Doanh nghiệp gom hàng từ xưởng sơ chế hàu "tự phát" để xuất khẩu?

Những xưởng chế biến hàu không phép

Trong vai người tìm mối nhập hàng để đi xuất khẩu, nhóm phóng viên (nhóm PV) có mặt tại phường Hà An, tỉnh Quảng Ninh và được người dân giới thiệu đến một cơ sở tại phố Thống Nhất 3, phường Hà An. Tiếng là cơ sở nhưng thực chất đây là một nhà xưởng được xây dựng tạm bợ trên bờ đê, sát khu dân cư mới. Trong xưởng, có hơn chục người đang bóc tách hàu dưới mái được che sơ sài bằng tôn, cọc tre và nền bê tông. Hàu được bóc tách thủ công, phân loại rồi đóng vào các thùng xốp.

Tự xưng là chủ cơ sở, người phụ nữ tên là Trần Thị Thu giới thiệu: “Cơ sở đang làm hàng xuất khẩu đi Đài Loan và Thái Lan, tầm 3-5 ngày sẽ xuất đi một chuyến tuỳ theo số lượng đơn hàng. Hàu đang làm tại đây phân ra làm hai loại, một loại để xuất khẩu đi Thái Lan và một loại để bán nội địa. Thị trường xuất khẩu đi Thái Lan không cầu kỳ như đi Đài Loan, vì Đài Loan họ yêu cầu hàng loại 1, chất lượng hơn”.

Tìm đến cơ sở sơ chế hàu của bà Trần Thị Phúc, tại khu Đồng Mát, phường Hà An. Chúng tôi được chứng kiến cảnh những công nhân tách vỏ hàu còn lẫn với bùn đất từ nền bê tông của nhà xưởng. Phần nước đựng hàu trong thau sau khi bóc tách được công nhân tái sử dụng nhiều lần và xả thẳng ra hệ thống đường dẫn thoát nước của khu dân cư.

Thông tin từ UBND phường Hà An cho biết: “Trên địa bàn chỉ có các cơ sở hộ kinh doanh gia đình sơ chế hàu, chứ không có đơn vị làm xuất khẩu. Vừa qua phường đã xử phạt các cơ sở vì vi phạm trong lĩnh vực môi trường”. Theo đó, UBND phường Hà An đã lập biên bản xử phạt cơ sở của ông Vũ Đình Vinh tại khu phố Hà An 12 và khu phố Thống Nhất 3 (là nơi bà Trần Thị Thu tự nhận làm chủ cơ sở) và xử phạt bà Trần Thị Phúc tại khu Đồng Mát vì không có công trình xử lý nước thải theo quy định đối với cơ sở sản xuất kinh doanh quy mô hộ gia đình có phát sinh nước thải.

Theo Nghị định 148/2025/NĐ-CP ngày 12/06/2025 của Chính phủ, và Thông tư 08/2025/TT-BYT ngày 07/03/2025 của Bộ Y Tế quy định đối với thực phẩm xuất khẩu bao gồm: Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm hoặc một trong các Giấy chứng nhận: Thực hành sản xuất tốt (GMP), Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP), Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ISO 22000,… Các quy định này đặt ra những yêu cầu về việc xây dựng nhà xưởng chế biến phải đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) và môi trường.

Doanh nghiệp thu gom hàng đi xuất khẩu có đúng quy định?

Theo xe đi thu gom hàng hoá ngày 9/12/2025, tại các cơ sở kể trên, các thùng xốp chứa hàu đông lạnh và hàu ruột sau khi được bốc lên xe tải bởi 4-5 người đàn ông, mỗi khi chất kín hàng hoá được mang về tập kết lên chiếc xe container chờ sẵn tại khu vực Bến Giang, phường Hà An.

Sau khi được thu gom tại các xưởng chính và các điểm nhỏ lẻ, vẫn chưa đủ đơn hàng xuất khẩu, xe container tiếp tục di chuyển về bến xe Cái Rồng để đợi bốc thêm hàng hoá vào ngày 10/12/2025. Tại đây, hàng hoá được hạ một ít xuống xe tải khoảng 5 tấn, một xe tải khác chở thêm người vào nhà xưởng tại thôn Vòng Tre, Đặc khu Kinh tế Vân Đồn để bốc thêm hàng từ nhà xưởng này rồi quay trở lại container đang chờ.

