Đề xuất cơ chế bảo vệ thực chất quyền lợi của người lao động

Tăng số người thực sự được bảo vệ từ an sinh xã hội

Ngày 9/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Lao động, Luật Lưu trữ, Luật Bình đẳng giới, Luật Hoạt động chữ thập đỏ và Luật Việc làm; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động; việc xem xét, giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định cụ thể về chế độ, chính sách và các điều kiện bảo đảm hoạt động của đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp.

Góp ý về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, đại biểu Quốc hội Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hoà) bày tỏ ủng hộ chủ trương mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, nhất là đối với lao động phi chính thức, người giao hàng, lái xe công nghệ và những người có thu nhập từ các nền tảng số. Theo ông Trí, đây là nhóm lao động ngày càng đông, nhưng khả năng tiếp cận các chính sách an sinh còn hạn chế.

Tuy nhiên, ông Trí đề nghị cần phân biệt rõ giữa mục tiêu đúng đắn và phương thức thực hiện. Nếu quy định đối tượng tham gia quá rộng, trong khi chưa xác định rõ ai có nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, trách nhiệm của nền tảng số và cơ chế bảo vệ người lao động, thì chính sách có thể phát sinh tranh chấp và tạo thêm gánh nặng cho những người có thu nhập thấp, không ổn định.

“Đối với người lao động làm việc theo chuyến, theo đơn hàng hoặc nhiều nền tảng cùng lúc, việc xác định thu nhập làm căn cứ đóng và phân chia trách nhiệm giữa các bên không đơn giản. Nếu thiết kế chính sách không phù hợp, người lao động có thể tăng chi phí trước mắt nhưng chưa thấy rõ lợi ích lâu dài, từ đó tìm cách né tránh tham gia”, ông Trí nói.

Từ đó, ông Trí đề nghị nghiên cứu quy định cụ thể nhóm đối tượng, thời điểm áp dụng, phương thức đóng và trách nhiệm của các bên; đồng thời đánh giá tác động đối với từng nhóm lao động; xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 đối với nhóm lao động trên nền tảng số, nếu chưa đủ điều kiện triển khai ngay, để có thời gian hoàn thiện pháp luật, kết nối dữ liệu giữa cơ quan bảo hiểm xã hội, cơ quan thuế và các nền tảng số, đồng thời tuyên truyền, tạo sự đồng thuận. “Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng số người phải đóng bảo hiểm, mà tăng số người thực sự được bảo vệ bởi hệ thống an sinh xã hội”, ông Trí nói.

Cần cơ chế bảo vệ quyền lợi của người lao động khi người sử dụng lao động trốn đóng bảo hiểm xã hội

Theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên), cần có cơ chế để bảo vệ thực chất quyền lợi của người lao động khi người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội.

Theo đó, dự thảo đã bổ sung trách nhiệm nộp hồ sơ đúng thời hạn, trách nhiệm bồi thường khi việc chậm nộp hồ sơ gây thiệt hại cho người thụ hưởng. Đồng thời, bổ sung trách nhiệm bồi thường của cơ quan bảo hiểm xã hội. Dự thảo cũng sửa đổi quy định theo hướng xác định thời điểm phát sinh hành vi vi phạm liên quan đến việc không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ người tham gia bảo hiểm xã hội. Đây là những sửa đổi rất cần thiết, nhưng vẫn còn một khoảng trống cần được quan tâm: Đó là người lao động đã làm việc, đã bị khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm xã hội nhưng doanh nghiệp lại không nộp hoặc chậm nộp số tiền đó thì quyền lợi của họ sẽ được bảo vệ như thế nào?

“Đây không đơn thuần là quan hệ vi phạm nghĩa vụ tài chính giữa doanh nghiệp với cơ quan bảo hiểm xã hội. Hệ quả trực tiếp là người lao động có thể bị gián đoạn quá trình đóng, không đủ điều kiện để giải quyết chế độ ốm đau, thai sản, thất nghiệp hoặc phải chờ đợi để được hưởng lương hưu. Người lao động không có lỗi nhưng lại có nguy cơ phải gánh chịu hậu quả từ hành vi vi phạm của người sử dụng lao động”, ông Huy nhấn mạnh.

Ông Huy cũng đề nghị rà soát, bổ sung quy định theo hướng đối với thời gian người lao động thực tế làm việc, thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội và đã bị khấu trừ tiền lương để đóng bảo hiểm xã hội, cần có cơ chế ghi nhận, bảo vệ quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp chậm đóng hoặc là trốn đóng. Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc khắc phục hậu quả, truy đóng và bồi thường thiệt hại. “Không thể để người lao động phải chờ doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ vi phạm rồi mới được bảo đảm quyền lợi chính đáng của mình”, ông Huy nêu.