Địa phương muốn trở thành đô thị di sản phải đáp ứng những tiêu chí nào?
Địa phương muốn được lựa chọn thí điểm mô hình đô thị di sản văn hóa phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí về giá trị di sản, hiệu quả bảo tồn, phát huy di sản gắn với phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời có ít nhất hai di sản đã được Việt Nam hoặc UNESCO công nhận.
Chính phủ đã ban hành Nghị định số 282/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam.
Theo Nghị định, địa phương được lựa chọn thí điểm phải là đô thị có di sản văn hóa được hình thành trong quá trình hình thành và phát triển của địa phương; có mối quan hệ chặt chẽ giữa đô thị với di sản, trong đó giá trị của di sản góp phần tạo nên giá trị của đô thị.
Một trong những tiêu chí bắt buộc là địa phương phải sở hữu ít nhất hai di sản văn hóa vật thể, di sản văn hóa phi vật thể hoặc di sản tư liệu đã được Việt Nam hoặc UNESCO công nhận, xếp hạng hoặc ghi danh.
Đồng thời, địa phương phải chứng minh hiệu quả trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục truyền thống, phát triển kinh tế - xã hội, du lịch và công nghiệp văn hóa, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cũng như quảng bá hình ảnh, giá trị di sản ở trong nước và quốc tế.
Nghị định cũng yêu cầu địa phương phải ban hành và triển khai hiệu quả các quy chế về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, tổ chức thực hiện các chương trình, đề án, dự án bảo tồn đạt kết quả thiết thực, đồng thời có chính sách phù hợp dành cho nghệ nhân theo quy định của pháp luật.
Ngoài ra, địa phương cần có kinh nghiệm trong đầu tư, bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị di sản; bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển văn hóa, kinh tế, xã hội và môi trường theo hướng bền vững. Bên cạnh đó, địa phương phải có di sản thế giới đã được định giá giá trị kinh tế tổng thể và công bố quốc tế, đồng thời sở hữu bảo tàng đạt tiêu chuẩn từ hạng II trở lên.
Theo Nghị định, mô hình đô thị di sản văn hóa thí điểm sẽ được ưu tiên đầu tư, hỗ trợ bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, triển khai các chương trình, dự án bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời được áp dụng các cơ chế ưu đãi về đất đai, phí và lệ phí nhằm đáp ứng các tiêu chí về không gian kiến trúc, cảnh quan, di tích khảo cổ, di sản văn hóa vật thể và phi vật thể.
Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định phạm vi, địa bàn thực hiện thí điểm đô thị di sản thuộc địa phương mình quản lý trên cơ sở bảo đảm các tiêu chí theo quy định. Đô thị di sản văn hóa phải được xác định trong quy hoạch đô thị và nông thôn và được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Về cơ chế ưu đãi đất đai, HĐND cấp tỉnh được quyết định chỉ tiêu sử dụng đất ngoài các chỉ tiêu đã được phân bổ đối với các dự án đầu tư trong lĩnh vực di sản văn hóa và công nghiệp văn hóa.
UBND cấp tỉnh được quyết định áp dụng mức ưu đãi đơn giá thuê đất theo từng không gian đặc thù, tối đa không vượt quá 50% so với mức hiện hành, đối với các dự án đầu tư dịch vụ, du lịch, hợp tác công - tư và phát triển công nghiệp văn hóa trong khu vực di tích, bảo đảm không ảnh hưởng đến giá trị gốc và cảnh quan của di sản.
Về cơ chế ưu đãi phí, lệ phí, HĐND dân cấp tỉnh được quyết định mức thu phí dịch vụ tại di tích và ban hành các khoản lệ phí ngoài danh mục theo quy định của pháp luật. Ngân sách địa phương được hưởng toàn bộ các khoản thu từ các loại phí, lệ phí này.
Đối với phí tham quan danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử - văn hóa, công trình văn hóa và bảo tàng trên địa bàn đô thị di sản, sau khi trừ chi phí hoạt động cung cấp dịch vụ thu phí theo quy định, toàn bộ số còn lại phải nộp vào ngân sách nhà nước hoặc ngân sách địa phương để đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích, trùng tu, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản văn hóa.