Điện mặt trời mái nhà: Bên mua và bán tự thỏa thuận giá

Theo Bộ Công thương, Luật Điện lực năm 2024 và Nghị định số 57/2025/NĐ-CP (Nghị định số 57) được Chính phủ ban hành ngày 3/3/2025 đã đặt nền tảng cho cơ chế mua bán điện trực tiếp (Cơ chế DPPA) cho phép các doanh nghiệp lớn ký kết hợp đồng trực tiếp với các nhà sản xuất điện năng lượng tái tạo. Đến thời điểm hiện tại, Nghị định số 57 đã bộc lộ vướng mắc về khung giá bán điện trong cơ chế DPPA qua lưới điện kết nối riêng. Đó là việc Bộ Công thương không xây dựng khung giá cho loại hình điện mặt trời mái nhà, các đơn vị chưa có cơ sở pháp lý để đàm phán giá mua bán điện tại hợp đồng mua bán điện trực tiếp qua đường dây kết nối riêng. Về giấy chứng nhận đăng ký phát triển điện mặt trời mái nhà, Nghị định số 61/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định việc cấp giấy chứng nhận đăng ký phát triển điện mặt trời mái nhà cho đơn vị phát điện năng lượng tái tạo điện mặt trời mái nhà tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp. Trong khi đó, Nghị định số 57 không quy định nội dung liên quan.

Bộ Công thương cho biết, hiện đang khẩn trương xây dựng theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về chính sách hỗ trợ cho hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện (cho giai đoạn 2026 - 2030). Theo đó, các hộ gia đình lắp đặt hệ thống điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ sẽ được hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật để thúc đẩy phát triển mạnh mẽ loại hình này, góp phần không nhỏ trong việc giảm nguy cơ thiếu điện trong giai đoạn 2026 - 2030, bảo vệ môi trường, không ảnh hưởng đến quy hoạch sử dụng đất tại địa phương, đặc biệt là giảm áp lực cho hệ thống truyền tải, phân phối của lưới điện quốc gia.

Quy trình mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện kết nối riêng được Bộ Công thương hướng tới bằng việc bỏ tham chiếu đến khung giá. Như vậy, giá điện tại hợp đồng mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện kết nối riêng và tại hợp đồng kỳ hạn điện theo cơ chế mua bán điện trực tiếp thông qua lưới điện quốc gia do bên bán điện và bên mua điện đàm phán, thỏa thuận. Mở rộng đối tượng được trực tiếp tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp cho các đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu đô thị, khu thương mại tự do. Bộ trưởng Bộ Công thương có trách nhiệm quy định cụ thể các quy mô khách hàng sử dụng điện lớn tham gia các trường hợp mua bán điện trực tiếp.

Bộ Công thương đề xuất Chính phủ bổ sung một số khái niệm để làm rõ và áp dụng thống nhất gồm: Quy định lại về khái niệm “Đấu nối với hệ thống điện quốc gia”; bổ sung khái niệm “Thiết bị bật tắt phát ngược”, “Đơn vị sở hữu lưới điện riêng”, “Mô hình khu cụm”. Đồng thời, quy định mở rộng đối tượng được mua sản lượng điện dư là các đơn vị sở hữu lưới điện riêng để bảo đảm công bằng giữa các tổ chức, cá nhân phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Bổ sung quy định các công trình xây dựng là nhà hoặc có kết cấu dạng nhà bảo đảm tuân thủ quy định về an toàn điện, phòng cháy và chữa cháy được lắp đặt nguồn điện mặt trời trên bề mặt bao che công trình theo hình thức tự sản xuất, tự tiêu thụ và được áp dụng quy định giống nguồn điện mặt trời mái nhà. Nguồn điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ lắp đặt trên đất sử dụng kết hợp đa mục đích theo quy định pháp luật về đất đai.

Liên quan đến cơ chế mua bán sản lượng điện dư, bổ sung quy định nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ lắp đặt tại công trình là tài sản công được mua bán sản lượng điện dư. Quy định sản lượng điện dư được bán không quá 50% sản lượng điện thực phát (quy định hiện nay là 20%) để khuyến khích phát triển nguồn điện này trong giai đoạn đến năm 2030 theo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia.