DN nhà nước: Trả lương theo năng suất lao động

Vẫn còn tình trạng lương ăn mòn vốn chủ sở hữu

TS Nguyễn Hữu Dũng, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động- xã hội, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội(LĐ-TB&XH) cho biết, tình trạng trả lương trong các DNNN hiện nay rất bất cập. Trong khi đầu vào của DNNN cơ bản là nguồn từ Nhà nước chứ không phải do vốn kinh doanh của DN.

Nhà nước giao vốn, tài sản cho DNNN để kinh doanh và hầu hết DNNN được kinh doanh trong những lĩnh vực rất có ưu thế, lợi thế cạnh tranh, sản xuất những sản phẩm có tính chất đặc biệt như khai thác khoáng sản, dầu khí, than... Thế nhưng, hiện nay chúng ta chưa phân biệt rõ giữa vốn sở hữu và hoạt động sản xuất kinh doanh trên vốn sở hữu đó.

Do đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN chưa chuẩn nên cách tính tiền lương còn bất cập. Đáng ra, DNNN phải chia tiền lương trên cơ sở giá trị gia tăng của mình nhưng thực tế họ đang tính lương trên tổng doanh thu, vốn của Nhà nước. Dẫn đến DNNN ăn vào chi phí chứ không phải hiệu quả. DNNN đẩy đơn giá tiền lương tối thiểu cao lên. Trong khi tổng quỹ lương thì Nhà nước lại thỏa thuận với họ. Rõ ràng, lương DNNN đang ăn vào tài sản chứ không phải ăn vào hiệu quả, vậy nên mới có tình trạng kinh doanh thua lỗ vẫn lương cao.

Phân tích các nguyên nhân dẫn đến thực trạng này ông Dũng cho biết, bất cập là do cơ chế, chính sách. Cơ chế không rõ ràng dẫn tới tình trạng Nhà nước không kiểm soát được, không tách được lỗ, lãi và phân bổ đầu ra của DNNN. Hiện cơ quan quản lý tiền lương mới chỉ quản lý đầu vào.

Tức là cho DNNN tính hệ số, đơn giá (đầu vào) nhưng hoạt động sản xuất kinh doanh có lỗ thì lương cũng đã chia rồi. Cơ chế như vậy mới có chuyện DN tìm cách giải thích lỗ là do giá nhà nước không để cho theo thị trường. Trong khi, đơn vị lại đi kinh doanh ngoài ngành.

Ông Dũng đề xuất cải cách tiền lương trong DNNN nhất thiết phải gắn liền với giám sát toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt giám sát kết quả đầu ra, hiệu quả sản xuất kinh doanh. Phải thực hiện nguyên tắc rất quan trọng là trả lương theo năng suất lao động và kết quả đầu ra của DN, là giá trị gia tăng, lợi nhuận của DN.

Khuyến khích doanh nghiệp làm ăn có hiệu quả

Đề xuất tính lương căn cứ vào lợi nhuận thu được của các DNNN đã đang được các cơ quan hữu trách tiếp thu. Thứ trưởng Bộ LĐTB&XH Phạm Minh Huân cho biết, các cơ quan chức năng đang xây dựng một số nghị định về chính sách tiền lương trong các DNNN theo hướng công khai minh bạch dựa vào hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN.

Theo đó, để chi trả lương, thưởng cho lao động của DN 100% vốn Nhà nước, DN căn cứ vào kế hoạch sản xuất, kinh doanh, định mức lao động để xác định số lao động, quỹ lương kế hoạch, đơn giá tiền lương gắn với tăng năng suất lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Trên cơ sở mức độ hoàn thành kế hoạch sản xuất, kinh doanh để xác định quỹ lương thực hiện và trả lương cho người lao động.

Với viên chức quản lý DN có 100% vốn Nhà nước sẽ xác định tiền lương gắn với quy mô, mức độ phức tạp quản lý và hiệu quả sản xuất, kinh doanh theo mức lương cơ bản (tối đa là 36 triệu đồng) nhưng có điều chỉnh hệ số tăng thêm tiền lương theo hướng mở rộng.

Đối với DN quy mô nhỏ, hiệu quả thấp giữ nguyên nền tối đa hiện hành và giao cho đại diện chủ sở hữu quy định mức cụ thể. Đối với DN cổ phần có vốn của Nhà nước chi phối, cơ bản xác định tiền lương theo nguyên tắc, đối với DN 100% vốn Nhà nước nhưng thông qua người đại diện vốn để có ý kiến với Hội đồng quản trị quyết định.

Riêng tiền lương với viên chức quản lý dựa trên mức lương cơ bản như DN 100% vốn Nhà nước, nhưng mở rộng thêm hệ số điều chỉnh tiền lương gắn với quy mô hiệu quả thì tăng thêm tối đa không quá 2,5 lần.

Đặc biệt, theo ông Phạm Minh Huân, dự thảo Nghị định còn khuyến khích DN làm ăn hiệu quả, lợi nhuận thực hiện vượt kế hoạch thì cho bổ sung thêm tiền lương theo nguyên tắc cứ tăng 1% lợi nhuận so với kế hoạch thì được bổ sung 1% tiền lương, nhưng không quá tối đa 20% tiền lương kế hoạch.

Về vấn đề này, Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh chỉ đạo cơ quan soạn thảo xây dựng Nghị định theo hướng tiền lương phải hướng tới thực hiện tính toán, chi trả theo giá thị trường.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị Bộ LĐTB&XH và các bộ liên quan tiếp tục nghiên cứu việc phân loại các lĩnh vực hoạt động của DNNN để thực hiện việc chi trả lương, thưởng nhằm bảo đảm tính công bằng, phù hợp trong quản lý và điều hành sản xuất, kinh doanh. Bên cạnh đó tính toán để căn cứ vào tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu nhằm có cách chi trả lương, thưởng và phát huy động lực của các DNNN.