Để “thực phẩm bẩn” không thành thảm họa

Từ góc độ quản lý, Sở An toàn thực phẩm TPHCM xác định nguồn nguyên liệu dễ hư hỏng như pate, thịt nguội, dưa chua… bảo quản không đúng quy chuẩn nên rất dễ gây ngộ độc. Thực tế kiểm tra tại các cơ sở bánh mì gây ngộ độc tập thể đã cho thấy, nhiều nguyên liệu không hóa đơn, khâu chế biến trong diện tích nhỏ, đăng ký kinh doanh không đầy đủ... Đây là những lỗ hổng không mới, nhưng bộc lộ rõ hơn khi số ca mắc tăng đột biến. Hơn 300 người nghi ngộ độc sau khi ăn bánh mì mới đây, kèm theo hàng chục công nhân phải nhập viện sau bữa ăn trưa ở một công ty.

Ngay sau các sự cố, hệ thống quản lý Nhà nước đã vào cuộc khẩn cấp: Sở An toàn thực phẩm phối hợp Sở Y tế chỉ đạo điều trị, rà soát ca bệnh, điều tra nguyên nhân; các đoàn kiểm tra liên ngành được thành lập, niêm phong toàn bộ nguyên liệu; Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) yêu cầu truy xuất nguồn gốc, lấy mẫu xét nghiệm, xử lý nghiêm vi phạm và công khai kết quả để kịp thời cảnh báo cộng đồng. Công an TPHCM cũng vào cuộc để xác minh dấu hiệu vi phạm pháp luật trong quản lý, chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, chỉ dựa vào xử lý “hậu quả” là chưa đủ. Những gì diễn ra thời gian qua cho thấy, cần một “hàng rào sớm” khác còn vô vàn bất cập. Đó là cơ chế giám sát từ cơ sở, nơi gần dân nhất và cũng là nơi phát hiện vi phạm nhanh nhất.

Trong bối cảnh ấy, vừa qua hội nghị tập huấn bồi dưỡng kiến thức về an toàn thực phẩm do Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM phối hợp Sở An toàn thực phẩm thành phố tổ chức được xem như một tín hiệu quan trọng. Không chỉ trang bị kiến thức về pháp luật, an toàn thực phẩm, công tác truyền thông và quy trình phòng ngừa, điều tra ngộ độc, hội nghị còn đặt nền tảng để hệ thống MTTQ và các đoàn thể chính trị – xã hội phát huy tốt hơn vai trò giám sát cộng đồng.

Giám sát của MTTQ không chỉ dừng ở việc “nhìn – nghe”, mà còn bao gồm vận động nhân dân tham gia phát hiện dấu hiệu vi phạm, giám sát các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn; tuyên truyền để người dân biết lựa chọn thực phẩm an toàn; khuyến cáo cơ sở chấp hành nghiêm chuẩn mực vệ sinh; báo cáo, phản ánh kịp thời đến chính quyền và cơ quan chức năng khi phát hiện nguy cơ. Khi đội ngũ mặt trận, hội phụ nữ, đoàn thanh niên, hội cựu chiến binh… được đào tạo bài bản và tham gia giám sát thường xuyên, nguy cơ từ thực phẩm bẩn sẽ được phát hiện từ sớm, từ xa. Đây chính là “vòng bảo vệ đầu tiên” cho sức khỏe cộng đồng – điều mà không một cuộc điều tra nào theo sau có thể bù đắp nếu sự cố đã xảy ra trên diện rộng.

Thực phẩm bẩn không còn là chuyện riêng của một cơ sở sản xuất hay một tiệm ăn. Mỗi vụ ngộ độc là một cảnh báo về sự chủ quan của người tiêu dùng, sự buông lỏng của một số cơ sở kinh doanh và cả sự thiếu liên tục trong giám sát cơ sở. Càng nhiều vụ việc liên tiếp, càng cho thấy nguy cơ đã tới mức báo động, đòi hỏi một cơ chế phòng ngừa mạnh mẽ hơn. TPHCM đang hướng tới mục tiêu xây dựng chuỗi thực phẩm an toàn, triển khai chợ an toàn, tăng cường kiểm tra định kỳ và đột xuất. Nhưng để tất cả những nỗ lực ấy phát huy hiệu quả, giám sát của người dân, hệ thống MTTQ và các đoàn thể phải thực sự phát huy hiệu quả sắc bén của mình.

Giữ an toàn cho bữa ăn của hàng triệu người dân không thể chỉ trông vào các cơ quan chức năng chạy đua sau mỗi vụ việc, mà phải là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Để không còn những buổi chiều mà hàng trăm người phải vào viện chỉ vì một ổ bánh mì, một bữa ăn trưa… thì điều quan trọng nhất là phải kích hoạt mạnh mẽ mạng lưới giám sát từ cơ sở giúp ngăn ngừa thực phẩm bẩn.