Đề xuất dừng trích Quỹ bình ổn giá xăng dầu từ năm 2027

Bộ Công Thương đề xuất bỏ Quỹ bình ổn giá xăng dầu khỏi danh mục các biện pháp bình ổn, đồng thời chấm dứt trích lập, chi sử dụng quỹ từ ngày 1/1/2027. Riêng nguồn tạm ứng ngân sách theo Nghị quyết 69/NQ-CP được xử lý theo phương án hoàn trả.

Nếu dự tính đến đầu năm 2027, số dư quỹ được tạm ứng tại các doanh nghiệp đầu mối chưa đủ trả lại ngân sách, Bộ Công Thương tiếp tục điều hành trích lập đến khi đủ hoàn trả.

Sau khi tổng hợp, quyết toán quỹ, số dư thặng dư, nếu còn, phải được nộp toàn bộ vào ngân sách nhà nước trong vòng 15 ngày làm việc kể từ khi Chính phủ phê duyệt báo cáo.

Dự thảo cũng bổ sung chế tài đối với doanh nghiệp chậm quyết toán. Đầu mối chậm quá 60 ngày sẽ bị đình chỉ kinh doanh tạm thời; quá 90 ngày bị thu hồi giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối. Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của số liệu và thực hiện phong tỏa tài khoản quỹ.

Cùng với phương án xử lý quỹ, dự thảo bổ sung công cụ bình ổn bằng giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể có thời hạn trong trường hợp cần thiết. Khi hết thời hạn mà không có quyết định gia hạn, biện pháp bình ổn tự động hết hiệu lực; doanh nghiệp quay lại cơ chế tự quyết định, công bố và kê khai giá, trừ trường hợp có quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền.

Từ năm 2007, Chính phủ quyết định điều hành giá bán lẻ xăng dầu trên cơ sở giá thị trường. Ðến đầu năm 2008, Thủ tướng giao Bộ Tài chính xây dựng đề án thành lập quỹ bình ổn giá xăng dầu (quỹ BOG). Như tên gọi, quỹ bình ổn giá được kỳ vọng sẽ góp phần bình ổn mặt bằng giá xăng dầu, từ đó góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, duy trì ổn định tăng trưởng và an sinh xã hội.

Quy định về quỹ bình ổn giá xăng dầu (BOG) được quy định tại Nghị định 83/2014/NĐ-CP, sau đó được sửa đổi tại Nghị định 95/2021/NĐ-CP và mới nhất là Nghị định 80/2023/NĐ-CP.

Khoản 26 Điều 1 Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Khoản 10 Điều 1 Nghị định 80/2023/NĐ-CP sửa đổi quy định Quỹ BOG là Quỹ tài chính không nằm trong cân đối ngân sách nhà nước; toàn bộ nguồn trích lập, chi sử dụng để tham gia điều tiết, hỗ trợ cho mục tiêu bình ổn giá bán xăng dầu trong nước.

Thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu có nghĩa vụ trích lập Quỹ BOG; hạch toán và theo dõi riêng Quỹ BOG bằng tài khoản mở tại ngân hàng; Ngân hàng thực hiện phong tỏa tài khoản Quỹ BOG của doanh nghiệp. Tài khoản này chỉ được sử dụng vào mục đích trích lập và chi sử dụng Quỹ BOG của doanh nghiệp theo thông báo điều hành giá xăng dầu của Bộ Công Thương.

Việc trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá thực hiện theo quy định: Tại thời điểm điều hành giá xăng dầu nếu số dư Quỹ BOG lớn, Bộ Công thương xem xét có phương án điều chỉnh giảm hoặc tạm dừng trích lập Quỹ BOG.

Nếu số dư của tài khoản tiền gửi Quỹ BOG không còn (số dư tài khoản tiền gửi Quỹ BOG tại ngân hàng bằng 0), thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu được vay vốn hoặc sử dụng các nguồn tài chính hợp pháp để bù đắp cho phần chi sử dụng vượt Quỹ BOG (phần số dư Quỹ BOG âm).

Chuyên gia kinh tế PGS. TS Phạm Thế Anh (Đại học Kinh tế quốc dân) từng có đánh giá Quỹ bình ổn không giúp người tiêu dùng giảm chi phí bởi về bản chất, đây vẫn là tiền của người dân ứng trước vào quỹ và được trả lại vào các kỳ điều hành sau nhằm giảm biến động khi giá tăng. Trường hợp giá thế giới biến động quá cao, ông Thế Anh cho rằng việc có quỹ hay không cũng không có nhiều tác dụng bởi mức xả quỹ không đáng kể.

Thực tế cũng đã chỉ ra quỹ bình ổn giá xăng dầu nằm trong tay doanh nghiệp, có những trường hợp “tự tung tự tác”, thậm chí kẹt tiền thì rút quỹ ra dùng, đã có vụ án liên quan đến sai phạm trong sử dụng quỹ gây nhức nhối dư luận.

Ngoài vấn đề quỹ bình ổn giá dự thảo lần thứ 14 nghị định về kinh doanh xăng dầu cũng có nhiều đề xuất mới, doanh nghiệp đầu mối và doanh nghiệp phân phối (không thuộc hệ thống của đầu mối) phải công bố giá xăng dầu mới đến hệ thống phân phối của mình trước thời điểm áp dụng ít nhất 30 phút. Thông báo phải nêu rõ giá hiện hành, giá mới, phạm vi áp dụng và thời điểm có hiệu lực, cụ thể đến giờ, phút.

Trước thời điểm giá mới có hiệu lực, các điểm bán tiếp tục áp dụng giá hiện hành. Khi đến giờ điều chỉnh, doanh nghiệp phải cập nhật giá bán và bảng niêm yết. Dự thảo nghiêm cấm tăng giá trước thời điểm công bố có hiệu lực, trì hoãn áp dụng giá giảm hoặc lợi dụng điều chỉnh giá để ngừng bán, hạn chế bán hàng trái quy định.

Với doanh nghiệp phân phối thuộc hệ thống của đầu mối, Bộ Công Thương đề xuất cho phép bán thấp hơn nhưng không được cao hơn mức giá đầu mối công bố đối với cùng loại xăng dầu, chất lượng, đơn vị tính và địa bàn. Khi đầu mối tăng giá, doanh nghiệp phân phối không bắt buộc phải tăng tương ứng.

Đối với doanh nghiệp phân phối độc lập, giá bán được xác định từ giá mua thực tế, chi phí lưu thông, phân phối hợp lý, lợi nhuận và các khoản thuế, phí. Giá mua phải tính đến chiết khấu, giảm giá; không được tính trùng những khoản chi phí đã nằm trong giá mua.

Một thay đổi khác là chi phí kinh doanh định mức sẽ được Bộ Công Thương thông báo mức điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và thời điểm áp dụng thống nhất, chậm nhất ngày 31/1 hằng năm.