Đề xuất hỗ trợ 50% lãi suất vay: Thêm động lực để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ

Gỡ nút thắt chi phí vốn để thúc đẩy đổi mới công nghệ

Tại Hội thảo lấy ý kiến về triển khai nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức, một trong những vấn đề được quan tâm thảo luận là phương án hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo đề xuất, doanh nghiệp đủ điều kiện sẽ được hỗ trợ 50% lãi suất vay theo hợp đồng tín dụng, nhưng không vượt quá 6%/năm, trong thời gian tối đa 5 năm. Chính sách dự kiến sẽ được triển khai thí điểm đối với 20 doanh nghiệp trước khi tổng kết, đánh giá và hoàn thiện để nhân rộng.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Nghị quyết 57 đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ phát triển công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, xây dựng hạ tầng đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực đến hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, doanh nghiệp chính là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Vì vậy, các chính sách cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, còn Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua việc xây dựng cơ chế và hạ tầng dùng chung nhằm giảm chi phí đầu tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là chi phí vốn. Các dự án đổi mới công nghệ thường đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi dài nên lãi vay trở thành rào cản khiến nhiều doanh nghiệp chần chừ trước quyết định đầu tư. Việc hỗ trợ một phần chi phí lãi vay được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp mạnh dạn hơn trong việc ứng dụng công nghệ mới, từ đó nâng cao năng suất và tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Trình bày phương án tại Hội thảo, Giám đốc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia Bùi Quang Minh cho biết, cơ chế hỗ trợ được xây dựng theo nguyên tắc thị trường. Ngân hàng vẫn thực hiện thẩm định, quyết định cho vay và quản lý rủi ro; doanh nghiệp chịu trách nhiệm đầu tư và hoàn trả khoản vay; Nhà nước chỉ hỗ trợ một phần chi phí lãi vay nhằm khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Theo ông Bùi Quang Minh, đây là cơ chế có hiệu ứng "đòn bẩy" cao bởi với một phần ngân sách hỗ trợ, Nhà nước có thể huy động được nguồn vốn tín dụng lớn từ các tổ chức tín dụng, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thí điểm 20 doanh nghiệp để hoàn thiện cơ chế hỗ trợ

Bên cạnh mức hỗ trợ hấp dẫn, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng xây dựng hệ thống tiêu chí xét duyệt khá chặt chẽ nhằm bảo đảm nguồn ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu và tạo hiệu quả thực chất.

Theo đó, đối tượng được xem xét hỗ trợ là các doanh nghiệp thực hiện dự án đầu tư có nội dung ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ hoặc đổi mới sáng tạo.

Nội dung đầu tư được hỗ trợ khá đa dạng, từ mua sắm máy móc, dây chuyền sản xuất đến nhận chuyển giao công nghệ, thuê chuyên gia, đào tạo nhân lực, thiết kế, thử nghiệm và kiểm định sản phẩm.

Doanh nghiệp phải có tư cách pháp nhân hợp lệ, có hợp đồng tín dụng với tổ chức tín dụng tại Việt Nam và cam kết sử dụng vốn đúng mục đích.

Không chỉ đáp ứng yêu cầu về hồ sơ pháp lý và tính khả thi, dự án còn phải chứng minh hiệu quả kinh tế - xã hội, khả năng nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh.

Đặc biệt, các dự án sử dụng công nghệ cao, công nghệ chiến lược, công nghệ sạch, công nghệ xanh hoặc thuộc Danh mục công nghệ khuyến khích chuyển giao sẽ được ưu tiên xem xét.

Một tiêu chí đáng chú ý là dự án phải tạo ra mức tăng giá trị gia tăng tối thiểu 5%, được xem là thước đo phản ánh hiệu quả của hoạt động đổi mới công nghệ.

Quy trình triển khai cũng được thiết kế theo hướng minh bạch và giảm tối đa thủ tục hành chính. Sau khi được ngân hàng chấp thuận cho vay, doanh nghiệp sẽ nộp hồ sơ trực tuyến trên hệ thống quản lý của Quỹ NATIF. Hội đồng xét duyệt gồm 7-9 thành viên sẽ đánh giá hồ sơ trước khi Quỹ, doanh nghiệp và ngân hàng ký hợp đồng hỗ trợ lãi suất ba bên.

Việc giải ngân được thực hiện thông qua tài khoản chuyên dùng mở tại ngân hàng cho vay theo từng kỳ trả nợ. Nếu doanh nghiệp phát sinh nợ quá hạn, Quỹ sẽ tạm dừng hỗ trợ lãi suất ngay lập tức cho đến khi doanh nghiệp hoàn tất nghĩa vụ trả nợ. Cơ chế này vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn hỗ trợ, vừa bảo đảm kỷ luật tín dụng và hạn chế rủi ro trong quá trình thực hiện chính sách.

Để kiểm chứng tính khả thi của cơ chế mới, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai thí điểm đối với 20 doanh nghiệp có dự án đáp ứng các tiêu chí đề ra. Giai đoạn thí điểm dự kiến kéo dài đến hết tháng 9/2026, sau đó sẽ tổng kết, đánh giá để hoàn thiện quy trình, tiêu chí và phương thức phối hợp giữa Quỹ, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp trước khi mở rộng trên phạm vi cả nước.