Đến hẹn lại về hội Lim
Trong rất nhiều lễ hội mùa xuân ở miền Bắc, hội Lim (xã Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh) luôn được nhắc đến với một vị thế riêng. Không chỉ dừng ở những nghi lễ truyền thống, hội Lim đã trở thành một “miền nhớ” của xứ Kinh Bắc – nơi người ta hẹn nhau từ năm này qua năm khác, để rồi cứ tháng Giêng lại “đến hẹn lại tìm về Lim”, tìm về câu hát trao duyên và không gian văn hóa đậm đặc bản sắc.
Từ thế kỷ XVIII, hội Lim đã phát triển thành lễ hội hàng tổng lớn của vùng Kinh Bắc, diễn ra vào ngày 13 tháng Giêng âm lịch. Không gian hội trải rộng quanh núi Lim, lan tỏa tới các làng Lũng Giang, Lũng Sơn, Duệ Đông, Đình Cả, Duệ Nam, Duệ Khánh, Lộ Bao. Đó là những “địa chỉ văn hóa” - nơi từng làn điệu được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Linh hồn của hội Lim chính là Dân ca Quan họ Bắc Ninh. Quan họ hiện diện trong từng không gian: hát canh ở nhà chứa, hát đối đáp nơi sân đình, hát trên thuyền giữa mặt hồ, hát giao duyên trước cửa chùa. Liền anh, liền chị không chỉ hát để biểu diễn, mà hát trong lề lối, trong nghi thức, trong sự tôn trọng bạn hát và khán giả. Vì thế, hội Lim được ví như một “bảo tàng sống” của quan họ - nơi di sản không nằm trong tủ kính mà hiện hữu bằng hơi thở cộng đồng.
Năm 2025, hội Lim được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Sự ghi nhận ấy không chỉ khẳng định giá trị lịch sử - văn hóa của lễ hội, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về cách tổ chức, gìn giữ và phát huy trong bối cảnh đương đại.
Mùa xuân Bính Ngọ 2026, hội Lim có thêm những điểm mới đáng chú ý. Lễ hội diễn ra trong hai ngày 28/2 và 1/3 (tức 12 và 13 tháng Giêng âm lịch). Bên cạnh phần lễ truyền thống, chương trình nghệ thuật tại sân khấu chính trên núi Lim được đầu tư quy mô, có sự tham gia của các nghệ sĩ Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh. Đáng chú ý, tối 28/2 sẽ có màn bắn pháo hoa tầm thấp tại khu vực hồ điều hòa Vân Tương, tạo điểm nhấn cho đêm khai hội.
Một trong những câu chuyện nhiều mùa hội Lim được báo chí phản ánh là việc thưởng tiền cho liền anh, liền chị khi hát quan họ. Từ lâu, trong sinh hoạt quan họ, người nghe - nhất là người dân các làng quan họ hay những người con xa quê trở về - vẫn có thói quen thưởng tiền để bày tỏ sự trân trọng đối với câu hát. Đó vốn là sự tự nguyện, là cách gửi gắm tình cảm, giống như một lời cảm ơn dành cho người giữ gìn làn điệu cổ.
Tuy nhiên, ở một số thời điểm, hình ảnh “ngửa nón xin tiền” xuất hiện, tạo nên cảm giác phản cảm, làm méo mó ý nghĩa đẹp đẽ của tục thưởng. Năm nay, Ban Tổ chức hội Lim sẽ cương quyết chấm dứt tình trạng này. Việc khán giả thưởng tiền vẫn là tự nguyện, nhưng không thực hiện bằng cách đưa nón ra xin; cách tiếp nhận phải tế nhị, phù hợp với truyền thống văn hóa quan họ.
Cam kết ấy cho thấy nỗ lực trả lại sự thanh lịch vốn có cho không gian hội. Bởi quan họ là nghệ thuật của sự ý nhị, của mời trầu trước khi cất tiếng hát, của lời ca trao duyên chứ không phải sự phô bày. Khi những biểu hiện lệch chuẩn được chấn chỉnh, câu hát sẽ trở về đúng vị thế - là giá trị tinh thần, là niềm tự hào văn hóa.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều lễ hội đứng trước áp lực thương mại hóa, hội Lim vẫn giữ được sức hút riêng bởi chiều sâu văn hóa và ký ức cộng đồng. Người ta đến đây không chỉ để xem pháo hoa hay dự chương trình nghệ thuật, mà để lặng nghe một làn điệu quen, để gặp lại không gian Kinh Bắc thấm đẫm nghĩa tình.
Và vì thế, hội Lim không chỉ là một lễ hội đầu xuân. Đó là một lời hẹn. Hẹn với câu quan họ còn vang giữa núi đồi, hẹn với miền ký ức chung của bao thế hệ. Để mỗi độ xuân về, giữa bao lễ hội rộn ràng đất Bắc, người ta vẫn nhớ và tìm về Lim - như tìm về một phần căn cước văn hóa của mình.
