đã không kiểm tra kỹ khi làm đề, còn người phản biện đề cũng không chú ý.

Người viết bài này, từng được giao nhiệm vụ kiểm tra, phê duyệt các ma trận, đề thi, đáp án các môn Văn, Sử, Địa cho thi học kỳ, đúng là một số thầy cô mình còn để lủng củng, sai sót khá nhiều từ chính tả, dấu chấm, dấu phẩy đến cách trích dẫn, cách hỏi, cách diễn đạt… Có thực tế, cuối học kỳ, cuối năm học, các tổ, nhóm chuyên môn tại trường phổ thông thường “nóng lên”, tranh luận, cãi nhau gay gắt xung quanh câu chuyện đề thi, đáp án… có “vấn đề”, có những cách hiểu khác nhau. Nếu không có người “cầm trịch” vững vàng, mỗi người một vẻ, không ai chịu ai, đi kiện, thưa tứ tung, loạn cả lên.

Có thể khẳng định rằng, để ra được những đề bài kiểm tra, đề thi đảm bảo mọi tiêu chí như chính xác, chuẩn mực, khoa học, phân loại được đối tượng, chất lượng học tập của học sinh ở bất cứ môn học nào, cấp học nào là một công việc vô cùng khó khăn, cực nhọc, tốn kém nhiều thời gian, công sức, đòi hỏi rất cao ở trách nhiệm, năng lực, trình độ chuyên môn của người thầy, cô giáo. Không mấy thầy giáo, cô giáo nào trong cả đời dạy học lại dám tự hào về bản thân mình đã hoàn thành tốt nhiệm vụ nặng nề ấy.

Nhất là, với môn học có tính đặc thù như Ngữ văn, rất phong phú, đa dạng về ngữ liệu, về cách diễn đạt, cách hiểu, nếu thầy, cô giáo, ban ra đề “non tay nghề”, thiếu thận trọng, cân nhắc khi ra đề, làm ma trận đề, đáp án chấm thì dễ dẫn những nhầm lẫn, sai sót “chết người”, cách hiểu mơ hồ, gây tranh cãi, làm khó học sinh.

Ai được phân công, giao nhiệm vụ ra đề thi học kỳ, tuyển sinh vào 10 hay thi học sinh giỏi các cấp rất mong muốn được thể hiện mình, các câu hỏi của mình ra có dấu ấn riêng, nét mới, không trùng lặp người khác. Vậy làm gì để những thứ đó, cho ra “lò” những đề kiểm tra, đề thi tốt, đáp ứng yêu cầu, đánh giá, phân loại được các đối tượng học sinh?

Theo chúng tôi, trước tiên, nó phụ thuộc nhiều vào kiến thức, năng lực chuyên môn, tính “ chuyên nghiệp” của thầy, cô giáo. Mặt khác, các thầy cô giáo cần phải được tập huấn, trau dồi, cọ xát nhiều, thường xuyên về kỹ thuật, về năng lực cách ra đề, đáp án chuẩn hơn nữa. Theo tôi, các đề thi học kỳ, tuyển sinh vào lớp 10, thi học sinh giỏi, có tính chất quan trọng ở nhà trường, địa phương thì các trường, các Phòng, Sở GD&ĐT nên cân nhắc, lựa chọn, giao việc khó nhọc này cho những giáo viên có năng lực tốt, có nhiều kinh nghiệm trong ra đề. Ra đề, ma trận, đáp áp xong rồi, người ra đề hoặc ban phản biện đề phải soát xét, đặt lên, đặt xuống hết sức kỹ lưỡng, tỉ mỉ từng dấu phẩy, dấu chấm…

Kỹ lưỡng, thận trọng trong khâu làm đề thi càng nhiều càng tốt ,không bao giờ thừa cả. Đề thi, đáp án tốt, chuẩn mực, tuy chỉ là một công đoạn nhỏ trong nghề dạy học nhưng lại phản ánh rõ nét chân dung, phẩm chất, năng lực của mỗi nhà giáo. Công tác đánh giá, kiểm tra được đổi mới, làm tốt có tác dụng tích cực đến quá trình dạy và học của thầy và trò.