Để trẻ em có một mùa hè khỏe mạnh

Nguy cơ hiện hữu

Những năm qua, công tác chăm sóc và bảo vệ trẻ em ở Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực. Theo TS Đinh Anh Tuấn - Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), tỷ lệ tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi đã giảm hơn ba lần, từ 58‰ năm 1990 xuống còn 16‰ năm 2025; tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 1 tuổi giảm gần bốn lần, từ 44,4‰ xuống còn 11‰. Bên cạnh đó, 100% trẻ em dưới 6 tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí và 95% trẻ dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ.

Dẫu vậy, mùa hè vẫn là khoảng thời gian trẻ em đối mặt với nhiều rủi ro về sức khỏe và an toàn. Khi thời gian vui chơi tăng lên, sự giám sát của người lớn không phải lúc nào cũng theo kịp, nguy cơ tai nạn thương tích, đuối nước hay các vấn đề sức khỏe học đường cũng hiện hữu rõ hơn.

Trong đó, đuối nước tiếp tục là nỗi lo thường trực của nhiều gia đình. Mỗi dịp hè, các lớp học bơi lại trở nên sôi động. Nhiều phụ huynh cho rằng chỉ cần con biết bơi là đã có thể yên tâm hơn khi tham gia các hoạt động dưới nước.

Song thực tế cho thấy biết bơi chưa đồng nghĩa với an toàn dưới nước. Theo ông Nguyễn Quảng Bình - Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bơi Thăng Long (Hà Nội), môi trường bể bơi và môi trường nước tự nhiên có sự khác biệt rất lớn. Ao hồ, sông suối luôn tiềm ẩn những yếu tố khó lường như dòng chảy ngầm, hố sâu, bùn lún hoặc địa hình đáy thay đổi đột ngột. Vì vậy, phòng chống đuối nước không dừng ở việc dạy trẻ các động tác bơi mà cần xây dựng cho các em năng lực “an toàn nước”, gồm khả năng nhận diện nguy cơ, phòng tránh rủi ro và ứng phó khi gặp sự cố.

Mùa hè cũng là thời điểm những hệ lụy của lối sống ít vận động và lệ thuộc màn hình bộc lộ rõ hơn. Theo TS.BS Nguyễn Thị Hồng Diễm - Phó Trưởng phòng Kiểm soát bệnh không lây nhiễm và dinh dưỡng (Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế), tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em từ 5-19 tuổi đã tăng gấp đôi sau 10 năm, lên khoảng 19% vào năm 2020; riêng khu vực thành thị gần 27%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chế độ ăn uống mất cân đối, sử dụng nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh và nước ngọt, trong khi hoạt động thể lực chưa được duy trì thường xuyên.

Sự gia tăng của cận thị học đường cũng không phải hiện tượng ngẫu nhiên. Nhiều chuyên gia nhãn khoa cho rằng thời gian nhìn gần kéo dài, trong khi hoạt động ngoài trời ngày càng ít, đang tạo sức ép lớn lên thị lực của trẻ. ThS.BS Nguyễn Huỳnh Yến Nhi - Chuyên gia Nhãn khoa Tập đoàn Y khoa Sài Gòn, cho biết tỷ lệ mắc tật khúc xạ ở học sinh hiện dao động từ 15-20% ở khu vực nông thôn và 30-40% ở thành thị. Tại một số trường học ở các thành phố lớn, tỷ lệ học sinh cận thị đã vượt 50%.

Các chuyên gia cho biết việc sử dụng điện thoại, máy tính bảng, tivi trong thời gian dài khiến mắt phải điều tiết liên tục. Trong khi đó, nhiều trẻ lại ít tham gia các hoạt động ngoài trời, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện hoặc tăng độ cận.

Mùa hè cũng được các bác sĩ phục hồi chức năng xem là “thời điểm vàng” để phát hiện và can thiệp cong vẹo cột sống ở trẻ em. Theo BS.CKI Hoàng Hương Giang - Khoa Nhi, Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội, bệnh thường xuất hiện trong giai đoạn trẻ phát triển mạnh về chiều cao và có xu hướng tiến triển âm thầm. Nhiều phụ huynh chỉ phát hiện khi trẻ đã có biểu hiện rõ như lệch vai, lệch hông, đau lưng hoặc mỏi vai gáy.

Nếu không được phát hiện sớm, cong vẹo cột sống có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, khả năng vận động và chất lượng cuộc sống về lâu dài.

Để mùa hè là khoảng thời gian trưởng thành

Nếu mùa hè là khoảng thời gian các nguy cơ dễ bộc lộ hơn, thì đây cũng là cơ hội để gia đình chủ động điều chỉnh lối sống và chăm sóc sức khỏe cho trẻ.

TS.BS Nguyễn Thị Hồng Diễm nhận định bên cạnh việc bảo đảm dinh dưỡng hợp lý, trẻ cần được tăng cường hoạt động thể lực để hạn chế nguy cơ thừa cân, béo phì và các rối loạn chuyển hóa. Những hoạt động như bơi lội, đạp xe, đá bóng, đi bộ hay các trò chơi vận động ngoài trời đều mang lại lợi ích cho sự phát triển thể chất.

Đối với thị lực, các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên hạn chế thời gian trẻ sử dụng thiết bị điện tử, khuyến khích các em tham gia hoạt động ngoài trời từ 1-2 giờ mỗi ngày, đồng thời duy trì thói quen ngủ đủ giấc và khám mắt định kỳ.

Theo ThS.BS Nguyễn Huỳnh Yến Nhi, thay vì để trẻ “làm bạn” với công nghệ trong suốt kỳ nghỉ hè, cha mẹ nên tạo điều kiện để các em khám phá thiên nhiên, tham gia các hoạt động cộng đồng và vận động ngoài trời. Đây là cách giúp bảo vệ đôi mắt, đồng thời mang lại những trải nghiệm thực tế cần thiết cho quá trình trưởng thành.

Một số chuyên gia giáo dục cho rằng trẻ em cần được tiếp xúc nhiều hơn với môi trường bên ngoài thay vì chỉ nhìn vào màn hình điện thoại. Những hoạt động như đọc sách, vẽ tranh, múa hát, thể thao hay vui chơi cùng bạn bè không chỉ giúp phát triển thể chất mà còn góp phần nuôi dưỡng tư duy sáng tạo và đời sống cảm xúc.

Dù nhà trường, ngành y tế hay các tổ chức xã hội có nhiều chương trình hỗ trợ, gia đình vẫn là yếu tố quyết định chất lượng một mùa hè của trẻ. Sự quan sát, đồng hành và thói quen sinh hoạt lành mạnh trong mỗi ngày sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và điều chỉnh kịp thời. Một mùa hè ý nghĩa không nằm ở việc lấp đầy lịch nghỉ bằng các lớp học hay thiết bị giải trí, mà ở chỗ trẻ được vận động, trải nghiệm và phát triển hài hòa cả thể chất lẫn tinh thần. Đó cũng là nền tảng để các em bước vào năm học mới với một cơ thể khỏe mạnh và tâm thế tích cực.