Điện Biên thí điểm ứng dụng UAV phát triển kinh tế tầm thấp
Điện Biên được lựa chọn xây dựng Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp không chỉ bởi đặc thù địa hình miền núi, chia cắt, mà còn nhằm hình thành một mô hình tham chiếu cho các địa phương khác. Tinh thần xuyên suốt được Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN) nhấn mạnh là không thử công nghệ, mà thử cách ứng dụng công nghệ vào thực tiễn để đo lường hiệu quả và hoàn thiện khung chính sách.
Ngày 4/4, Bộ KHCN cho hay, chương trình làm việc về xây dựng Đề án thử nghiệm có kiểm soát phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) ở tỉnh Điện Biên đã diễn ra (tại Hà Nội) với sự tham dự của lãnh đạo Bộ KHCN, Bộ Quốc phòng, UBND tỉnh Điện Biên cùng các đơn vị chức năng và doanh nghiệp liên quan.
Tham dự buổi làm việc có Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương; Thượng tướng Phạm Trường Sơn, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam; Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Lê Văn Lương.
Phát biểu tại chương trình, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh, kinh tế tầm thấp là lĩnh vực mới, có tính liên ngành cao và nhiều dư địa phát triển. Việc lựa chọn Điện Biên không chỉ xuất phát từ điều kiện thực tế của một địa phương miền núi, mà còn nhằm xây dựng một mô hình mẫu có thể tham chiếu, nhân rộng trong thời gian tới.
Theo Thứ trưởng, công nghệ UAV đã được triển khai ở nhiều nơi, do đó trọng tâm của đề án không nằm ở việc thử nghiệm công nghệ bay, mà là xây dựng các mô hình ứng dụng cụ thể để đánh giá hiệu quả khi tích hợp UAV vào hoạt động kinh tế. Việc triển khai cần gắn với các bài toán thực tiễn như vận chuyển hàng hóa, đồng thời kết hợp thu thập dữ liệu phục vụ sản xuất, kinh doanh và quản lý.
“Câu hỏi không phải là có bay được hay không, mà là bay để làm gì, giải quyết bài toán gì và tạo thêm giá trị gì cho địa phương”, Thứ trưởng nhấn mạnh, coi đây là cách tiếp cận mang tính thực tiễn của đề án thí điểm.
Về phía Bộ Quốc phòng, đại diện cơ quan này cơ bản thống nhất với chủ trương xây dựng đề án, song nhấn mạnh việc triển khai phải bảo đảm tuyệt đối yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý vùng trời và an toàn bay. Đây là nguyên tắc xuyên suốt, không có ngoại lệ.
Thượng tướng Phạm Trường Sơn cho biết, hoạt động thử nghiệm UAV cần tuân thủ đầy đủ các quy định về khu vực cấm bay, hạn chế bay, quy trình cấp phép và giám sát. Các đơn vị liên quan như Quân khu 2, Quân chủng Phòng không - Không quân, Cục Tác chiến được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với Bộ KH&CN và tỉnh Điện Biên để hoàn thiện đề án, bảo đảm triển khai đúng quy định, đúng thẩm quyền và an toàn tuyệt đối.
Tại buổi làm việc, đại diện VNPost đề xuất triển khai mô hình vận chuyển hàng hóa bằng UAV tại Điện Biên, đồng thời kiến nghị một số cơ chế cần tháo gỡ để bảo đảm tính khả thi. Các ý kiến thảo luận tập trung vào việc xác định không gian thử nghiệm, phạm vi hoạt động, cơ chế phối hợp liên ngành và phương án kiểm soát rủi ro – những yếu tố cốt lõi của đề án.
Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên Lê Văn Lương cho biết, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành và đơn vị liên quan để hoàn thiện đề án theo hướng khả thi, an toàn và hiệu quả. Tỉnh hướng tới từng bước hình thành mô hình ứng dụng UAV phù hợp với điều kiện thực tế, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Việc triển khai thí điểm tại Điện Biên được kỳ vọng sẽ cung cấp dữ liệu thực tiễn quan trọng, làm cơ sở xây dựng khung pháp lý và định hình mô hình phát triển kinh tế tầm thấp trong thời gian tới.
Thực tế, Điện Biên có địa hình đồi núi chia cắt, dân cư phân tán, khiến chi phí logistics chặng cuối cao và thời gian vận chuyển thiếu ổn định. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ công, khả năng tiếp cận y tế cũng như hiệu quả chuỗi cung ứng nông nghiệp.
Trong khi đó, địa phương đang được định hướng phát triển kinh tế bền vững dựa trên lợi thế nông nghiệp và các sản phẩm đặc sản vùng Tây Bắc. Các cây trồng giá trị như cà phê, mắc ca có tiềm năng phát triển theo hướng nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị, gắn sản xuất với chế biến và thị trường tiêu thụ.
Tín hiệu thị trường cũng cho thấy nhu cầu đầu tư vào chế biến và logistics đang gia tăng, với xu hướng hình thành các trung tâm thu mua, sơ chế và chế biến gắn với vùng nguyên liệu. Thực tiễn từ các sản phẩm đặc sản như trà Shan Tuyết cho thấy, khi chất lượng được chuẩn hóa và xây dựng thương hiệu rõ ràng, giá trị sản phẩm có thể tăng đáng kể. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi hệ thống logistics phải đủ nhanh, ổn định và tin cậy để giảm tổn thất sau thu hoạch và bảo đảm chất lượng đầu vào cho chế biến.
Trong bối cảnh đó, bên cạnh đầu tư hạ tầng đường bộ, việc bổ sung năng lực logistics thông qua mô hình kết hợp UAV và vận tải mặt đất được xem là hướng đi khả thi. Mô hình này có thể triển khai từng bước tại các hành lang ưu tiên, giúp cải thiện tốc độ và độ ổn định vận chuyển đối với các luồng hàng nhạy thời gian, qua đó giảm chi phí và tổn thất, đồng thời tạo dữ liệu thực tiễn để mở rộng trong tương lai.
Có thể thấy, đề án thí điểm tại Điện Biên không chỉ nhằm ứng dụng UAV, mà hướng tới thiết kế và kiểm chứng một mô hình hạ tầng logistics hiện đại trong khuôn khổ kinh tế tầm thấp. Trọng tâm là nâng cao tốc độ và độ ổn định của chuỗi vận chuyển, chuẩn hóa dữ liệu vận hành và quy trình phối hợp đa ngành.
Theo logic chuỗi giá trị, khi logistics được cải thiện sẽ giúp giảm chi phí, giảm tổn thất, từ đó nâng giá trị hàng hóa và giá bán sản phẩm. Điều này tạo động lực mở rộng sản xuất, thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân tham gia, đồng thời nâng cao sức hấp dẫn đầu tư của địa phương.
Đề án sẽ được triển khai theo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), từng bước mở rộng trên các ứng dụng ưu tiên, bảo đảm đo lường được hiệu quả, chuẩn hóa quy trình và tạo nền tảng thực tiễn cho giai đoạn phát triển tiếp theo.
