Đề xuất cơ chế đặc thù thu hút giảng viên giỏi

Từ thực tế của các trường ĐH, các chuyên gia cho rằng để thu hút người giỏi, chính sách đãi ngộ cần đi cùng môi trường nghiên cứu, nguồn lực khoa học và cơ chế đủ linh hoạt để phát huy năng lực của đội ngũ.

Tạo môi trường để người giỏi phát huy

Góp ý dự án Luật Phát triển đô thị, Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn cho rằng dự thảo đã đề cập chính sách hỗ trợ người học, nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng trong và ngoài nước ở những lĩnh vực, ngành trọng điểm của thành phố.

Tuy nhiên, theo ông Sơn, bên cạnh việc đưa giảng viên đi đào tạo, cần có chính sách để thu hút đội ngũ giỏi về làm việc. Ông đề nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ thu hút giảng viên xuất sắc, đặc biệt từ nước ngoài về làm việc tại các cơ sở giáo dục ĐH, giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn thành phố.

Đề xuất này đặt ra yêu cầu xây dựng một cơ chế đủ sức cạnh tranh với môi trường học thuật quốc tế. Đối với giảng viên, nhà khoa học trình độ cao, thu nhập là một yếu tố quan trọng nhưng chưa phải yếu tố duy nhất. Khả năng tiếp cận phòng thí nghiệm, kinh phí nghiên cứu, nhóm nghiên cứu, quyền tự chủ chuyên môn, cơ hội hợp tác quốc tế và khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn cũng là những yếu tố quyết định việc một chuyên gia có lựa chọn về làm việc lâu dài hay không.

Thực tế tại các trường ĐH cho thấy nhiều cơ sở đã chủ động xây dựng chính sách riêng để thu hút nhân lực chất lượng cao. ĐH Kinh tế TPHCM từng triển khai chính sách hỗ trợ ứng viên có học hàm, học vị cao khi trở thành giảng viên, với mức hỗ trợ 500 triệu đồng đối với giáo sư, 300 triệu đồng đối với phó giáo sư và 150 triệu đồng đối với tiến sĩ. Một số trường khác xây dựng chương trình thu hút nhà khoa học gắn với kinh phí nghiên cứu, nhóm nghiên cứu mạnh và đầu tư cơ sở vật chất.

Phát triển hệ sinh thái nghiên cứu

Từ góc độ một ĐH có truyền thống đào tạo trong lĩnh vực kỹ thuật, GS.TS Lê Anh Tuấn - Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội cho rằng, muốn phát triển khoa học công nghệ (KHCN) và thu hút nhân lực chất lượng cao cần hình thành một hệ sinh thái nghiên cứu, đổi mới sáng tạo đủ mạnh ngay trong trường ĐH. Ông Tuấn cho biết, nhà trường đang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo ba tầng, trong đó tầng nền tảng tạo ra tri thức và công nghệ nguồn; tầng trung gian là sự hợp tác giữa ĐH và doanh nghiệp thông qua các phòng thí nghiệm hỗn hợp, trung tâm chế thử; còn tầng thương mại hóa và đầu tư gắn với các thiết chế như doanh nghiệp, quỹ đầu tư và hoạt động khởi nghiệp công nghệ.

Đáng chú ý, trong 5 kiến nghị nhằm thúc đẩy phát triển KHCN, GS.TS Lê Anh Tuấn đề cập trực tiếp tới cơ chế học bổng khuyến khích tài năng và cơ chế đãi ngộ thu hút giảng viên, nhà khoa học xuất sắc. Ông cho rằng cùng với đầu tư cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm và các trung tâm nghiên cứu hiện đại, đây là một trong những điều kiện cần thiết để phát triển những lĩnh vực KHCN ưu tiên.

Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội cũng đề xuất xây dựng các không gian đổi mới sáng tạo liên ngành, nơi nhà trường, doanh nghiệp và Nhà nước cùng tham gia. Theo ông, việc kết nối các thành tố này giúp nghiên cứu không dừng lại ở phòng thí nghiệm mà có thể nhanh chóng chuyển thành sản phẩm, công nghệ phục vụ thực tiễn.

ĐH Bách khoa Hà Nội đề xuất xây dựng Công viên đổi mới sáng tạo (Innovation Park) với định hướng phát triển mô hình này tại cơ sở 2 ở Hưng Yên, với các trung tâm nghiên cứu hỗn hợp do nhà khoa học của trường và chuyên gia doanh nghiệp đồng chủ trì; các trung tâm R&D của doanh nghiệp có thể đặt trực tiếp trong khuôn viên trường.

Mô hình này có thể tạo sức hút đối với các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài trở về làm việc. Theo đó, doanh nghiệp có thể tham gia trả lương và tài trợ nghiên cứu, trong khi ĐH cung cấp môi trường học thuật, nghiên cứu sinh và đội ngũ cộng tác. Thay vì đặt toàn bộ trách nhiệm thu hút nhân tài lên ngân sách nhà nước hoặc ngân sách của trường ĐH, mô hình này mở rộng nguồn lực sang khu vực doanh nghiệp. Nhà khoa học có thể vừa tham gia đào tạo, vừa thực hiện nghiên cứu, đồng thời giải quyết những bài toán thực tế mà doanh nghiệp đặt ra.