Theo chân xe vận chuyển hàng hoá đến xưởng tại thôn Vòng Tre, phóng viên phát hiện hàng được chở đến từ xưởng của ông Đinh Văn Tứ, ở thôn Xóm Giáo, xã Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh và xưởng của bà Đặng Thị Tuyết có địa chỉ tại thôn Phúc Tiến xã Đầm Hà, tỉnh Quảng Ninh. Hai nhà xưởng này được xây dựng trên nền đất, đổ lên ao, hồ, được dựng cọc tre và phủ mái bạt, xung quanh nước thải đen gòm và vỏ hàu được chất đống, gây mùi hôi thối nồng nặc.

Ông Đinh Văn Chu, anh vợ, quản lý xưởng cho ông Đinh Văn Tứ, cho biết: “Xưởng tôi chuyên làm hàng ruột, 3 - 4 ngày sẽ chở đi 1 chuyến. Ngày 25/11/2025, UBND xã Đầm Hà đã yêu cầu xưởng tạm dừng hoạt động 10 ngày để láng nền xi măng và làm hệ thống thoát nước thải, nhưng mãi đến dịp nghỉ lễ vừa qua mới triển khai phần nền. Ông Tứ là chủ xưởng nhưng mượn tài khoản ngân hàng của tôi tại Vietinbank để thanh toán hàng hoá. Chỉ từ ngày 23/05/2025 đến khi ông Tứ cùng tôi ra khoá tài khoản ngày 08/12/2025, số tiền vào tài khoản của tôi đã lên đến 19.774.548.284 đồng”.

Để làm rõ đây là lô hàng đi xuất khẩu, nhóm PV đã theo xe và có mặt tại cửa khẩu Cha Lo, tỉnh Quảng Bình vào sáng hôm sau, ngày 11/12/2025, và đến khoảng 14h chiều xe tiến vào khu vực cửa khẩu để làm thủ tục thông quan.

Trao đổi với cán bộ Hải Quan tại cửa khẩu Cha Lo cho biết: “Đây là loại hàng thuộc luồng xanh, ưu tiên xuất khẩu, sau khi kiểm tra và đủ điều kiện thông quan, container sẽ được kẹp chì và cho thông quan. Mọi hồ sơ mở tờ khai đều lưu lại tên Công ty, biển số đầu kéo, rơ móc”.

Theo hồ sơ thông quan, ngày 10/12/2025, Trung tâm Chất lượng Chế biến và Phát triển Thị trường Vùng 1, Cục Chất lượng Chế biến và Phát triển Thị trường, Bộ Nông Nghiệp và Môi trường cấp giấy HEALTH CERTIFICATE (HC) có ký hiệu No.:YA10258/CH/TH cho Công ty Cổ phần Green Aquatech, số lượng 160 thùng hàu đông lạnh nặng 13,6 tấn và 80 thùng hàu tươi sống nặng 8 tấn. Đây là giấy tờ bắt buộc để chứng nhận về chất lượng sức khoẻ đối với lô hàng xuất khẩu. Đồng thời công nhận lô hàng được sản xuất tại công ty có cơ sở sơ chế đạt tiêu chuẩn VSATTP, có quy trình sản xuất chuẩn ISO, HACCP… theo các quy định đối với lô hàng thực phẩm xuất khẩu.

Qua tìm hiểu được biết, tại cửa khẩu Cha Lo có hai công ty mở tờ khai loại hàng hoá là hàu đông lạnh, và hàu tươi sống là Công ty Cổ phần Green Aquatech và Công ty Hoa Phong Á Châu.

Vậy, có hay không việc các xưởng sản xuất kể trên muốn xuất khẩu hàu đã có sự liên kết với nhau trong việc thu gom hàng hoá, rồi mượn danh những công ty có đầy đủ điều kiện để xin giấy chứng nhận HC, nhằm hợp thức hoá giấy tờ để xuất khẩu hàu vào thị trường Thái Lan? Vì sao, hàng sản xuất tại xã Đầm Hà và phường Hà An, lại mang tên công ty khác khi đi xuất khẩu? Việc này đang tiềm ẩn nhiều lo ngại về nguồn gốc hàng hoá, thương hiệu cũng như chất lượng sản phẩm hàu xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

Báo Đại đoàn kết sẽ tiếp tục thông tin về vụ việc.